Καθημερινά τα πλοία που ξεκινούν από την Κωνσταντινούπολη, με αρκετά πυκνά δρομολόγια, για τα Πριγκιποννήσια στη Θάλασσα του Μαρμαρά, μεταφέρουν εκατοντάδες επιβάτες. Τα νησιά που αποτελούσαν άλλοτε το αρχοντικό θέρετρο των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης, είναι πλέον ένας δημοφιλής τουριστικός προορισμός.
Ιδιαίτερος πόλος έλξης, το μεγαλύτερο από αυτά, η Πριγκιπόννησος (Büyükada), καθώς διατηρεί μέχρι σήμερα τη ρομαντική, νοσταλγική ατμόσφαιρα των αρχών του 20ού αιώνα. Η πρώτη εικόνα είναι πράγματι εντυπωσιακή: ο ιστορικός επιβατικός σταθμός, ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια στην είσοδο των Πριγκηποννήσων, που χτίστηκε το 1914-15. Μετά οι δρόμοι με τις υπέροχες βίλες.
Φαίνεται όμως πως δεν είναι μόνο αυτές οι εικόνες που προσελκύουν τους πολυπληθείς επισκέπτες. Διατρέχοντας τις σελίδες των τουριστικών οδηγών μένουμε έκπληκτοι διαβάζοντας:
«Αν βρεθείτε στην Πρίγκιπο, σκεφτείτε να επισκεφθείτε το σπίτι του Τρότσκι. Παρ’ όλο που προς το παρόν δεν είναι ανοιχτό για τους επισκέπτες, η αρχιτεκτονική και το ιστορικό του υπόβαθρο είναι εκπληκτικά και εμπνευσμένα. Αυτό το σπίτι δεν αποτελεί μόνο σημείο ενδιαφέροντος για τους λάτρεις της Ιστορίας και της πολιτικής, αλλά και για τους λάτρεις της αρχιτεκτονικής και της φύσης».
Το αυξημένο ενδιαφέρον για το παρελθόν του Ρώσου επαναστάτη το διαπιστώσαμε από την πρώτη στιγμή που πατήσαμε το πόδι μας στο νησί. Το πιο μεγάλο κατάστημα στον επιβατικό σταθμό είναι ένα βιβλιοπωλείο. Ο ιδιοκτήτης του είναι Ρωμιός, από τους λίγους που έχουν απομείνει στο νησί. Στις προθήκες του βιβλιοπωλείου ένα ογκώδες βιβλίο-άλμπουμ για την Πρίγκιπο, το «ΜΠΟΥΓΙΟΥΚΑΝΤΑ, Η Συλλογή Moris Danon». Το ξεφυλλίζουμε. Εκπληκτικές ιστορικές ασπρόμαυρες εικόνες από τη ζωή στο νησί τα παλιά χρόνια.
Και ξαφνικά βρισκόμαστε σε έναν φωτογραφικό θησαυρό. Τουλάχιστον δέκα σελίδες με άγνωστες φωτογραφίες του Λέοντος Τρότσκι κατά την παραμονή του στο νησί. Λέγεται πως προέρχονται από ένα άλμπουμ φωτογραφιών κάποιου από τους γραμματείς του Τρότσκι που εντόπισε ένας συλλέκτης σε παλαιοπωλείο του Παρισιού. Και τώρα ετοιμάζουν μια ειδική έκδοση.
Δίπλα στο βιβλιοπωλείο του επιβατικού σταθμού υπάρχει ένα μικρό κατάστημα κινητής τηλεφωνίας. Μας ενημερώνουν πως ο ιδιοκτήτης του είναι Ρωμιός και μάλιστα εγγονός του διάσημου Λευτέρη Αντωνιάδη. Του Λεφτέρ Κιουτσουκαντωνιάδη – Lefter Küçükandonyadis, όπως είναι γνωστός στην Τουρκία, του μεγάλου θρύλου του τουρκικού ποδοσφαίρου και ενός από τους καλύτερους παίκτες παγκοσμίως τη δεκαετία του ’50, που γεννήθηκε στην Πρίγκιπο και μεγαλούργησε με τη Φενέρμπαχτσε.
Η ιστορία του Λευτέρη αναθερμάνθηκε πρόσφατα με την προβολή στο Netflix μιας βιογραφικής ταινίας για τον μεγάλο ποδοσφαιριστή με τίτλο «Λεφτέρ: Η ιστορία του καθηγητή». Ταυτόχρονα εμφανίστηκαν δημοσιεύματα στον Τύπο με τίτλο «Ο Λεφτέρ έπαιζε μπάλα με τον Τρότσκι»! Οσο κι αν φαίνεται παράδοξο, ο εγγονός του μάς το επιβεβαίωσε.
