Καθώς οι συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία σημειώνουν ελάχιστη πρόοδο, η Ρωσία πιέζει για μια ευρύτερη συμφωνία σχετικά με την ασφάλεια της Ευρώπης, προκαλώντας φόβους ότι το Κρεμλίνο επιδιώκει να αναδιαμορφώσει το μέλλον της ηπείρου με τους δικούς του όρους.
Η Ουκρανία είχε ζητήσει τη συμμετοχή της Ευρώπης στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι. Ωστόσο, το Κίεβο ενδεχομένως να μην είχε προβλέψει ότι οι προσπάθειές του θα μετέφεραν το διπλωματικό ενδιαφέρον σε ένα διαφορετικό ερώτημα: ποιος θα πρέπει να εκπροσωπεί την Ευρώπη στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων;
Όπως αναφέρει το euronews.com, καθώς η διπλωματική διαδικασία εξελισσόταν αυτή την εβδομάδα, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ ταξίδεψαν από το Άμπου Ντάμπι στη Μόσχα για συνομιλίες με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, προτού μεταβούν στο Δουβλίνο για να συναντήσουν τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Οι συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι κατέληξαν σε μια καταρχήν συμφωνία για μια μεγάλης κλίμακας ανταλλαγή αιχμαλώτων, χωρίς όμως να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος όσον αφορά την κατάπαυση του πυρός ή τη διευθέτηση των εδαφικών διαφορών.
Αντίθετα, το διπλωματικό ενδιαφέρον μετατοπίστηκε ολοένα και περισσότερο προς τη συμμετοχή της Ευρώπης στις μελλοντικές διαπραγματεύσεις και τις ρυθμίσεις ασφαλείας της ηπείρου.
Μιλώντας στη Σόνα Μάρεϊ του Euronews, μετά τη συνάντησή του με τους Αμερικανούς απεσταλμένους το βράδυ της Πέμπτης, ο Ζελένσκι προειδοποίησε κατά της συζήτησης για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της Ευρώπης πριν από τον τερματισμό του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία και την εξασφάλιση εγγυήσεων για το Κίεβο.
«Πολλά εξαρτώνται από το πότε και πώς θα τελειώσει ο πόλεμος στην Ουκρανία και αυτό θα επηρεάσει όλα τα επόμενα βήματα», δήλωσε ο Ζελένσκι.
«Και όλα αυτά τα βήματα θα γίνουν μετά το τέλος του πολέμου, μετά τις εγγυήσεις ασφαλείας για την Ουκρανία», πρόσθεσε.
Ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι η Ουκρανία αποτελεί ήδη αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας και ότι η ενδεχόμενη ένταξή της στο ΝΑΤΟ θα καθορίσει τη μορφή που θα μπορούσαν να λάβουν οι μελλοντικές ρυθμίσεις ασφαλείας της ηπείρου.
«Είμαστε μέρος της Ευρώπης και αποτελούμε ήδη μέρος της αρχιτεκτονικής ασφαλείας. Επομένως, εάν είμαστε στο ΝΑΤΟ –αυτό είπα στον Τζάρεντ και στον Στιβ– εάν ενταχθούμε στο ΝΑΤΟ, τότε πρόκειται για μια συγκεκριμένη αρχιτεκτονική», δήλωσε.
«Επιλέξτε έναν εκπρόσωπο»: Το Κρεμλίνο θέτει όρους για την ευρωπαϊκή συμμετοχή
Το ζήτημα της ευρωπαϊκής εκπροσώπησης εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα μέτωπα της διπλωματικής αντιπαράθεσης.
Το Κρεμλίνο διαμηνύει ότι η Ευρώπη θα πρέπει πρώτα να αποφασίσει ποιος θα μιλά εκ μέρους της, εάν επιθυμεί να συμμετάσχει στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία για την Ουκρανία. Μάλιστα, η Μόσχα εμφανίζεται να διατηρεί για τον εαυτό της το δικαίωμα να αξιολογήσει εάν ο εκπρόσωπος που θα επιλεγεί είναι κατάλληλος συνομιλητής.
Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι ο Πούτιν επιθυμεί να διαπιστώσει τις «πραγματικές προθέσεις» των Ευρωπαίων και την προθυμία τους να συμβάλουν στην ειρηνευτική διαδικασία, πριν αποφασίσει εάν θα αποδεχθεί τη διεύρυνση των συνομιλιών υπό την αμερικανική ηγεσία.
«Εάν οι Ευρωπαίοι έχουν κάποιον εξουσιοδοτημένο να μιλήσει εκ μέρους τους και εάν επιθυμούν να μιλήσουν, τότε θα το κάνουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Πεσκόφ, προσθέτοντας ότι η Ρωσία θα αποφασίσει για τη διεξαγωγή ενός ευρύτερου διαλόγου αφού πρώτα κατανοήσει τις προθέσεις της ευρωπαϊκής πλευράς.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται ως προσπάθεια της Μόσχας να επηρεάσει όχι μόνο τη σύνθεση, αλλά και τους όρους συμμετοχής της Ευρώπης στις διαπραγματεύσεις.
Στο μεταξύ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες, που συνεδρίασαν στο Δουβλίνο, κατέληξαν σε μια πρόταση εκπροσώπησης με τη συμμετοχή πέντε ευρωπαϊκών χωρών: της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Πολωνίας και της Ιταλίας. Στην ομάδα θα συμμετέχουν επίσης εκπρόσωποι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.
Η επιλογή αυτή αποτυπώνει την προσπάθεια της Ευρώπης να διαμορφώσει κοινή φωνή, χωρίς να παραχωρήσει στη Μόσχα τη δυνατότητα να επιλέξει ποιος θα εκπροσωπεί τα ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας, η οποία υποστήριξε ότι τα κράτη-μέλη έχουν ήδη συμφωνήσει πως η ίδια εκπροσωπεί την Ευρώπη σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας.
«Όλα τα κράτη-μέλη συμφώνησαν στην πραγματικότητα ότι εγώ είμαι αυτή που εκπροσωπεί την Ευρώπη στην εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας», δήλωσε, αφήνοντας παράλληλα αιχμές για τη στάση της Μόσχας.
Η Κάλας υποστήριξε ότι η Ρωσία δεν επιθυμεί ισχυρούς συνομιλητές απέναντί της, καθώς επιδιώκει να επιβάλει τις μέγιστες δυνατές απαιτήσεις της. Από την πλευρά του, ο Πεσκόφ απέφυγε να σχολιάσει ευθέως το ενδεχόμενο εκπροσώπησης της Ευρώπης από την ίδια.
Η αντιπαράθεση αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι Ευρωπαίοι καλούνται να αποφασίσουν όχι μόνο ποιος θα καθίσει στο τραπέζι των συνομιλιών, αλλά και ποια θα είναι η κοινή διαπραγματευτική τους γραμμή απέναντι στη Ρωσία.
Bild: Η Ρωσία ζητά αποχώρηση της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ – Διαψεύδει ο Πεσκόφ
Ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις λαμβάνει το ζήτημα μετά τις αποκαλύψεις της γερμανικής εφημερίδας Bild σχετικά με τις ρωσικές προτάσεις που φέρεται να παρουσιάστηκαν στις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι απαιτήσεις της Μόσχας υπερβαίνουν κατά πολύ το ζήτημα των ουκρανικών εδαφών και αποσκοπούν στη ριζική αναδιαμόρφωση του συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη.
Η Ρωσία φέρεται να ζητά:
Την αποχώρηση της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ και την επιστροφή της στο καθεστώς που ίσχυε πριν από την ένταξή της στη Συμμαχία.
Την απαγόρευση εγκατάστασης ή λειτουργίας στρατιωτικών βάσεων του ΝΑΤΟ στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία.
Τη διατήρηση όλων των ουκρανικών εδαφών που βρίσκονται υπό ρωσική κατοχή.
Την παραχώρηση στη Ρωσία ολόκληρου του Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων των περιοχών του Ντονέτσκ και του Λουχάνσκ που εξακολουθούν να ελέγχονται από την Ουκρανία.
Την αποστρατιωτικοποίηση των λιμανιών της Οδησσού και του Μικολάιβ και την απαγόρευση χρησιμοποίησής τους ως ναυτικών βάσεων.
Τη διατήρηση μόνιμου καθεστώτος ουδετερότητας από την Ουκρανία και τον οριστικό αποκλεισμό της ένταξής της στο ΝΑΤΟ.
