Σχεδόν μία χιλιετία μετά τη δημιουργία της, η περίφημη Ταπισερί της Μπαγιέ έχει επιστρέψει στη Βρετανία. Το έργο μεταφέρθηκε από τη Γαλλία στο Λονδίνο και θα εκτίθεται στο Βρετανικό Μουσείο από τον Σεπτέμβριο του 2026 έως τον Ιούλιο του 2027, στο πλαίσιο συμφωνίας πολιτιστικών ανταλλαγών μεταξύ Βρετανίας και Γαλλίας.
Η ιστορική αυτή επιστροφή βρέθηκε μάλιστα στο επίκεντρο της συζήτησης για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να κάνει αναφορά σε αυτήν σε άρθρο του στη βρετανική εφημερίδα Guardian.
AP Photo/Kin Cheung
Ειδικότερα, ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε την Ταπισερί ως σημείο σύγκρισης με τα Γλυπτά, επισημαίνοντας ότι κανείς δεν θα θεωρούσε λογικό να κοπεί το έργο στα δύο και να εκτίθεται το ένα τμήμα του στο Λονδίνο και το άλλο στην Μπαγιέ. Με αυτό το παράδειγμα υποστήριξε την ελληνική θέση υπέρ της μόνιμης επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα.
Τι γνωρίζουμε λοιπόν για το εν λόγω έργο;
Η Ταπισερί της Μπαγιέ (Bayeux Tapestry) αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα τέχνης και ιστορικά τεκμήρια του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα. Δημιουργήθηκε τον 11ο αιώνα και αφηγείται, μέσα από δεκάδες διαδοχικές σκηνές, τα γεγονότα που οδήγησαν στη νορμανδική κατάκτηση της Αγγλίας το 1066. Παρά την ονομασία της, δεν πρόκειται ακριβώς για ταπισερί, αλλά για ένα τεράστιο κέντημα πάνω σε λινό ύφασμα.
Το έργο έχει μήκος περίπου 70 μέτρα και ύψος περίπου μισό μέτρο. Πάνω στο ύφασμα απεικονίζονται εκατοντάδες ανθρώπινες μορφές, άλογα, πλοία, κτίρια και ζώα, ενώ σύντομες επιγραφές στα λατινικά εξηγούν ορισμένα από τα γεγονότα. Η αφήγηση λειτουργεί σχεδόν σαν ένα μεσαιωνικό εικονογραφημένο χρονικό: οι σκηνές ακολουθούν η μία την άλλη και επιτρέπουν στον θεατή να παρακολουθήσει την ιστορία ακόμη και χωρίς να μπορεί να διαβάσει τις επιγραφές.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η σύγκρουση για τον θρόνο της Αγγλίας μετά τον θάνατο του βασιλιά Εδουάρδου του Εξομολογητή. Σύμφωνα με την αφήγηση της Ταπισερί, ο Άγγλος ευγενής Χάρολντ Γκόντγουινσον ταξιδεύει στη Νορμανδία και δίνει όρκο στον δούκα Γουλιέλμο. Όταν, όμως, ο Εδουάρδος πεθαίνει τον Ιανουάριο του 1066, ο Χάρολντ στέφεται βασιλιάς της Αγγλίας. Ο Γουλιέλμος θεωρεί ότι έχει δικαίωμα στον θρόνο και οργανώνει μια μεγάλη στρατιωτική εκστρατεία εναντίον του.
AP Photo/Kin Cheung
Η αφήγηση κορυφώνεται με τη Μάχη του Χέιστινγκς, στις 14 Οκτωβρίου 1066. Οι Νορμανδοί του Γουλιέλμου αντιμετωπίζουν τον αγγλοσαξονικό στρατό του Χάρολντ σε μια από τις πιο καθοριστικές μάχες της ευρωπαϊκής ιστορίας. Η Ταπισερί παρουσιάζει με εντυπωσιακές λεπτομέρειες τη σύγκρουση: ιππείς επιτίθενται, στρατιώτες πέφτουν νεκροί και ασπίδες γεμίζουν το πεδίο της μάχης. Ο Χάρολντ τελικά σκοτώνεται και η αντίσταση των Άγγλων καταρρέει. Ο Γουλιέλμος θα μείνει στην ιστορία ως Γουλιέλμος ο Κατακτητής.
Αντικείμενο έρευνας η προέλευση
Η προέλευση του έργου εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο ιστορικής έρευνας. Πιθανότατα δημιουργήθηκε στην Αγγλία λίγα χρόνια μετά την κατάκτηση και συχνά συνδέεται με τον Όντο, επίσκοπο της Μπαγιέ και ετεροθαλή αδελφό του Γουλιέλμου. Παρότι η αφήγησή του ευνοεί σε μεγάλο βαθμό τη νορμανδική πλευρά, το έργο δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως μια ουδέτερη καταγραφή γεγονότων. Όπως πολλά ιστορικά έργα, παρουσιάζει το παρελθόν μέσα από συγκεκριμένη πολιτική και πολιτισμική οπτική.
AP Photo/Kin Cheung
Η αξία της Ταπισερί, ωστόσο, ξεπερνά κατά πολύ την αφήγηση της νορμανδικής κατάκτησης. Οι εικόνες της αποτελούν πολύτιμη πηγή για την καθημερινή ζωή του 11ου αιώνα.
Μέσα από αυτές μπορούν να μελετηθούν όπλα, πανοπλίες, ενδύματα, πλοία, αρχιτεκτονική, θρησκευτικές τελετές, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι έτρωγαν ή ταξίδευαν. Ιδιαίτερα γνωστή είναι και η απεικόνιση ενός κομήτη, ο οποίος θεωρείται ότι είναι ο κομήτης του Χάλεϊ, ορατός το 1066.
AP Photo/Kin Cheung
Σήμερα η Ταπισερί της Μπαγιέ θεωρείται μοναδικό παράθυρο στον κόσμο του Μεσαίωνα. Είναι ταυτόχρονα έργο τέχνης, ιστορικό ντοκουμέντο και αφήγηση πολιτικής νομιμοποίησης.
Περισσότερα από εννέα αιώνες μετά τη δημιουργία της, εξακολουθεί να μας θυμίζει ότι οι άνθρωποι αφηγούνταν μεγάλες ιστορίες με εικόνες πολύ πριν από την εμφάνιση του κινηματογράφου, των κόμικς ή της σύγχρονης δημοσιογραφίας.
Διαβάστε περισσότερα