Τελευταία νέα
«Buenos dias, Guten Morgen, Merhaba»: Ο Κουτσούμπας με νέους κομμουνιστές από όλη την Ευρώπη [βίντεο] Παραλήρημα Λατινοπούλου για το Πολυτεχνείο: «Βαρεμένοι όσοι πάνε στην πορεία» Συνέδριο Νεολαίας ΠΑΣΟΚ τον Γενάρη Νεκροί Πολυτεχνείου: Όταν ο Λαλιώτης αποστομώνει τον ανιστόρητο Γεωργιάδη «Προχώρα Ταχτσή, προχώρα στο δικό σου δρόμο» Κωνσταντίνος Τασούλας: Η αλήθεια του Πολυτεχνείου μας εμπνέει για να χτίσουμε το μέλλον με τόλμη και ενότητα Καρπετόπουλος για Αντώνη Πανούτσο: «Οι γιατροί έχουν μείνει έκπληκτοι από τις αντοχές του» Τουρκία: Αστυνομική έφοδος στο δίκτυο Sozcu TV – Συλλήψεις και διορισμός διαχειριστή από την κυβέρνηση [βίντεο] Αναδίπλωση Μαξίμου μετά τις πιέσεις των δημάρχων για τον συντελεστή δόμησης Δημοσκόπηση Opinion Poll: Ράπισμα στην κυβέρνηση για την ακρίβεια και την περικοπή αγορών – Τα ποσοστά των κομμάτων Με Ανδρουλάκη στην πορεία του Πολυτεχνείου το ΠΑΣΟΚ – Ακολουθεί τριήμερη περιοδεία στη Θεσσαλία Ελληνοτουρκικά: Μετά το καλώδιο η “γαλάζια πατρίδα”-Νέο κρας τεστ με ανοιχτούς διαύλους
Efsyn.gr

«Προχώρα Ταχτσή, προχώρα στο δικό σου δρόμο»

Στη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’80, ένας συγγραφέας ξαπλώνει στο ντιβάνι ενός ψυχαναλυτή και αρχίζει να ξετυλίγει το νήμα της ζωής του. Από τη μετεμφυλιακή Ελλάδα και τις εμπειρίες της ενηλικίωσης μέχρι τις ερωτικές περιπλανήσεις στην Αυστραλία και την Αμερική, η αφήγηση κινείται ανάμεσα στην εξομολόγηση και τη μυθοπλασία, στο τραύμα και το χιούμορ, στην προσωπική μνήμη και τη λογοτεχνική επινόηση.
Οι μυημένοι στο έργο, το ύφος και τη ζωή του Κώστα Ταχτσή (1927-1988) δεν θ’ αργήσουν να παίξουν το παιχνίδι της «συνάφειας», εντοπίζοντας πρώτα πρώτα στον ήρωα το alter ego του συγγραφέα και ύστερα στις ψυχαναλυτικές του εξομολογήσεις ψήγματα της δικής του διαδρομής, ρεαλιστικής και ψυχικής. Παρόντα είναι στοιχεία όπως η σεξουαλικότητά του, γεγονότα και πρόσωπα που γέννησαν το «Τρίτο στεφάνι», αγωνίες, πίκρες, μνησικακίες, ακόμα και η αίσθηση του αποκλεισμού. Και ταυτόχρονα ένας πιο ώριμος και κατασταλαγμένος ήρωας, πιο ενδοσκοπικός. Ενας Κώστας Ταχτσής που δεν είχαμε γνωρίσει ακριβώς έτσι μέχρι σήμερα αποκαλύπτεται δηλαδή αιφνίδια αυτό το φθινόπωρο μέσα από το «Αλλο κρεβάτι», το ανέκδοτο μέχρι πρότινος μυθιστόρημά του που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ψυχογιός, περισσότερα από 38 χρόνια μετά τη δολοφονία του συγγραφέα.
Ενα πολύτιμο λογοτεχνικό εύρημα, που εντοπίστηκε το καλοκαίρι του ’23 ως δακτυλόγραφο εβδομήντα σελίδων στο σπίτι της ανιψιάς του συγγραφέα, Ελλης-Αρτέμη Ταχτσή στα Εξάρχεια, κυκλοφορεί τώρα για πρώτη φορά για να φωτίσει μια λιγότερο γνωστή αλλά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα πλευρά της δημιουργικής του διαδρομής: την επίμονη αναμέτρησή του με τη μυθιστορηματική γραφή, την αυτοβιογραφία, τη μνήμη και την ταυτότητα. Εμάς πάλι γι’ αυτή την έκδοση μας διαφωτίζει ο καθηγητής Νεοελληνικών και Συγκριτικών Πολιτισμικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, μελετητής της νεοελληνικής κοινωνίας και λογοτεχνίας και συγγραφέας συναφών μελετών αλλά και επιστημονικός επιμελητής των επανεκδόσεων του έργου του Κώστα Ταχτσή από τον «Ψυχογιό», Δημήτρης Παπανικολάου.