Η Μόσχα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, δεν θα απέκλειε την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση όμως ότι θα εγκαταλειφθεί οριστικά η προοπτική συμμετοχής της στη Βορειοατλαντική Συμμαχία.
Οι απαιτήσεις δεν περιορίζονται στην Ουκρανία και τη βορειοανατολική Ευρώπη. Επεκτείνονται και στη Μολδαβία, για την οποία φέρεται να προτείνεται η μετατροπή της σε ομοσπονδιακή δημοκρατία, με τη συμμετοχή της Υπερδνειστερίας και της αυτόνομης περιοχής της Γκαγκαουζίας.
Μάλιστα, σύμφωνα με το δημοσίευμα, σε περίπτωση ένταξης της Μολδαβίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι δύο αυτές περιοχές θα μπορούσαν να αποκτήσουν τη δυνατότητα να προκηρύξουν δημοψηφίσματα για την ανεξαρτησία τους.
Ως πιθανό αντάλλαγμα για τις παραπάνω παραχωρήσεις, η Ρωσία φέρεται να εμφανίζεται διατεθειμένη να αποσύρει τα πυρηνικά όπλα που έχει αναπτύξει στη Λευκορωσία και να εγκαταλείψει τα σχέδια εγκατάστασης πυραύλων μεσαίου βεληνεκούς στη χώρα.
Οι πληροφορίες της Bild δεν αποτελούν επιβεβαιωμένη συμφωνία ούτε έχουν ανακοινωθεί επισήμως ως αποδεκτό πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Ωστόσο, εφόσον αποτυπώνουν με ακρίβεια τις ρωσικές θέσεις, καταδεικνύουν το εύρος των επιδιώξεων της Μόσχας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η απαίτηση για τη Φινλανδία. Η χώρα εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ τον Απρίλιο του 2023, ανατρέποντας δεκαετίες στρατιωτικής ουδετερότητας, ως άμεση συνέπεια της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ακολούθησε η ένταξη της Σουηδίας τον Μάρτιο του 2024.
Η απαίτηση να επιστρέψει η Φινλανδία στο προηγούμενο καθεστώς της ισοδυναμεί, ουσιαστικά, με προσπάθεια ανατροπής μιας από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές εξελίξεις που προκάλεσε ο ίδιος ο πόλεμος. Η Ρωσία θέλει «νέα Γιάλτα»: Το τελεσίγραφο σε Ευρώπη που μετατοπίζει τη συζήτηση για το Ουκρανικό
Από την πλευρά της Μόσχας, πάντως, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, διέψευσε ότι η χώρα του απαίτησε την αποχώρηση της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ. «Δεν γνωρίζω τίποτα γι’ αυτό. Όχι, δεν τέθηκαν τέτοιοι όροι. Αυτό σίγουρα δεν συζητήθηκε», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Η «νέα Γιάλτα» και οι επιδιώξεις της Μόσχας
Οι ρωσικές απαιτήσεις συνδέονται άμεσα με την ευρύτερη επιδίωξη του Κρεμλίνου για μια νέα ευρωπαϊκή τάξη ασφαλείας.
Ο επικεφαλής διαπραγματευτής της Ρωσίας, Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, έκανε λόγο για την ανάγκη δημιουργίας ενός ολοκληρωμένου συστήματος ασφαλείας στην Ευρώπη, το οποίο θα μπορούσε να αποτελέσει μια «νέα, σύγχρονη Γιάλτα και ένα νέο Πότσνταμ».
Η αναφορά δεν είναι τυχαία. Οι διασκέψεις της Γιάλτας και του Πότσνταμ, κατά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή τάξη και τις σφαίρες επιρροής των μεγάλων δυνάμεων.
Η χρήση αυτών των ιστορικών παραλληλισμών από τη ρωσική πλευρά παραπέμπει στην επιθυμία της Μόσχας να συμμετάσχει σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση με τις ΗΠΑ και άλλες μεγάλες δυνάμεις, με αντικείμενο όχι μόνο την Ουκρανία, αλλά και το συνολικό γεωπολιτικό καθεστώς της Ευρώπης.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Μόσχα επιδιώκει να συζητήσει περιορισμούς στη διεύρυνση του ΝΑΤΟ και στην ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων ανατολικά των πρώην συνόρων της Σοβιετικής Ένωσης.
