Στο τελευταίο του δημόσιο κείμενο, ο Αλέξης Σταμάτης έγραφε πως η Ιστορία αρχίζει όταν καταλαβαίνουμε ότι οι ιδέες μας δεν μας ανήκουν αποκλειστικά. Προϋπήρχαν από εμάς και θα συνεχίσουν κι έπειτα από εμάς. Όπως ό,τι δημιουργείται και δεν τελειώνει ποτέ.
Αυτή ακριβώς είναι και η ουσία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Την παραλαμβάνουμε από όσους προηγήθηκαν και έχουμε χρέος να την παραδώσουμε ακέραια σε όσους θα ακολουθήσουν.
Ο Αλέξης Σταμάτης “έφυγε” σήμερα και ίσως το “λευκό δωμάτιό” του να λεύκανε λίγο περισσότερο. Και τί είναι αυτό που αμαυρώνει τελικά τα πράγματα; Και τα “μάρμαρα” της αρχαιότητας; Μήπως όσα αμαυρώνουν και τη συλλογική μνήμη;
Τα μνημεία δεν έχουν ιδιοκτήτες, έχουν κληρονόμους.
Πολλές φορές η παιδική μου ποδηλατάδα κατέληγε στο αρχαίο θέατρο Ορχομενού. Και τις περισσότερες από αυτές τις βόλτες βρισκόμουν με τον πατέρα μου στον τάφο του Μινύα. Εκεί που ανεβάζεις το κεφάλι και αντικρίζεις στην οροφή τη μαγεία του Ρόδακα.
Οι ρόδακες δεν είναι απομονωμένοι εκεί. Πλαισιώνονται από σπείρες που ενώνονται μεταξύ τους. Η Ένωση και το Ατέρμονο. Η Συνέχεια.
Την τελευταία φορά που πήγα, άνοιξη, σκέφτηκα πως άλλαξε και πως αλλάζει ο τρόπος που βλέπουμε τον κόσμο.
Στην εποχή των διακοπών του θέρους, των διακοπών των κλήσεων, των διακοπών στο δημόσιο ή μη διάλογο, των διακοπών γενικώς. Χωρίς Συνέχεια. Χωρίς ο ρόδακας της σκέψης να ενώνεται με εκείνον της ψυχής.
Όταν διάβασα το νέο σχέδιο νόμου για τη δημιουργία αυτής της Ανώνυμης Εταιρείας που θα διαχειρίζεται την πολιτιστική μας κληρονομιά, ένιωσα ότι αυτή η “διακοπή” γίνεται πλέον επίσημη πολιτική.
Περάσαμε από το ερώτημα “πώς θα προστατεύσουμε αυτόν τον θησαυρό για να είναι προσβάσιμος σε όλους” στο ψυχρό “πόσο αποδίδει το ταμείο;” Δεν το λες και Συνέχεια ακριβώς.
Αυτή η μετατόπιση δεν είναι ένα μεμονωμένο διοικητικό λάθος. Αποτελεί τον πυρήνα της ιδεολογικής στρατηγικής της σημερινής κυβέρνησης και της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Πολιτισμού. Η πολιτική ηγεσία εφαρμόζει ένα δόγμα επιθετικής εμπορευματοποίησης, όπου τα δημόσια αγαθά απογυμνώνονται από το κοινωνικό τους νόημα και μετατρέπονται σε προσοδοφόρα οικόπεδα.
Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε, βήμα-βήμα, μια συστηματική προσπάθεια απονεύρωσης του δημόσιου και κοινωνικού χαρακτήρα των μνημείων μας. Η ηγεσία του Υπουργείου μοιάζει να συμπεριφέρεται περισσότερο ως διοικητικό συμβούλιο μιας εταιρείας real estate, παρά ως θεματοφύλακας της μνήμης μας.
Όλα τα διαπερνά το εταιρικό δίκαιο, χωρίς το δίκαιο. Το βλέπουμε στην απαξίωση των δημόσιων λειτουργών, των αρχαιολόγων και των ανθρώπων που έχουν τάξει τη ζωή τους στη φύλαξη αυτού του πλούτου. Αντιμετωπίζονται ως γραφειοκρατικά “εμπόδια” στις επενδύσεις, επειδή επιμένουν να προτάσσουν την επιστήμη έναντι του κέρδους. Το βλέπουμε στην απροκάλυπτη τάξη ταξικού διαχωρισμού των επισκεπτών, με τις πριβέ, πανάκριβες ξεναγήσεις.
Τα μνημεία αντιμετωπίζονται ως βιτρίνα. Σαν προϊόντα μιας μαζικής, τουριστικής υπερκατανάλωσης. Αυτό είναι μια βαθιά αποικιοκρατική νοοτροπία και ταυτόχρονα δείχνει την αλαζονεία μιας εξουσίας που θεωρεί ότι ο πολιτισμός είναι ιδιοκτησία της και όχι κληρονομιά.
Προφανώς ο πολιτισμός χρειάζεται χρήματα, υποδομές και σύγχρονη οργάνωση. Αλλά είναι άλλο πράγμα να βρίσκονται οι πόροι για την προστασία και την ανάδειξη του πολιτισμού, και άλλο να μετατρέπεται ο ίδιος ο πολιτισμός σε έναν πόρο.
Το πρώτο είναι εθνική πολιτική. Το δεύτερο είναι καθαρή εκποίηση. Στο τέλος της ημέρας, η επιτυχία ενός μουσείου ή ενός αρχαιολογικού χώρου δεν κρίνεται από τον ισολογισμό του.
Κρίνεται από το αν παράγει νόημα και συλλογική μνήμη. Κρίνεται από το αν ένας απλός πολίτης νιώθει ότι αυτό το μάρμαρο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητάς του. Της Συνέχειάς του.
“Posokanei” ο Ρόδακας του Μινύα; Ο κίονας της Ακρόπολης; Ο Ηνίοχος των Δελφών; Η πραγματική αξία της Ακρόπολης βρίσκεται σε όλα αυτά που δεν μπορούν να μπουν σε κανένα posokanei και σε καμία φανταχτερή παρουσίαση επενδυτών. Δεν είναι σημαντική επειδή κόβει εκατομμύρια εισιτήρια. Κόβει εκατομμύρια εισιτήρια ακριβώς επειδή είναι σημαντική.
Της Εύας Ρέντζου, αναπληρώτρια τομεάρχισσα Πολιτισμού ΕΛΑΣ.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr