Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo δεν πρόλαβε καλά καλά να απομακρυνθεί από το λιμάνι του Ηρακλείου και βρέθηκε στο επίκεντρο μιας νέας ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης, με NAVTEX, διπλωματικές διαψεύσεις και μια «συγκατάθεση» που, σύμφωνα με την Αθήνα, δεν ζητήθηκε ποτέ. Το βράδυ της Τρίτης, λίγες ώρες μετά τον απόπλου του για τις έρευνες της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, η Άγκυρα ανακοίνωσε ότι έχει εγκρίνει τις δραστηριότητες του πλοίου σε θαλάσσια περιοχή την οποία θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Η ελληνική κυβέρνηση απάντησε ότι μόνο η Ελλάδα και η Κύπρος είχαν δεχθεί αιτήματα αδειοδότησης, χαρακτηρίζοντας την τουρκική NAVTEX άνευ σημασίας. Πίσω, όμως, από την ανταλλαγή ανακοινώσεων υπάρχει μια λεπτομέρεια με ιδιαίτερο διπλωματικό ενδιαφέρον: η επικοινωνία που είχε προηγηθεί ανάμεσα στο Παρίσι και την Άγκυρα, την οποία οι δύο πλευρές ερμηνεύουν διαφορετικά.
Και ενώ το γαλλικό πλοίο κατευθύνεται προς την περιοχή των ερευνών, το ερώτημα παραμένει: ποιος συνεννοήθηκε με ποιον και τι ακριβώς συμφωνήθηκε πριν σηκωθεί ο διπλωματικός θόρυβος;
Η Άγκυρα μοίρασε άδεια χωρίς αίτηση
Η τουρκική NAVTEX 1127/26, που εκδόθηκε από τον σταθμό της Αττάλειας, καλύπτει τις εργασίες για την εγκατάσταση του υποθαλάσσιου καλωδίου από τις 10 Νοεμβρίου 2026 έως τις 19 Μαρτίου 2027.
Περιγράφει δύο ερευνητικές διαδρομές, υποστηρίζει ότι έχουν συντονιστεί με τις τουρκικές αρχές και αναφέρει πως έχει εξασφαλιστεί η συγκατάθεσή τους. Παράλληλα, ζητεί από τα υπόλοιπα πλοία να διατηρούν απόσταση ασφαλείας δύο ναυτικών μιλίων από το Abeille Marengo.
Η διατύπωση δεν είναι τυχαία. Η Άγκυρα δεν αναφέρει ότι η γαλλική εταιρεία υπέβαλε αίτηση άδειας, παρουσιάζει όμως τις εργασίες ως δραστηριότητες που πραγματοποιούνται κατόπιν συνεννόησης μαζί της. Επικαλείται μάλιστα την επιστολή που είχε καταθέσει στον ΟΗΕ τον Μάρτιο του 2020 για τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τουρκική κίνηση αποκτά έτσι πολιτική σημασία, ανεξάρτητα από το αν επηρεάζει την πορεία του ερευνητικού σκάφους.
Το γαλλικό σημείωμα και οι συζητήσεις πίσω από τις κάμερες
Το ενδιαφέρον στρέφεται στις επαφές που προηγήθηκαν. Η Γαλλία είχε ενημερώσει διπλωματικά την Τουρκία για τις προγραμματισμένες έρευνες, με την Αθήνα να διευκρινίζει ότι η σχετική επικοινωνία δεν συνιστούσε αίτημα αδειοδότησης ούτε αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας.
Τουρκικές διπλωματικές πηγές, ωστόσο, είχαν προαναγγείλει ότι η Άγκυρα σκόπευε να αντιμετωπίσει τη γαλλική ενημέρωση ως αίτημα συγκατάθεσης. Είχαν μάλιστα αφήσει να εννοηθεί ότι βρισκόταν υπό συζήτηση η διατύπωση της σχετικής απάντησης.
Το Παρίσι επιδίωκε να αποφύγει μια νέα ένταση στη θάλασσα, ενώ η Άγκυρα ζητούσε να αποτυπωθεί ο δικός της ρόλος. Παραμένει αδιευκρίνιστο εάν υπήρξε συνεννόηση για το τελικό κείμενο ή εάν η Τουρκία επέλεξε μονομερώς να παρουσιάσει την επικοινωνία ως διαδικασία έγκρισης.
