Η εκτενής μελέτη των ΟΙΕΛΕ και ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, που παρουσιάστηκε σε κεντρικό ξενοδοχείο της Θεσσαλονίκης, απογυμνώνει τις χρόνιες παθογένειες της Παιδείας και αποδεικνύει ότι το επάγγελμα του δασκάλου και του καθηγητή στην Ελλάδα βιώνει μια πρωτοφανή απαξίωση. Αναμφίβολα, το μοντέλο του «αναπληρωτή για μια ζωή» και των καθηλωμένων στα επίπεδα του 2015 μισθών σήμερα έχει φτάσει στα όριά του.
Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκε η νέα εκτενής μελέτη για τις προκλήσεις και τις προοπτικές του κλάδου, ενώ ακολούθησε τράπεζα διαλόγου με τη συμμετοχή εκπροσώπων της εκπαιδευτικής κοινότητας και των κοινωνικών εταίρων.
Οπως αναδείχθηκε κατά την παρουσίαση από τον επιστημονικό διευθυντή του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, Νίκο Φωτόπουλο, τον γενικό διευθυντή του ΙΝΕ & ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ, δρα Χρήστο Γούλα, και την επιστημονική συνεργάτιδα Πωλίνα Φατούρου, η δημόσια συζήτηση για την Παιδεία στην Ελλάδα εγκλωβίζεται συχνά σε μια αποσπασματική προσέγγιση: εστιάζει αποκλειστικά στα οργανικά κενά, στους διορισμούς, στις προσλήψεις αναπληρωτών ή σε μεμονωμένα αιτήματα αποδοχών. Ωστόσο, η νέα μελέτη αποδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν συμπυκνώνεται απλώς στο αν υπάρχουν αρκετοί εκπαιδευτικοί στις σχολικές αίθουσες, αλλά αφορά τους όρους υπό τους οποίους καλούνται να εργαστούν, τη σταθερότητα της επαγγελματικής τους θέσης, τις πραγματικές αμοιβές, τον εργασιακό φόρτο και τις δυνατότητες εξέλιξης μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Προσωρινότητα
Η πρώτη μεγάλη ανατροπή που καταγράφουν τα στοιχεία αφορά τη δομή στελέχωσης της δημόσιας και ιδιωτικής εκπαίδευσης. Η παρουσία των αναπληρωτών εκπαιδευτικών έχει πάψει προ πολλού να αποτελεί έναν συμπληρωματικό μηχανισμό κάλυψης έκτακτων ή αδόκητων αναγκών (όπως ασθένειες ή μητρότητα) και έχει μετατραπεί σε βασικό πυλώνα κάλυψης πάγιων λειτουργικών αναγκών.
Τα αριθμητικά δεδομένα του σχολικού έτους 2023/24 είναι αποκαλυπτικά:
Στα Νηπιαγωγεία, οι αναπληρωτές αντιπροσωπεύουν το 33,1% του συνολικού προσωπικού.
Στα Δημοτικά, το ποσοστό διαμορφώνεται στο 25,6%.
Στην Επαγγελματική Εκπαίδευση, ανέρχεται σε 24,2%.
Στα Γυμνάσια, φτάνει το 21,2%.
Στα Γενικά Λύκεια, διαμορφώνεται στο 14,3%.
Η διαχρονική εξέλιξη της τελευταίας δεκαετίας (2015-2024) αποτυπώνει ανάγλυφα τη δομική αυτή μετατόπιση. Ενδεικτικά, στα δημόσια Γυμνάσια κατά την περίοδο 2015-2024, οι μόνιμοι εκπαιδευτικοί μειώθηκαν κατά 13%, ενώ την ίδια στιγμή οι τοποθετήσεις αναπληρωτών σημείωσαν αλματώδη αύξηση κατά 403,3%. Παρόμοια εικόνα παρατεταμένης αντικατάστασης της μόνιμης εργασίας από ελαστικές μορφές καταγράφεται στα Γενικά Λύκεια και στην Επαγγελματική Εκπαίδευση.
Αυτή η διαρκής εργασιακή περιπλάνηση συνεπάγεται χρόνια αβεβαιότητα, συνεχείς γεωγραφικές μετακινήσεις ανά την επικράτεια, ανυπέρβλητες δυσκολίες στον οικογενειακό και προσωπικό προγραμματισμό, καθώς και αποδιοργάνωση της παιδαγωγικής συνέχειας μέσα στους συλλόγους διδασκόντων.
Στον ιδιωτικό τομέα, το πρόβλημα λαμβάνει τη μορφή της εκτεταμένης μερικής απασχόλησης. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η μερική απασχόληση αγγίζει το 60,9% στο Γυμνάσιο (κατώτερη δευτεροβάθμια) και το 45,3% στο Λύκειο (ανώτερη δευτεροβάθμια), στερώντας από τους εκπαιδευτικούς τη δυνατότητα για μια πλήρη, προβλέψιμη και βιώσιμη επαγγελματική διαδρομή.