Ο Λέων Τρότσκι έζησε εξόριστος στην Πρίγκιπο από τον Απρίλιο του 1929 έως τον Ιούλιο του 1933. Αρχικά έμεινε στο αρχοντικό του Αράπ Ιζέτ Πασά, το οποίο καταστράφηκε από φωτιά – υπάρχουν υποψίες πως την έβαλαν πράκτορες του Στάλιν. Τότε μετακινήθηκε στη βίλα που είναι ο προορισμός μας. Μια παραθαλάσσια βίλα που χτίστηκε το 1850 από τον Νικόλα Δημάδη.
Η επιλογή σπιτιού για τη διαμονή του Τρότσκι στο συγκεκριμένο νησί δεν ήταν τυχαία. Στην πλειονότητά τους οι κάτοικοί του ήταν Ελληνες. Με αυτόν τον τρόπο ο Τρότσκι ελαχιστοποιούσε τον κίνδυνο να φυτέψουν οι τουρκικές αρχές κάποιον δικό τους άνθρωπο μέσα στο σπίτι. Ελληνες είχε ως βοηθητικό προσωπικό στο σπίτι, μαγείρισσα και κηπουρό. Ελληνας ήταν και ο νεαρός ψαράς Χαράλαμπος Νταβούλας, με τον οποίο πήγαινε πολύ συχνά για ψάρεμα. Η παρουσία των Τούρκων αστυνομικών, φανερών ή μυστικών, περιοριζόταν στο εξωτερικό του σπιτιού.
Η θεία του Λευτέρη εργαζόταν ως μαγείρισσα στο σπίτι του Τρότσκι. Κι ο μικρός Λευτέρης πήγαινε συχνά να την επισκεφτεί. Μάλλον για να παίξει με τον εγγονό του Τρότσκι, τον Εστεμπάν Βολκόφ. Είχαν περίπου την ίδια ηλικία, γεννημένος το 1925 ο Εστεμπάν, το 1926 ο Λευτέρης. Και προφανώς ο Τρότσκι θα έπαιζε μπάλα μαζί τους!
Ο Λέων Τρότσκι έζησε εξόριστος στην Πρίγκιπο από τον Απρίλιο του 1929 έως τον Ιούλιο του 1933
Ο Τούρκος δημοσιογράφος και σκηνοθέτης Τουράν Γιαβούζ, που γύρισε το ντοκιμαντέρ «Εξορία στην Πρίγκιπο», σε μια συνέντευξή του στη «Μιλιέτ» το 1999 αναφέρει, στηριζόμενος σε μαρτυρίες, πως «ο Τρότσκι έπαιρνε στην αγκαλιά του τον Λευτέρη και του χάιδευε το κεφάλι». Ο ίδιος μιλά και για κάποιον Νίκο που δούλευε στο σπίτι, «ο οποίος “πέθανε πέρυσι στην Αθήνα” αλλά δεν γνωρίζουμε τίποτα περισσότερα γι’ αυτόν».
Kατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου που έζησε στην Πρίγκιπο ο Τρότσκι, ανάμεσα στα άλλα, έγραψε τα αριστουργήματα «Η ζωή μου» (αυτοβιογραφία) και «Ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης».
Παίρνοντας τον δρόμο για το σπίτι του Τρότσκι αναγκαστικά περνάμε από την Πλατεία του Ρολογιού -εκεί δίπλα είναι και η οδός «Λεφτέρ της Φενέρμπαχτσε»- και στρίβουμε δεξιά. Το μάτι αναγκαστικά τραβάει το κεντρικό φαρμακείο. Ενα κτίσμα του 1870. Με τα ιστορικά γυάλινα μπουκάλια, τα παλιά βάζα φαρμάκων και τα αυθεντικά ξύλινα ράφια. Ενα μουσείο της φαρμακευτικής. Κι εκεί η επόμενη έκπληξη. Στη βιτρίνα του, μια μεγάλη φωτογραφία του Ρώσου εξόριστου και μια λεζάντα στα τουρκικά και τα αγγλικά: «Λέων Τρότσκι, Σημαίνον πρόσωπο της Μπολσεβίκικης Επανάστασης του 1917, ιδρυτής του Κόκκινου Στρατού. Την περίοδο 1929-1934 έζησε στο Μπουγιούκαντα, στη βίλα του Αράπ Ιζέτ Πασά, υπό την προστασία της νεαρής Τουρκικής Δημοκρατίας».