Δημήτρης Παπανικολάου
Αν υπήρχε μια επιφυλακτικότητα απέναντι σε ένα ανέκδοτο κείμενο του Ταχτσή οφείλεται αναμφίβολα στο «Φοβερό βήμα» όπου στο πλαίσιο του Ο Ταχτσής και οι Αλλοι, ο αναγνώστης είχε συχνά την εντύπωση ότι μετέρχεται όχι ενός φοβερού βήματος αλλά ενός φοβερού κουτσομπολιού. Η καίρια διαφορά εδώ είναι ότι μιλάμε για το Ο Ταχτσής και ο εαυτός του;
Το σίγουρο είναι ότι τον Ταχτσή τον απασχολούσε πολύ το ζήτημα του αυτοβιογραφικού λόγου. Ολα του τα έργα, από τα «Ποιήματα» και το «Τρίτο στεφάνι» ώς το «Αλλο κρεβάτι», είναι εν πολλοίς αυτοβιογραφικά. Ακόμα και σε άρθρα γνώμης ή βιβλιοκριτικές έβγαινε, από εκεί που δεν το περιμένεις, μια αυτοβιογραφική πληροφορία. Από μια στιγμή όμως κι έπειτα, αυτό που υπήρξε ένα παιχνίδι πρόκλησης για το κοινό του, αντιστράφηκε. Ηταν τώρα το κοινό που απαιτούσε από τον συγγραφέα να «κάνει αποκαλύψεις». Κι αυτό μου φαίνεται ότι τον Ταχτσή τον μπλόκαρε. Η καίρια διαφορά του «Αλλου κρεβατιού» είναι ότι βάζει στο κέντρο τον αυτοβιογραφικό λόγο όχι ως «αποκάλυψη» ή απολογία, αλλά ως κατάθεση εαυτού, λογοδοσία. Ναι, εδώ πια μιλάει ο Ταχτσής με τον πολύμορφο «εαυτό» του. Αυτό που ξεδιπλώνεται μπροστά μας δεν είναι η κρυφή ζωή και το ξεσκέπασμά της. Αλλά η φόρμα της ειλικρίνειας και οι τρόποι της κατασκευής της.
Το «Αλλο κρεβάτι» συνομιλεί με μυθιστορήματα όπως το Portnoy’s Complaint («Το σύνδρομο Πόρτνοϊ») του Φίλιπ Ροθ ή το Les Mots pour le dire («Εγώ και “Αυτό”») της Μαρί Καρντινάλ. Ομως το κάνει με μια εντυπωσιακή αυτοπεποίθηση. Δεν μπορείς παρά να του υποκλιθείς.
Με την αφήγηση πάντως στον ψυχαναλυτή μας χαρίζεται ένα πλήρες πορτρέτο του, σωστά; Από τα παιδικά του χρόνια, την Κατοχή, τον Εμφύλιο, τη σεξουαλική του προτίμηση, τα στοιχεία και τα πρόσωπα που γέννησαν το «Τρίτο στεφάνι», τις αγωνίες, τις πίκρες, τις μνησικακίες, την αίσθηση του αποκλεισμού… εντοπίζεται ακόμα και η υπόνοια των γεγονότων που οδήγησαν στην δολοφονία του. Ολα είναι εκεί…
Το μαγικό στο «Αλλο κρεβάτι» είναι το πώς ο αυτομυθοπλαστικός αφηγητής του Ταχτσή καταφέρνει να πλέξει παρόν και παρελθόν, παιδική ηλικία και πρώτους έρωτες, ωριμότητα, σεξουαλικό πειραματισμό και ταυτότητα φύλου, δημιουργία και απογοήτευση. Εχει φτιάξει εδώ μια μηχανή αφήγησης («σε άλλη γλώσσα», όπως επιμένει να λέει – ας μην ξεχνάμε πως υποτίθεται ότι μιλάει σε έναν Αμερικανό ψυχαναλυτή) που δουλεύει πραγματικά. Θα μπορούσε έτσι να αφηγηθεί μία ή μάλλον πολλές εκδοχές της ζωής του – σε ένα ή περισσότερα βιβλία.