Οικονομική απαξίωση
Η δεύτερη κρίσιμη διάσταση αφορά την οικονομική απαξίωση του εκπαιδευτικού λειτουργήματος. Βάσει των διεθνών δεικτών του ΟΟΣΑ και της Eurostat, οι αμοιβές των Ελλήνων εκπαιδευτικών υπολείπονται δραματικά των αντίστοιχων ευρωπαϊκών μέσων όρων. Ειδικότερα, οι μέσες ετήσιες αποδοχές των εκπαιδευτικών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση αντιστοιχούν μόλις στο 69% των αμοιβών που λαμβάνουν άλλοι εργαζόμενοι πτυχιούχοι τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη χώρα, ενώ στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση το ποσοστό αυτό φτάνει μόλις το 72%.
Ακόμη πιο αποθαρρυντική είναι η εικόνα για όσους εισέρχονται τώρα στο επάγγελμα: Ο θεσμοθετημένος αρχικός μισθός στην κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση διαμορφώνεται στα 23.363 δολάρια ΗΠΑ, σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης (PPP), όταν ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ ανέρχεται στα 45.923 δολάρια. Κατά την περίοδο 2015-2024, ο πραγματικός αρχικός μισθός των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα υπέστη περαιτέρω μείωση κατά 6,2% σε σταθερές τιμές, τη στιγμή που στον ΟΟΣΑ σημειώθηκε μέση πραγματική αύξηση κατά 14,9%.
Η Ελλάδα συνδυάζει έτσι ένα από τα χαμηλότερα σημεία εκκίνησης διεθνώς με μια συνεχή διάβρωση της αγοραστικής δύναμης των λειτουργών της, γεγονός που κατατάσσει το επάγγελμα πολύ χαμηλά στην οικονομική ιεραρχία, με άμεσο αντίκτυπο στην ελκυστικότητά του.
Εργασιακή γαλέρα και στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα
Οπως καταγράφεται στη μελέτη, το τυπικό διδακτικό ωράριο δεν αποτυπώνει την πραγματική επιβάρυνση του εκπαιδευτικού. Ενα ευρύ φάσμα καθηκόντων -η προετοιμασία των μαθημάτων, η διόρθωση γραπτών, η διοικητική γραφειοκρατία, η επικοινωνία με γονείς και η διαχείριση κρίσεων- διεισδύει στον ιδιωτικό χρόνο.
Στον ιδιωτικό τομέα της εκπαίδευσης:
֟ Το 57,9% των εργαζομένων δηλώνει ότι εκτίθεται τακτικά ή συχνά σε έντονη πίεση χρόνου και μεγάλο φόρτο εργασίας.
֟ Το 31,8% δηλώνει ότι αναγκάζεται να εργάζεται στον ελεύθερο χρόνο του (έναντι 15,9% που είναι ο μέσος όρος στο σύνολο του ιδιωτικού τομέα). Απ’ όσους πραγματοποιούν πρόσθετη εργασία, το 63,5% δεν αμείβεται καθόλου για τις επιπλέον ώρες, ενώ μόλις το 21,2% δηλώνει ότι αποζημιώνεται.
Στον δημόσιο τομέα η κατάσταση είναι αντίστοιχα επιβαρυμένη, καθώς δεν προβλέπεται καν αμοιβή υπερωριακής απασχόλησης για τους εκπαιδευτικούς των σχολικών μονάδων. Αυτές οι συνθήκες πίεσης αντανακλώνται άμεσα στην υγεία των διδασκόντων. Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 48,7% των εκπαιδευτικών που εκτίθενται σε επιβαρυντικούς παράγοντες αναφέρει την εμφάνιση ή επιδείνωση εργασιακού άγχους (stress), ενώ το 39,7% εκδηλώνει σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους και κόπωση ματιών. Επιπλέον, πρόσφατη έρευνα της ΔΟΕ σε 3.021 εκπαιδευτικούς της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης αποτύπωσε τον συνολικό δείκτη εργασιακής εξουθένωσης (burnout) στο υψηλό επίπεδο του 51,47/100, αποδεικνύοντας ότι το πρόβλημα είναι δομικό και δεν αποτελεί ζήτημα ατομικής ανθεκτικότητας.
Υψηλό επίπεδο χωρίς αντίκρισμα
Η μελέτη καταρρίπτει τον μύθο ότι η κρίση στην εκπαίδευση οφείλεται σε «ανεπάρκεια» ή χαμηλά προσόντα των εκπαιδευτικών. Αντίθετα, το ανθρώπινο δυναμικό της ελληνικής εκπαίδευσης διαθέτει υψηλό μορφωτικό κεφάλαιο και εξαιρετική συνάφεια σπουδών: Στην ιδιωτική εκπαίδευση, το 87,5% δηλώνει υψηλή συνάφεια μεταξύ σπουδών και αντικειμένου εργασίας. Το 98,3% δηλώνει ότι ανταποκρίνεται πλήρως στα καθήκοντα της θέσης του. Το 88,7% αναφέρει υψηλή αξιοποίηση των γνώσεων και δεξιοτήτων του. Παράλληλα, οι εκπαιδευτικοί επιδεικνύουν υψηλή διάθεση αυτοβελτίωσης, με το 31,1% να έχει παρακολουθήσει κάποιο πρόγραμμα επιμόρφωσης κατά το τελευταίο έτος. Ωστόσο, η επαγγελματική αυτή ανάπτυξη επιβαρύνει συχνά τους ίδιους τους εργαζομένους: μόλις το 29,8% των επιμορφώσεων χρηματοδοτείται από τον εργοδότη (έναντι 41,5% στον υπόλοιπο ιδιωτικό τομέα). Η διαρκής προσαρμογή στις νέες ψηφιακές και κοινωνικο-συναισθηματικές απαιτήσεις μετατρέπεται έτσι σε ατομική υποχρέωση αντί για οργανωμένη παροχή της πολιτείας.
Δημογραφική γήρανση των σχολών
Οι δυσμενείς συνθήκες εργασίας και οι χαμηλές αμοιβές έχουν άμεσο αντίκτυπο στη δημογραφική ανανέωση του εκπαιδευτικού σώματος. Η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους πιο γηρασμένους εκπαιδευτικούς πληθυσμούς στην Ευρώπη: ● Στην κατώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, μόλις το 1,4% των εκπαιδευτικών είναι κάτω των 30 ετών, ενώ το 57,8% είναι 50 ετών και άνω. ● Στην ανώτερη δευτεροβάθμια, το ποσοστό των νέων κάτω των 30 ετών περιορίζεται στο 1,6%, ενώ οι άνω των 50 ετών αγγίζουν το 58,3%. Η απαξίωση του επαγγέλματος αποτυπώνεται πλέον καθαρά και στις προτιμήσεις των υποψηφίων των πανελλαδικών εξετάσεων. Τα στοιχεία του 2026 δείχνουν κάθετη υποχώρηση της ζήτησης για καθηγητικές σχολές: ● Στα τμήματα που οδηγούν στον κλάδο ΠΕ02 (Φιλόλογοι), καταγράφηκαν 1.243 κενές θέσεις το 2026, με το ποσοστό κάλυψης να υποχωρεί στο 65,1%. ● Στα τμήματα Μαθηματικών (ΠΕ03), η κάλυψη των προσφερόμενων θέσεων έπεσε στο 44,5% (585 κενές θέσεις). ● Στις σχολές Φυσικών Επιστημών (ΠΕ04) παρέμειναν 665 κενές θέσεις (ποσοστό κάλυψης 78,9%).
Μονόδρομος μια νέα εκπαιδευτική πολιτική
Οπως υπογραμμίστηκε καταληκτικά στην εκδήλωση της Θεσσαλονίκης, η αναβάθμιση της ποιότητας της παρεχόμενης εκπαίδευσης είναι παντελώς αδύνατη χωρίς την ποιοτική αναβάθμιση των όρων εργασίας των εκπαιδευτικών. Η στελέχωση των σχολείων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πλέον ως ένας απλός αριθμητικός υπολογισμός διορισμών. Απαιτείται μια συνολική στρατηγική που θα περιλαμβάνει: 1. Δραστικό περιορισμό της ελαστικής εργασίας και σταθερές σχέσεις απασχόλησης. 2. Ουσιαστική μισθολογική αναβάθμιση, ιδιαίτερα για τους νεοεισερχόμενους εκπαιδευτικούς. 3. Θεσμική προστασία και αναγνώριση του πραγματικού χρόνου εργασίας. 4. Μέτρα πρόληψης της επαγγελματικής εξουθένωσης και οργανωτική υποστήριξη. 5. Δωρεάν, συστηματική επαγγελματική ανάπτυξη ενταγμένη στο εργασιακό ωράριο. Το «καμπανάκι» του κινδύνου έχει ήδη χτυπήσει και τα περιθώρια στενεύουν. Χωρίς γενναίες τομές για την οικονομική και επαγγελματική αποκατάσταση των εκπαιδευτικών, η εξουθένωση των σημερινών και η φυγή των αυριανών δασκάλων θα σφραγίσουν την εμφανή πια παρακμή της Παιδείας. Η στήριξη του εκπαιδευτικού δεν αποτελεί επιλογή, αλλά τη βασική εγγύηση για το αύριο της χώρας.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr