Κάθε φορά που ξεφυλλίζω το ημερολόγιό μου για να βρω μια επέτειο γέννησης ή θανάτου, από τις «γυναίκες του καιρού μας» που γνώρισα, νιώθω σαν να συναντώ την Ιστορία. Γίνονται όλα ξεχωριστά. Η στιγμή, ο χρόνος, η ηλικία, τα γεγονότα.
Την Ορτένσια Αλιέντε, που γεννήθηκε 22 Ιουλίου 1914, τη γνώρισα όταν ήρθε στην Αθήνα, το 1984, καλεσμένη από τον Ανδρέα Παπανδρέου, προκειμένου να παρακολουθήσει το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ. Τότε εργαζόμουν στο γυναικείο περιοδικό «Πάνθεον» και η ίδια δέχτηκε πρόθυμα να συνομιλήσουμε. Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε στο τεύχος 805, 19/6/1984, όμως με περιορισμένο αριθμό λέξεων, γι’ αυτό παραθέτω στην «Εφ.Συν.» το αδημοσίευτο υλικό.
Δεν φανταζόμουν ότι αυτές οι γυναίκες παίρνουν τόσο μεγάλες, ανθρώπινες διαστάσεις με τους αγώνες, την αυτοθυσία, την προσφορά τους. Κι ότι όταν «ξανακούς» τις φωνές τους, νιώθεις μια ψυχική αναστάτωση μετά από τόσα χρόνια.
Η Ορτένσια Αλιέντε ήταν από τις σημαντικότερες γυναίκες που γνώρισα. Είχε λεβεντιά, πίστη και ηρωισμό, μεγαλύτερα από τις πληγές της.
Δεν θεωρούσε επικίνδυνη την αλήθεια, την ώρα που μιλούσε για την κατάσταση της Χιλής, για το καθεστώς του Πινοτσέτ και για όλο τον λαό που περιμένει κάποια μέρα την… απελευθέρωσή του.
Δεν ήθελε να ΣΩΠΑΣΕΙ. Κουβέντιαζε για την πατρίδα της και τους συμπατριώτες της, που έζησε δέκα χρόνια μακριά τους ελπίζοντας πως κάποια μέρα θα σβήσει ο εφιάλτης της δικτατορίας.
Διαπίστωνα τότε: η κ. Αλιέντε δεν βλέπει το φεμινιστικό κίνημα ως ανταγωνιστικό με τον άντρα. Πιστεύει πως και οι δυο μπορούν να χτίσουν μια σωστή κοινωνία. Και σαν ζευγάρι μπορούν να φτιάξουν μια οικογένεια με τις αρχές των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Πιστεύει ότι η ελευθερία είναι αναγκαία. Η έκφρασή της είναι θλιμμένη όταν θυμάται τη δολοφονία του άντρα της και την αυτοκτονία της δεύτερης κόρης της, που βοηθούσε τον πατέρα της στην πολιτική.
«Πρέπει, η γυναίκα να αποκτά συνείδηση της αναγκαιότητας της ελευθερίας της. Στην πατρίδα μου, η κυβέρνηση του Πινοτσέτ χρησιμοποιεί ειδική μέθοδο εκφοβισμού προς τη γυναίκα και ψυχολογικό πόλεμο, λέγοντάς της πως αν επικρατήσει άλλο σύστημα, θα διαλύσει την οικογένειά της, θα ξενιτευτούν τα παιδιά της. Την αναγκάζει έτσι να οπισθοχωρεί.
»Είναι αναγκαίο να αντιληφθεί η γυναίκα ότι η πρωταρχική και βασική πηγή της ανεξαρτησίας της είναι η οικονομική αυτοτέλεια. Διαφορετικά οι γυναίκες θα νιώθουν πάντα υποταγμένες και υποδουλωμένες στη δύναμη των αντρών».
Η Ορτένσια Αλιέντε έζησε μέχρι τον θάνατό της με τις δυο κόρες της και τα επτά εγγόνια της στο Μεξικό. Ελπιζε ότι θα νικήσει και πάλι η δημοκρατία στη χώρα της για να μπορέσει να οδηγηθεί και το γυναικείο κίνημα στην επιτυχία.
Η ζωή της γυναίκας στο Μεξικό έλεγε πως δεν διέφερε από της Ελληνίδας και τόνιζε ότι οι προοπτικές του φεμινισμού φαίνονταν ολοένα και θετικότερες γιατί το γυναικείο κίνημα ήταν πια μια πραγματικότητα που μέρα με τη μέρα αποκτούσε μεγαλύτερη επικαιρότητα και κοινωνική αποδοχή.
Η ίδια δεν σταμάτησε ούτε λεπτό να μάχεται για τα ανθρώπινα δικαιώματα του λαού της Χιλής και για την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα της.
-Κυρία Αλιέντε, ήρθατε αρκετές φορές στη χώρα μας. Ποιες είναι οι πρόσφατες εντυπώσεις σας;
Ηρθα από τη Λισαβόνα, όπου ήμουν καλεσμένη από τον κ. Σουάρες. Δέχτηκα την πρόσκληση από τον πρωθυπουργό σας για να παρευρεθώ στο συνέδριο. Ακουσα με ενδιαφέρον τον λόγο του προέδρου στις εργασίες του συνεδρίου, όταν αναφέρθηκε στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική κατάσταση, αλλά νιώθω ευχαρίστηση που αφιέρωσε μια παράγραφο για την απελευθέρωση της Χιλής από το δικτατορικό καθεστώς του Πινοτσέτ, προβλέποντας την επαναφορά της δημοκρατίας στη χώρα μας.
-11 Σεπτέμβρη 1973. Μαύρη επέτειος. Πικρές μνήμες…
Μια μέρα σκοτεινή με εφιαλτικές πολιτικές προεκτάσεις. Βρεθήκαμε στο έλεος του φασισμού, όταν ο στρατηγός Πινοτσέτ επέβαλε τη χούντα του τρόμου και της βίας. Αυτό που επιζητούσε η κυβέρνηση του συζύγου μου, Σαλβαδόρ Αλιέντε, ήταν η διαπραγμάτευση της τιμής της εργατικής δύναμης με το κεφάλαιο, χρησιμοποιώντας ως μεσολαβητή το κράτος. Μια πάλη ταξική. Είχε στο πλευρό του τα εργατικά συνδικάτα που είναι η ραχοκοκαλιά της κοινωνίας.
Το εργατικό κίνημα είναι δυνατό στη Χιλή. Κυρίως των μεταλλωρύχων. Αυτό ήθελαν να εξοντώσουν. Η χούντα του Πινοτσέτ δολοφόνησε περίπου 30.000 αγωνιστές της Αριστεράς, τους φυλάκισε, τους βασάνισε, τους ανάγκασε να μεταναστεύσουν. Θέλησαν να χωρίσουν τη Χιλή σε δύο πατρίδες. Αυτοί φυσικά ήταν η μειοψηφία, όμως είχαν όπλα και μεγάλο εξοπλισμό από τις ξένες υπερδυνάμεις.
-Πόσο μπορεί να ξεπεράσει κάποιος μια πραγματικότητα που ζούμε και γίνεται μεγάλος πόνος;
Τα γεγονότα που συνέβησαν ήταν τόσο έντονα, τόσο άγρια, που απομακρύνεσαι από το προσωπικό σου βίωμα για να νιώσεις βαθύτερα το γενικότερο. Τι να πρωτοθυμηθώ; Τη μάχη που δώσαμε στο παλάτι; Τη δολοφονία του άντρα μου; Τη φυγάδευσή μου με τις κόρες μου; Ομως, ακόμα και μέσα στις φυλακές που Πινοτσέτ, όταν έχεις ελπίδα στον αγώνα, αντέχεις.
-Κυρία Αλιέντε, επισκέπτεστε ξένες χώρες για να ενημερώσετε τον κόσμο;
Ολα αυτά τα φαντάσματα της μνήμης, όσο κι αν θέλω να τα ξεχάσω, είναι αγκιστρωμένα μέσα μου, κι όταν τα ανασύρω νομίζω ότι ξαναζώ τα πάντα. Είναι σημάδια της μνήμης που τα μεταφέρω σε διάφορους λαούς, ενημερώνοντας ότι παλέψαμε με θηρία που όμως δεν μπόρεσαν να αιχμαλωτίσουν τις καρδιές και την ελπίδα μας.
-Ποια θέση παίρνετε απέναντι στο φεμινιστικό κίνημα;
Εμένα μου αρέσει ο φεμινισμός γιατί υπερασπίζεται τα δικαιώματα της γυναίκας που πολύ συζητιούνται, αλλά λίγο εφαρμόζονται. Τα Ηνωμένα Εθνη άνοιξαν το 1975 στο Μεξικό τη δεκαετία των γυναικών. Οφείλουν, λοιπόν, να ολοκληρώσουν με σωστά διαβήματα αυτήν τη δεκαετία μέχρι το 1985. Μέσα σ’ αυτά τα χρόνια γίνανε φυσικά πολλές συζητήσεις, πάρθηκαν πολλές αποφάσεις και δραστηριοποιήθηκε η γυναίκα στην πολιτική, στην εκπαίδευση, στην οικονομία.
Η πραγματικότητα όμως είναι ότι με την παγκόσμια οικονομική κρίση, ειδικά στις καπιταλιστικές χώρες, αυξήθηκε η ανεργία και έχει επιπτώσεις κυρίως στις γυναίκες. Οσες εργάζονται αμείβονται λιγότερο από τους άντρες.
Πιστεύω ότι και στη μόρφωση έχουμε πολλές διακρίσεις. Οταν μια οικογένεια έχει πολλά παιδιά, οι γονείς προτιμούν να σπουδάζουν τα αγόρια και όχι τα κορίτσια. Ετσι η γυναίκα παραμένει σε μια στατική κατάσταση, περιφρονημένη κι εξευτελισμένη.
Αυτό βέβαια συμβαίνει κυρίως στα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Το ποσοστό της ανεργίας στη χώρα μου είναι από τα μεγαλύτερα στον κόσμο, φτάνει το 35%.
Το θλιβερό είναι ότι στη Χιλή ακόμα κι αν διαπιστώσουν ότι μια γυναίκα έχει αξία και ικανότητες, δεν την προωθούν. Δεν δίνουν εύκολα υπεύθυνες θέσεις στις γυναίκες. Θέλουν να παραμένει στο σπίτι και να ασχολείται με το νοικοκυριό και τη μόρφωση των παιδιών. Είναι σπάνιο να εξελιχτεί μια γυναίκα, να διαπρέψει ως συγγραφέας ή ως καλλιτέχνης.
-Η οικογένεια πιστεύετε ότι περνάει σήμερα μια κρίση;
Νομίζω, ότι κυρίως στις χώρες του δυτικού κόσμου χαρακτηρίζει την οικογένεια μια μορφή κρίσης. Ισως θα είναι χρήσιμο να καλλιεργείται πνεύμα αλληλοσεβασμού και αμοιβαίας κατανόησης στον άντρα και στη γυναίκα. Πιστεύω ότι η ενότητα στα μέλη μιας οικογένειας γίνεται μόνο όταν στηρίζεται στην ισότητα.
ΠΟΙA ΕΙΝΑΙ
Η Μερσέδες Ορτένσια «Τέντσα» Μπούσι Σότο ήταν η σύζυγος του προέδρου της Χιλής Σαλβαδόρ Αλιέντε και πρώτη κυρία της χώρας (1970-1973). Μαζί απέκτησαν τρεις κόρες. Γεννημένη στη Ρανκάγουα, πτυχιούχος Ιστορίας-Γεωγραφίας, εργάστηκε ως βιβλιοθηκονόμος και γνώρισε τον μετέπειτα σύζυγό της το 1939, συμμετέχοντας κοντά του στην εκστρατεία για την ανακούφιση των θυμάτων του μεγάλου σεισμού στη Χιλή. Μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα που ανέτρεψε τον σύζυγό της, αυτοεξορίστηκε στο Μεξικό, όπου ανέπτυξε έντονη αντιδικτατορική δράση κατά του καθεστώτος Πινοτσέτ. Στη Χιλή επέστρεψε ύστερα από 17 χρόνια και έζησε στο Σαντιάγο έως τον θάνατό της, σε ηλικία 94 ετών. Είχε τιμηθεί με το Βραβείο Ειρήνης Λένιν.
Διαβάστε περισσότερα