Η συνάντηση στη Σενζέν δεν αποτελεί μια νέα Γιάλτα. Δεν προκύπτει από αυτήν κάποια συμφωνία για τον διαμοιρασμό του κόσμου, ούτε συγκροτείται ένα ενιαίο στρατηγικό μέτωπο. Αποτυπώνει, όμως, την αυξανόμενη τάση οι διεθνείς κανόνες και θεσμοί να υποτάσσονται στις επιδιώξεις των ισχυρότερων κρατών.
Οι τρεις ηγέτες έχουν διαφορετικές επιδιώξεις και πολιτικές αφετηρίες. Ο Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει τις διεθνείς σχέσεις με όρους συναλλαγής και προσωπικής διαπραγμάτευσης. Προκρίνει τις διμερείς συμφωνίες και τη συναλλακτική αξιοποίηση της αμερικανικής ισχύος, υποβαθμίζοντας τη σημασία των πολυμερών θεσμών. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιδιώκει την αναθεώρηση των γεωπολιτικών συσχετισμών, την αναγνώριση της Ρωσίας ως ισότιμης μεγάλης δύναμης και την κατοχύρωση ζωνών προνομιακής επιρροής, όπως αποδεικνύει η στρατιωτική επίθεση στην Ουκρανία. Ο Σι Τζινπίνγκ επιδιώκει να ενισχύσει το διεθνές βάρος της Κίνας και την επιρροή της στη διαμόρφωση των παγκόσμιων κανόνων και θεσμών. Ο Πούτιν ηγείται ενός αυταρχικού καθεστώτος, ενώ ο Σι βρίσκεται στην κορυφή ενός μονοκομματικού συστήματος με ολοκληρωτικά χαρακτηριστικά.
Στην κοινή διακήρυξη ξεχωρίζει η αμφισβήτηση ορισμένων πτυχών της λειτουργίας του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Η στάση αυτή θέτει υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα των διεθνών μηχανισμών λογοδοσίας. Εχει, μάλιστα, ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς το ΔΠΔ έχει εκδώσει ένταλμα σύλληψης κατά του Ρώσου προέδρου για εγκλήματα πολέμου, που αφορούν την παράνομη απέλαση και μεταφορά παιδιών από κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας στη Ρωσία. Η κρατική κυριαρχία δεν μπορεί να αποτελεί άλλοθι για την ατιμωρησία πολιτικών ηγετών ούτε να αποκλείει την απόδοση ευθυνών για τα σοβαρότερα διεθνή εγκλήματα.
Γνωρίζουμε επισήμως ότι η Ουκρανία αποτέλεσε αντικείμενο της κατ’ ιδίαν συνάντησης Τραμπ-Πούτιν, που έγινε στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της APEC. Αναδεικνύεται έτσι ο κίνδυνος η τύχη μιας χώρας που δέχεται στρατιωτική επίθεση να αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ ισχυρότερων κρατών, χωρίς την ουσιαστική συμμετοχή της ίδιας. Μια βιώσιμη ειρήνη δεν μπορεί να επιβληθεί ερήμην της Ουκρανίας, ούτε να παρακάμπτει την Ευρώπη, που θα κληθεί να διαχειριστεί τις συνέπειές της. Την ίδια ημέρα, στο Βερολίνο, η «Συμμαχία των Προθύμων» συγκέντρωσε σχεδόν 40 αντιπροσωπείες. Η συνάντηση στο Βερολίνο ανέδειξε την πρόθεση των συμμετεχόντων να διατηρήσουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση μιας ειρηνευτικής διευθέτησης. Έστειλε, επίσης, το μήνυμα ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια και η διευθέτηση του ουκρανικού ζητήματος δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συνεννόησης χωρίς τη συμμετοχή των άμεσα ενδιαφερομένων.
Το κρίσιμο διακύβευμα είναι αν θα επικρατήσει μια διεθνής πραγματικότητα, στην οποία η ισχύς υποκαθιστά τους κανόνες και τη συνεργασία, ή αν οι υπόλοιποι διεθνείς δρώντες, και κυρίως η Ευρώπη, θα μπορέσουν να υπερασπιστούν μια διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες, πολυμερή συνεργασία και σεβασμό της κυριαρχίας όλων των κρατών. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, αυτό προϋποθέτει βαθύτερη πολιτική ενοποίηση, αποτελεσματικότερη κοινή εξωτερική πολιτική και ουσιαστική αμυντική συνεργασία. Μόνο έτσι θα μπορέσει να λειτουργήσει ως αυτοτελής διεθνής παράγοντας, ικανός να υπερασπίζεται τα συμφέροντα και τις αξίες της.
*Πολιτικός επιστήμονας-διεθνολόγος, επικεφαλής του Προγράμματος «Θεωρία και Πρακτική των Διεθνών Σχέσεων» στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr
