Στο 29,8% ο ετήσιος πληθωρισμός τον Οκτώβριο στη γειτονική Τουρκία με τις τιμές της ενέργειας να ενισχύουν τις πιέσεις. Η Κεντρική Τράπεζα αναθεωρεί προς τα πάνω την πρόβλεψη για το 2026 στο 29,5% και προειδοποιεί για παρατεταμένες πληθωριστικές πιέσεις, ενώ η ανάπτυξη επιβραδύνεται και η εγχώρια ζήτηση εξασθενεί.
Η τουρκική οικονομία, σύμφωνα με το πρακτορείο «Ανατολή» εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη μ’ ένα δύσκολο περιβάλλον, καθώς ο υψηλός πληθωρισμός, οι γεωπολιτικές αναταράξεις και το αυξημένο ενεργειακό κόστος περιορίζουν τα περιθώρια οικονομικής ανάκαμψης.
Παρά τις προσπάθειες της Κεντρικής Τράπεζας της Τουρκίας (TCMB) να περιορίσει τις ανατιμήσεις μέσω μιας αυστηρής νομισματικής πολιτικής, η αποκλιμάκωση των τιμών εξελίσσεται με βραδύτερο ρυθμό από τον αναμενόμενο, προκαλώντας νέες ανησυχίες για την πορεία της οικονομίας.
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται στα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία, σύμφωνα με τα οποία ο ετήσιος πληθωρισμός καταναλωτή διαμορφώθηκε στο 29,8% τον Οκτώβριο.
Πληθωρισμός στην ενέργεια
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εξέλιξη του ενεργειακού κόστους, καθώς ο πληθωρισμός στην ομάδα της ενέργειας έφτασε το 51,4%, καταγράφοντας επιτάχυνση σε κάθε τρίμηνο του έτους. Την ίδια στιγμή, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας, Φατίχ Καραχάν, προειδοποιεί ότι οι γεωπολιτικές εξελίξεις και οι διαταραχές στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες ενδέχεται να παρατείνουν τις πληθωριστικές πιέσεις.
Κατά την παρουσίαση της τέταρτης Έκθεσης Πληθωρισμού, ο Καραχάν ανακοίνωσε την αναθεώρηση προς τα πάνω της πρόβλεψης για τον πληθωρισμό στο τέλος του 2026, στο 29,5%. Παράλληλα, οι ενδιάμεσοι στόχοι για τα επόμενα χρόνια διαμορφώνονται στο 21% για το τέλος του 2027, στο 13,5% για το 2028 και στο 9% για το 2029, με μακροπρόθεσμο στόχο τη σταθεροποίηση του πληθωρισμού στο 5%.
Η αναθεώρηση αποτυπώνει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η νομισματική πολιτική της γείτονος. Οι πιέσεις από την ενέργεια, τα τρόφιμα και το κόστος μεταφορών περιορίζουν την αποτελεσματικότητα των μέτρων, ενώ η αβεβαιότητα γύρω από τη διάρκεια των γεωπολιτικών συγκρούσεων καθιστά δυσκολότερη την πρόβλεψη της πορείας των τιμών.
Ενέργεια, τρόφιμα και γεωπολιτικές εντάσεις τροφοδοτούν τις ανατιμήσεις
Ο βασικός παράγοντας που ενισχύει τις πληθωριστικές πιέσεις στην Τουρκία είναι το αυξημένο ενεργειακό κόστος. Η ένταση στη Μέση Ανατολή και οι αβεβαιότητες σχετικά με την ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας μέσω του Στενού του Ορμούζ έχουν επηρεάσει τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Παράλληλα, οι διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό, η αύξηση των περιθωρίων κέρδους των διυλιστηρίων και το υψηλότερο κόστος μεταφοράς επιβαρύνουν τις τιμές εισαγωγών.
Όπως επισήμανε ο διοικητής της TCMB, οι υποθέσεις της Κεντρικής Τράπεζας για τις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και εισαγόμενων προϊόντων αναθεωρήθηκαν προς τα πάνω τόσο για το 2026 όσο και για το 2027. Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Τουρκία, καθώς η εξάρτηση από εισαγόμενες ενεργειακές πρώτες ύλες καθιστά την οικονομία ευάλωτη στις διεθνείς ανατιμήσεις.
