Σημάδια σταδιακής αντιστροφής του φαινομένου του brain drain καταγράφει η νέα μελέτη OECD Diaspora Review Greece, που εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ). Η μελέτη παρουσιάστηκε σε ειδική εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ, αποτυπώνοντας τη σύγχρονη εικόνα της ελληνικής διασποράς, τις μεταναστευτικές τάσεις και τις προοπτικές επιστροφής των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η σχέση της Ελλάδας με τη διασπορά της εισέρχεται σε μια νέα περίοδο, καθώς τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σταδιακή μεταστροφή των μεταναστευτικών ροών και ενισχύονται οι επιστροφές ανθρώπινου δυναμικού υψηλής εξειδίκευσης.
Αναλυτική αποτύπωση της ελληνικής διασποράς
Η έρευνα παρουσιάζει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής παρουσίας στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ, εξετάζοντας το μέγεθος και τη γεωγραφική κατανομή της διασποράς, αλλά και τις μεταβολές που έχουν σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Παράλληλα, αναλύονται τα δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών, όπως η ηλικία, το φύλο και το μορφωτικό τους επίπεδο, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη θέση τους στις αγορές εργασίας των χωρών όπου διαμένουν. Η μελέτη εξετάζει ακόμη τις επαγγελματικές δεξιότητες, τα φαινόμενα υπερεκπαίδευσης, την επιχειρηματική δραστηριότητα, αλλά και τις προοπτικές επαναπατρισμού.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται επίσης στη διεθνή κινητικότητα φοιτητών και ερευνητών, στις συνθήκες εργασίας τους στο εξωτερικό, καθώς και στις πολιτικές που μπορούν να ενισχύσουν τη σύνδεσή τους με την Ελλάδα.
Το 2023 αποτέλεσε σημείο καμπής
Ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα της μελέτης είναι ότι το 2023 αποτέλεσε το πρώτο έτος, μετά από περισσότερο από μία δεκαετία, κατά το οποίο οι επιστροφές Ελλήνων ξεπέρασαν τις αναχωρήσεις.
Συγκεκριμένα, το 2023 εκτιμάται ότι περίπου 46.000 Έλληνες επέστρεψαν στη χώρα, ενώ οι αναχωρήσεις διαμορφώθηκαν στις 37.000. Η εικόνα βελτιώθηκε ακόμη περισσότερο το 2024, όταν οι επιστροφές άγγιξαν τις 52.000 και οι αναχωρήσεις περιορίστηκαν στις περίπου 32.000.
Συνολικά, από το 2010 έως και το 2024 εγκατέλειψαν τη χώρα περισσότεροι από 773.000 Έλληνες, ενώ περίπου 473.000 έχουν ήδη επιστρέψει, γεγονός που σημαίνει ότι έξι στους δέκα όσους μετανάστευσαν κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης έχουν πλέον επαναπατριστεί.
Η μελέτη επισημαίνει, πάντως, ότι δύο συνεχόμενα θετικά έτη δεν αρκούν για ασφαλή συμπεράσματα σχετικά με την οριστική αναστροφή του φαινομένου, ωστόσο αποτελούν σαφή ένδειξη ότι η πορεία μπορεί να αλλάξει όταν βελτιώνονται οι συνθήκες απασχόλησης και οι επαγγελματικές προοπτικές στη χώρα.
Η διεθνής κινητικότητα δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια
Οι συντάκτες της μελέτης υπογραμμίζουν ότι η διεθνής κινητικότητα δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως αρνητικό φαινόμενο. Αντίθετα, η απόκτηση εμπειριών, δεξιοτήτων και διεθνών επαγγελματικών δικτύων μπορεί να λειτουργήσει προς όφελος της Ελλάδας μέσω συνεργασιών, επενδύσεων, μεταφοράς τεχνογνωσίας και επιχειρηματικών πρωτοβουλιών.
Όπως σημειώνεται, η διεθνής πρακτική μετατοπίζεται πλέον από τη λογική του «brain drain» προς εκείνη του «brain circulation», δηλαδή της συνεχούς κυκλοφορίας γνώσης και ανθρώπινου δυναμικού μεταξύ των χωρών.
Άκης Σκέρτσος: «Η Ελλάδα είναι σήμερα ισχυρότερη»
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος υποστήριξε ότι η επιστροφή ολοένα και περισσότερων Ελλήνων συνδέεται με τη συνολική βελτίωση της χώρας τα τελευταία χρόνια.