Είκοσι λεπτά περπάτημα στον παράλληλο προς την ακτή δρόμο με τις εντυπωσιακές βίλες και συναντάμε την οδό Hamlacı (Hamlacı Sokak) που οδηγεί προς τη θάλασσα. Στο τέλος του δρόμου το σπίτι που φιλοξένησε τον Τρότσκι για τέσσερα χρόνια. Αυτή τη φορά ο δρόμος είναι καθαρισμένος από τα χόρτα και τα βάτα που εμπόδιζαν την πρόσβαση. Εχουν αφαιρεθεί. Προφανώς από τον δήμο. Ενα νέο όμως συρματόπλεγμα έχει ορθωθεί στον τοίχο που περιβάλλει τη βίλα και καθιστά αδύνατη την πρόσβαση σε αυτήν. Το σπίτι είναι ορατό από τον δρόμο αλλά και η φθορά του χρόνου εμφανής. Η σκεπή έχει καταρρεύσει ολοκληρωτικά.
Επιστρέφουμε στον τουριστικό οδηγό: «Αυτή η ιστορική γωνιά της Πριγκίπου, φωλιασμένη ανάμεσα στα κρυστάλλινα νερά και την καταπράσινη φύση του νησιού, ψιθυρίζει ιστορίες του παρελθόντος στους επισκέπτες της, προσφέροντας παράλληλα μια γαλήνια απόδραση από τη σύγχρονη ζωή. Η κληρονομιά του Τρότσκι προσφέρει την ευκαιρία να εξερευνήσετε, συνυφασμένες με τη σιωπή, την ιστορία και τη φύση του νησιού».
Εκεί που παλιά πολύ σπάνια έβλεπες κάποιον να πλησιάζει το σπίτι, όπως μου μετέφεραν, κι ακόμα πιο σπάνια να χαράζει με μολύβι κάποιο σύνθημα στον σοβά του μαντρότοιχου, τώρα τα πράγματα έχουν αντιστραφεί. Μέσα στα δέκα λεπτά που βρεθήκαμε εκεί, πάνω από δέκα άνθρωποι εμφανίστηκαν. Αθόρυβα σχεδόν. Οι πιο πολλοί νέοι. Μένουν αμίλητοι και κοιτούν ή επικοινωνούν χαμηλόφωνα. Λες και το επιβάλλει ο τόπος. Μια οικογένεια, οι γονείς και δυο παιδιά, αντιλαμβάνομαι πως μιλούν ρωσικά.
Ενας Τούρκος γείτονας, αφού μας ρώτησε από πού είμαστε, θεώρησε αναγκαίο να επισημάνει: «Μόνο οι Τούρκοι και οι Ελληνες προφέρουν σωστά το όνομα του Τρότσκι».
Πέρα από τους μεμονωμένους επισκέπτες σειρά εκδηλώσεων πραγματοποιούνται με επίκεντρο αυτό το σπίτι. Οπως, για παράδειγμα, μια μεγάλης κλίμακας εγκατάσταση του Adrián Villar Rojas με τίτλο «Η πιο όμορφη από όλες τις μητέρες», στο πλαίσιο της 14ης Μπιενάλε της Κωνσταντινούπολης το 2015. Η εντυπωσιακή εγκατάσταση με 29 γλυπτά είχε στηθεί στην προβλήτα του σπιτιού. Εκεί που ερχόταν ο Χαράλαμπος με τη βάρκα του να πάρει τον Τρότσκι και να πάνε για ψάρεμα.
Τα τελευταία χρόνια έχει καθιερωθεί κοντά στις 20 Αυγούστου, ημέρα που δολοφονήθηκε το 1940 ο Λ. Τρότσκι στο Κογιοακάν του Μεξικού, να οργανώνεται μια διεθνής συνάντηση στο νησί. Η εκδήλωση έχει την υποστήριξη του Δήμου των Πριγκιποννήσων.
Στην περσινή εκδήλωση ο δήμαρχος Ali Ercan Akpolat είπε: «Πολύτιμοι διανοούμενοι όπως ο Τρότσκι μάς δείχνουν ότι ένα νησί μπορεί να είναι όχι μόνο ένα φυσικό θαύμα αλλά και ένα νησί πολιτισμού και ιδεών. Ως δήμος, στόχος μας είναι να προστατεύσουμε την ιστορία των νησιών μας, να διατηρήσουμε και να διαιωνίσουμε την κληρονομιά κάθε στοχαστή, συγγραφέα, καλλιτέχνη και επιστήμονα που έχει αφήσει το στίγμα του σε αυτά τα όμορφα νησιά. Ο Τρότσκι είναι ένας από αυτούς τους πολύτιμους ανθρώπους».
Και φαίνεται να δυναμώνει το κίνημα να σωθεί το σπίτι του Τρότσκι και να μετατραπεί σε μουσείο ή διεθνές πολιτιστικό κέντρο.
Διαβάστε περισσότερα