Η διάκριση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την ελληνική πλευρά. Άλλο η ενημέρωση ενός κράτους για προγραμματισμένες δραστηριότητες και άλλο η αποδοχή ότι διαθέτει δικαίωμα να τις επιτρέπει ή να τις απαγορεύει.
Η Αθήνα απαντά: «Δεν σας ρωτήσαμε»
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου επιχείρησε να βάλει τέλος στα σενάρια περί ελληνικής υποχώρησης, απαντώντας στις αιτιάσεις της αντιπολίτευσης από το βήμα της Βουλής.
«Μην πέφτετε στην παγίδα», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι η γαλλική εταιρεία ζήτησε άδεια εργασιών αποκλειστικά από την Ελλάδα και την Κύπρο.
Κύκλοι του υπουργείου Εξωτερικών διευκρίνισαν ότι η ακριβής πορεία του πλοίου είχε ήδη δημοσιοποιηθεί μέσω της ελληνικής NAVTEX και πως η τουρκική ειδοποίηση εκδόθηκε μεταγενέστερα, αξιοποιώντας γνωστά στοιχεία.
Η Αθήνα προαναγγέλλει αντίδραση σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ενώ αναμένεται να ακολουθήσει και ελληνική αντι-NAVTEX.
Στην κυβέρνηση εκτιμούν ότι η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίσει ως δική της διπλωματική επιτυχία μια διαδικασία στην οποία, σύμφωνα με την ελληνική θέση, δεν είχε αρμοδιότητα αδειοδότησης. Το γεγονός ότι η Άγκυρα επέλεξε να δημοσιοποιήσει τη συγκατάθεσή της μετά τον απόπλου του πλοίου ενισχύει την πολιτική διάσταση της κίνησης.
Η σκιά της Κάσου και το στοίχημα του καλωδίου
Το προηγούμενο του Ιουλίου 2024 παραμένει νωπό. Οι έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση είχαν προκαλέσει τότε ένταση στην περιοχή της Κάσου, με παρουσία ελληνικών και τουρκικών πολεμικών πλοίων και τελικά διακοπή των εργασιών.
Η επανέναρξή τους, επομένως, αποτελεί δοκιμασία για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Το Great Sea Interconnector, προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, σχεδιάζεται να συνδέσει ηλεκτρικά την Ελλάδα με την Κύπρο, περιορίζοντας την ενεργειακή απομόνωση της τελευταίας. Πρόκειται για έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, με οικονομική, ενεργειακή αλλά και γεωπολιτική βαρύτητα.
Η Τουρκία επιχειρεί να αξιοποιήσει την περίσταση για να επαναφέρει τις αξιώσεις της στις θαλάσσιες ζώνες. Η Ελλάδα, από την πλευρά της, καλείται να διασφαλίσει ότι το έργο θα προχωρήσει χωρίς να δημιουργηθούν προηγούμενα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις.
Ποιος θα έχει τελικά τον τελευταίο λόγο;
Προς το παρόν, δεν προκύπτει ότι η τουρκική NAVTEX έχει μεταβάλει το πρόγραμμα των εργασιών. Η έκδοσή της, ωστόσο, δείχνει ότι η Άγκυρα επιμένει να διεκδικεί ρόλο ακόμη και όταν η ελληνική πλευρά απορρίπτει κατηγορηματικά την αρμοδιότητά της.
Η συνέχεια θα κριθεί από την πραγματική εξέλιξη των ερευνών και από το εάν οι διπλωματικές συνεννοήσεις θα αποτρέψουν νέα επεισόδια στη θάλασσα.
Το Abeille Marengo ξεκίνησε από το Ηράκλειο για να χαρτογραφήσει τον βυθό. Πριν προλάβει να αρχίσει την ουσιαστική αποστολή του, Αθήνα και Άγκυρα είχαν ήδη διαφωνήσει για το ποιος του επέτρεψε να ταξιδέψει.
Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη ειρωνεία της υπόθεσης: το καλώδιο δεν έχει ακόμη ποντιστεί, αλλά η διπλωματική διελκυστίνδα έχει ήδη αρχίσει.
Διαβάστε περισσότερα