Ο σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, υποστήριξε ότι η Ρωσία επιθυμεί να αξιοποιήσει τα διδάγματα της σημερινής κρίσης, κατηγορώντας τη Δύση ότι επιδιώκει τη στρατηγική ήττα της μέσω της υποστήριξης προς το Κίεβο.
Παράλληλα, ο Πούτιν έχει χαρακτηρίσει τον διάλογο με την Ευρώπη για την Ουκρανία «φαύλο κύκλο», κατηγορώντας τους συμμάχους του Κιέβου ότι επιδιώκουν την παράταση του πολέμου.
Στο πλαίσιο αυτό, η Μόσχα προωθεί και την ιδέα μιας τριμερούς συνάντησης του Πούτιν με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ και τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα, επιδιώκοντας να αναβαθμίσει τη διαπραγματευτική διαδικασία σε επίπεδο μεγάλων δυνάμεων.
Το εδαφικό παραμένει ανοιχτό – Η Ρωσία δεν υποχωρεί
Παρά τη διεύρυνση της ατζέντας, το βασικό ζήτημα του πολέμου παραμένει άλυτο: τα εδάφη που έχει καταλάβει η Ρωσία και οι εγγυήσεις για την ασφάλεια της Ουκρανίας.
Ο Μεντίνσκι ξεκαθάρισε μετά τις συνομιλίες στο Αμπού Ντάμπι ότι η Μόσχα δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τις εδαφικές της διεκδικήσεις.
«Μόνο όταν νικήσουμε και υπογράψουμε μια ειρηνευτική συμφωνία με τους δικούς μας όρους», δήλωσε, απαντώντας σε ερώτηση για το εάν η ρωσική πλευρά ήταν ικανοποιημένη από την έκβαση των διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, απέρριψε το ενδεχόμενο επιστροφής εδαφών που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο, διαμηνύοντας: «Εκεί όπου έχει υψωθεί η ρωσική σημαία, δεν πρέπει να υποσταλεί».
Από την πλευρά της Ουκρανίας, ο Ζελένσκι επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία θα περιλαμβάνει αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας και δεν θα αφήνει τη χώρα εκτεθειμένη σε μια νέα ρωσική επίθεση.
Οι αρχικές προσδοκίες για κάποια ευελιξία στο εδαφικό δεν έχουν μέχρι στιγμής μετατραπεί σε συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Οι ΗΠΑ έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι υπήρξαν περιορισμένες ενδείξεις διάθεσης συμβιβασμού, ενώ ο Τραμπ έχει αναφερθεί σε μια Ουκρανία που ενδεχομένως θα προκύψει από τον πόλεμο με «κάπως διαφορετικό σχήμα».
Ωστόσο, οι δημόσιες τοποθετήσεις της ρωσικής αντιπροσωπείας δείχνουν ότι η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών παραμένει μεγάλη.
Η Ευρώπη μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα
Η διεύρυνση της διαπραγματευτικής ατζέντας δημιουργεί ένα δύσκολο δίλημμα για την Ευρώπη.
Από τη μία πλευρά, οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να απουσιάζουν από τις συζητήσεις που θα καθορίσουν το μέλλον της Ουκρανίας και της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Από την άλλη, η συμμετοχή τους σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας εγκυμονεί τον κίνδυνο να βρεθούν αντιμέτωπες με ρωσικές απαιτήσεις που αφορούν άμεσα την κυριαρχία, τις συμμαχίες και τις αμυντικές επιλογές τους.
Το ενδεχόμενο να τεθούν υπό διαπραγμάτευση ζητήματα όπως η ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, η παρουσία συμμαχικών δυνάμεων στις χώρες της Βαλτικής και η μελλοντική διεύρυνση της Συμμαχίας συνιστά κόκκινη γραμμή για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η Ευρώπη καλείται, επομένως, να διαμορφώσει ενιαία θέση, να διασφαλίσει ουσιαστική συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις και να αποτρέψει την επανάληψη μιας λογικής συμφωνίας μεταξύ μεγάλων δυνάμεων για την τύχη μικρότερων κρατών χωρίς τη δική τους συμμετοχή.
Διαβάστε περισσότερα