Η καίρια διαφορά του «Αλλου κρεβατιού» είναι ότι βάζει στο κέντρο τον αυτοβιογραφικό λόγο όχι ως «αποκάλυψη» αλλά ως κατάθεση εαυτού. Εδώ πια μιλάει ο Ταχτσής με τον πολύμορφο «εαυτό» του
Θα ήθελε, θα ευχόταν, πιστεύεις, αυτή την έκδοση; Πώς διαχειριστήκατε αυτό το υλικό που αν το διαβάσει κάποιος που δεν γνωρίζει τον Ταχτσή είναι ριψοκίνδυνο (υπό την έννοια της πλήρους έκθεσης μιας προσωπικότητας καλειδοσκοπικής και ιδιοσυστασιακής που μπορεί να προκαλέσει το συντηρητικό αίσθημα όποιων διαθέτουν τέτοιο);
Πρώτον, ο αφηγητής στο «Αλλο κρεβάτι» είναι μυθοπλαστικός. Το κείμενο επιγράφεται «μυθιστόρημα» και θα πρέπει όσες και όσοι διαβάζουν να δεχθούν αυτή τη συνθήκη. Οσο κι αν σταματά ξαφνικά, το «Αλλο κρεβάτι» είναι μια ολοκληρωμένη πρόταση. Οταν το βρήκα δεν μου άφηνε περιθώρια: ήταν τόσο «έτοιμο», που θεώρησα ότι δεν μπορούσε να μη δημοσιευθεί. Ηταν όμως και μια απάντηση προς το δικό μου «εξεταστικό» βλέμμα. Εψαχνα για λεπτομέρειες και μυστικά, και αντ’ αυτού βρήκα ένα κείμενο που «απογυμνωνόταν» διαφορετικά, που με έβαζε στις δικές του στρατηγικές της λογοδοσίας και της «ειλικρίνειας». Τα συζητήσαμε αυτά από την πρώτη στιγμή με την αγαπημένη ανιψιά του Ταχτσή, την Ελλη, στην οποία είναι αφιερωμένη αυτή η έκδοση, με τις ευχαριστίες μου για τη στήριξη και την εμπιστοσύνη.
Είναι σαν έτοιμος θεατρικός μονόλογος. Σε τι βαθμό είχε επίγνωση στο πίσω μέρος του μυαλού του της δημοσιοποίησης;
Οντως μοιάζει θεατρικός μονόλογος και προβλέπω ότι πολύ σύντομα θα ανέβει στη σκηνή. Ολος όμως ο Ταχτσής έχει αυτό το χάρισμα. Το γραπτό του κυλάει σαν να είναι προφορικό. Γι’ αυτό είναι ακόμα πιο συγκινητικό όταν συνειδητοποιείς πόσες φορές έγραφε και ξαναέγραφε το ίδιο κείμενο για να το τελειοποιήσει, πόσο πολύ παίδευε αυτό που τελικά φαίνεται τόσο «άμεσο» και αβίαστο. Αυτό που επίσης εξηγώ στο βιβλίο είναι πως ο Ταχτσής θεωρούσε ότι ακόμα και τα προσωπικά του σημειώματα θα διαβάζονταν κάποτε. Γράφει, για παράδειγμα, σε ένα σημείωμα όταν κάποτε σκεφτόταν να κρατήσει ημερολόγιο: «Ημερολόγιο ξημερολόγιο, ξέρω πως αργά ή γρήγορα θα δημοσιευτεί, θα διαβαστεί. Θέλω να ’ναι όσο γίνεται πιο καλογραμμένο, ακόμα κι αν δημοσιευθεί μεταθανάτια». Νομίζουμε ότι ο Ταχτσής τα άφηνε όλα στην τύχη τους, χαρτιά, γραπτά, σώμα, συγκέντρωση, υστεροφημία. Ομως δεν είναι έτσι.