Όπως ανέφερε, η Ελλάδα είναι σήμερα ισχυρότερη σε κρίσιμους τομείς, όπως η οικονομία, η άμυνα, η ενέργεια, η ψηφιοποίηση του κράτους, η υγεία και η παιδεία, ενώ παράλληλα έχουν εφαρμοστεί πολιτικές που διευκολύνουν τον επαναπατρισμό, όπως φορολογικά κίνητρα, το πρόγραμμα ReBrain Greece, το Elevate Greece, η διευκόλυνση της ψήφου των Ελλήνων του εξωτερικού και το Στρατηγικό Σχέδιο για τον Απόδημο Ελληνισμό.
Ο ίδιος σημείωσε ότι από το 2023 και μετά το ισοζύγιο επιστροφών έναντι αναχωρήσεων είναι πλέον θετικό, στοιχείο που, όπως είπε, αποδεικνύει πως η χώρα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση.
Κεραμέως: «Υπάρχουν πλέον πραγματικές επαγγελματικές ευκαιρίες»
Η υπουργός Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως χαρακτήρισε τον επαναπατρισμό του ελληνικού ανθρώπινου δυναμικού στρατηγική προτεραιότητα της κυβέρνησης.
Όπως ανέφερε, από το 2019 έως το 2025 δημιουργήθηκαν περισσότερες από 563.000 νέες θέσεις εργασίας, η ανεργία μειώθηκε από το 17,8% στο 8,1%, ενώ ο μέσος μισθός πλήρους απασχόλησης ξεπέρασε τα 1.500 ευρώ τον Απρίλιο του 2026.
Παράλληλα, τόνισε ότι συνεχίζονται οι δράσεις του ReBrain Greece και οι εκδηλώσεις διασύνδεσης Ελλήνων του εξωτερικού με ελληνικές επιχειρήσεις, επισημαίνοντας πως τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια έχουν επιστρέψει στη χώρα περισσότεροι από 473.000 πολίτες.
Λοβέρδος: «Η επιστροφή βασίζεται στις προοπτικές που προσφέρει η χώρα»
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Λοβέρδος σημείωσε ότι η επιστροφή των Ελλήνων αποκτά πλέον σταθερά χαρακτηριστικά, καθώς οι ενδιαφερόμενοι διαπιστώνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να προσφέρει επαγγελματικές προοπτικές και σταθερότητα.
Όπως ανέφερε, το Υπουργείο Εξωτερικών, μέσω του Στρατηγικού Σχεδίου για τον Απόδημο Ελληνισμό και άλλων δράσεων, επιδιώκει να διατηρεί διαρκείς δεσμούς με τους Έλληνες της διασποράς, είτε επιλέγουν να επιστρέψουν είτε να παραμείνουν στο εξωτερικό.
Η επανένταξη απαιτεί χρόνο
Η μελέτη επισημαίνει ότι οι περισσότεροι επαναπατρισθέντες διαθέτουν υψηλό μορφωτικό επίπεδο και σημαντική επαγγελματική εμπειρία. Ωστόσο, η επανένταξή τους στην ελληνική αγορά εργασίας δεν είναι πάντα άμεση.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ποσοστό απασχόλησης όσων έχουν επιστρέψει πρόσφατα ανέρχεται περίπου στο 46%, ενώ αυξάνεται στο 72% μεταξύ όσων βρίσκονται στην Ελλάδα για περισσότερα από πέντε χρόνια.
Για τον λόγο αυτό, προτείνεται η ενίσχυση της ενημέρωσης πριν από τον επαναπατρισμό, η ταχύτερη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, η καλύτερη αντιστοίχιση με διαθέσιμες θέσεις εργασίας, καθώς και η παροχή υποστήριξης σε ζητήματα φορολογίας, ασφάλισης, στέγασης και εκπαίδευσης.
Η ελληνική διασπορά ως στρατηγικό πλεονέκτημα
Η μελέτη καταλήγει ότι η ελληνική διασπορά μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στρατηγικό πλεονέκτημα για τη χώρα, όχι μόνο μέσω της επιστροφής επιστημόνων και επαγγελματιών, αλλά και μέσω της διατήρησης ισχυρών δεσμών με όσους συνεχίζουν να ζουν και να εργάζονται στο εξωτερικό.
Όπως επισημαίνεται, η σύγχρονη πολιτική δεν πρέπει να περιορίζεται αποκλειστικά στην επιστροφή των Ελλήνων, αλλά να δημιουργεί ένα ευρύτερο πλαίσιο συνεργασίας, ανταλλαγής γνώσης, επενδύσεων και επιχειρηματικής δικτύωσης, αξιοποιώντας το ανθρώπινο δυναμικό της ελληνικής διασποράς όπου κι αν αυτό βρίσκεται.
Διαβάστε περισσότερα
Moneypress.gr