Η ανακάλυψη τι προκάλεσε σ’ εσάς;
Εδώ και χρόνια, καθώς επιμελούμαι τις επανεκδόσεις των έργων του Ταχτσή, έχω βρεθεί πολλές φορές μπροστά σε άγνωστα κείμενά του, επιστολές, σημειώματα, αυτοβιογραφικές ασκήσεις, τα οποία μου έχουν δώσει μια διαφορετική εικόνα του συγγραφέα. Ούτε ολιγογράφο τον θεωρώ πλέον ούτε «ταλέντο που στόμωσε», όπως συχνά υπονοεί η κριτική. Η ανακάλυψη του «Αλλου κρεβατιού» μού επιβεβαίωσε τον μεγάλο μου θαυμασμό γι’ αυτόν τον τόσο γοητευτικά αυτοκαταστροφικό αλλά και τόσο ανεξάντλητα επινοητικό συγγραφέα. Μου θύμισε επίσης πόσο εύθραυστος υπήρξε, ιδίως προς το τέλος της ζωής του, όταν όπως φαίνεται συνέθεσε το «Αλλο κρεβάτι».
Υπάρχει περίπτωση να ανασυρθούν στο μέλλον κι άλλα δακτυλόγραφα; Εχει οργανωθεί το αρχείο του Ταχτσή;
Κομμάτια αυτού που θα μπορούσε, ιδεατά, να είναι «το αρχείο Ταχτσή» βρίσκονται σίγουρα σε πολλά μέρη του κόσμου: κρατούσε πολύ καλογραμμένη αλληλογραφία με πολύ κόσμο, έστελνε υλικό σε πολλούς παραλήπτες. Επίσης, οι συνθήκες της ζωής και του θανάτου του λειτούργησαν έτσι ώστε τεκμήρια που θα μπορούσε ίσως να έχει κρατήσει, να έχουν σήμερα χαθεί. Εν τούτοις, οι φάκελοι που συγκεντρώθηκαν από την Ελλη-Αρτέμη Ταχτσή το 2023, είναι πολύ σημαντικοί και γι’ αυτό από την αρχή συμβούλεψα να δοθούν σε μια οργανωμένη βιβλιοθήκη ή αρχείο. Μαθαίνω ότι πλέον έχουν παραδοθεί στην Εθνική Βιβλιοθήκη κι είμαι σίγουρος ότι η επιμελής τακτοποίηση και καταλογογράφησή τους θα μας δείξουν το μέγεθος της σημασίας τους στο μέλλον. Ως προς το άμεσο εκδοτικό πρόγραμμα, το πλάνο είναι στη σειρά των Απάντων του Ταχτσή στις εκδόσεις Ψυχογιός να εκδοθούν σε επιμέλειά μου μια νέα, διαφορετική ίσως, εκδοχή της ημιτελούς αυτοβιογραφίας του Ταχτσή («Το φοβερό βήμα») καθώς και ένα ακόμα βιβλίο με ανέκδοτα κείμενά του.
Γιατί η περίπτωση Ταχτσή εξακολουθεί τόσα χρόνια μετά τον θάνατό του να προκαλεί αφάνταστη γοητεία αλλά και μεγάλη αντιπαράθεση; Αρκεί το λογοτεχνικό ταλέντο για να εξηγηθεί αυτό ή είναι και η προσωπικότητα αλλά και το τέλος της αναπόσπαστα στοιχεία της έλξης που ασκεί ο μύθος Ταχτσής;
Σ’ ένα παλιό του ποίημα ο Ταχτσής έγραφε: «Προχώρα Ταχτσή, προχώρα στο δικό σου δρόμο/ κι όσες παγίδες το καλύτερο». Το ακολούθησε μέχρι την τελευταία στιγμή, κι αυτό είναι που εξασφαλίζει ένα μέρος από τον μύθο του, αλλά και τα πάθη που ακόμα ίσως «η περίπτωσή του» εγείρει. Εξελίσσεται όμως κυρίως, ας το παραδεχτούμε, σε λογοτεχνικό φαινόμενο. Βρίσκει το έργο του διαρκώς νέο αναγνωστικό κοινό, έχει απήχηση στις καινούργιες γενιές. Γιατί;
Η γνώμη μου είναι επειδή εκφράζει τόσο καθαρά ένα πολύ γνωστό οξύμωρο: την εντυπωσιακή ρευστότητα και την ταυτόχρονη πνιγηρότητα της νεοελληνικής ταυτότητας και κοινωνίας.
Οσες κι όσοι το ’χουν ζήσει αυτό το οξύμωρο στο πετσί τους, δεν μπορούν, όσο κι αν επιμέρους διαφωνούν, παρά να τον λατρέψουν για το πόσο ωραία και με πόση επιμονή το αποτύπωσε.
 

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε επίσης...