Ενδεικτικό είναι ότι οι εγχώριες τιμές ενέργειας αυξήθηκαν κατά 43% από τον Φεβρουάριο, ενώ η αύξηση στην υποκείμενη τάση του πληθωρισμού ήταν πιο περιορισμένη, στο 17%. Η διαφορά αυτή δείχνει ότι μέχρι στιγμής οι έμμεσες επιπτώσεις των ενεργειακών ανατιμήσεων στις υπόλοιπες κατηγορίες προϊόντων παραμένουν σχετικά ελεγχόμενες. Ωστόσο, ο Καραχάν προειδοποιεί ότι εάν οι αυξήσεις αποδειχθούν μόνιμες, υπάρχει κίνδυνος να μεταφερθούν ευρύτερα στην οικονομία, μέσω των υψηλότερων τιμών παραγωγής, μεταφορών και υπηρεσιών.
Το αυξημένο κόστος τροφίμων
Το αυξημένο κόστος ενέργειας και μεταφορών, σε συνδυασμό με τις διεθνείς τιμές των γεωργικών προϊόντων και τις καιρικές συνθήκες, δημιουργούν πρόσθετες ανατιμητικές πιέσεις. Αν και η γεωργική παραγωγή ανέκαμψε κατά το δεύτερο εξάμηνο του έτους χάρη στις ευνοϊκότερες καιρικές συνθήκες, οι τιμές των λαχανικών εξακολουθούν να εμφανίζουν ανοδικές τάσεις.
Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας προειδοποίησε επίσης ότι οι διαδοχικές αυξήσεις στο κόστος βασικών αγαθών ενδέχεται να επηρεάσουν τις πληθωριστικές προσδοκίες και τη συμπεριφορά τιμολόγησης των επιχειρήσεων. Αυτό αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους κινδύνους για την οικονομία, καθώς οι ανατιμήσεις μπορεί να αποκτήσουν μεγαλύτερη διάρκεια ακόμη και όταν υποχωρήσουν οι αρχικές πιέσεις που τις προκάλεσαν.
Επιβράδυνση της ανάπτυξης, αδύναμη ζήτηση και πίεση στο εμπόριο
Οι επιπτώσεις του υψηλού πληθωρισμού δεν περιορίζονται στην αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, αλλά επηρεάζουν συνολικά την οικονομική δραστηριότητα. Σύμφωνα με τον Καραχάν, η ανάπτυξη της τουρκικής οικονομίας επιβραδύνθηκε στο 2,3% σε ετήσια βάση κατά το δεύτερο τρίμηνο, ενώ η τελική εγχώρια ζήτηση έχασε σημαντικό μέρος της δυναμικής της.
Η αυστηρή νομισματική πολιτική, σε συνδυασμό με τις περιοριστικές χρηματοοικονομικές συνθήκες, επιβαρύνει την κατανάλωση και την επενδυτική δραστηριότητα. Η επιβράδυνση των λιανικών πωλήσεων συνεχίστηκε κατά το τρίτο τρίμηνο, ενώ οι δαπάνες μέσω καρτών παρέμειναν σχετικά σταθερές. Τα στοιχεία αυτά υποδηλώνουν ότι τα νοικοκυριά περιορίζουν τις δαπάνες τους, καθώς το υψηλό κόστος διαβίωσης εξακολουθεί να πιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Αύξηση της παραγωγής υπηρεσιών – Συρρίκνωση της βιομηχανίας
Στη βιομηχανία, η εικόνα είναι μικτή. Η παραγωγή παρουσίασε ισχυρή αύξηση το δεύτερο τρίμηνο, αλλά υποχώρησε το τρίτο τρίμηνο, ενώ το ποσοστό αξιοποίησης της παραγωγικής ικανότητας εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τον ιστορικό μέσο όρο. Αντίθετα, η παραγωγή υπηρεσιών εμφάνισε βελτίωση από τον Αύγουστο, προσφέροντας κάποια στήριξη στην οικονομική δραστηριότητα.
Παράλληλα, το εξωτερικό εμπόριο παραμένει ευάλωτο στις διεθνείς εξελίξεις. Οι εξαγωγές παρουσίασαν θετική πορεία κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο, ενώ η εξασθένηση της εγχώριας ζήτησης περιόρισε τις εισαγωγές καταναλωτικών αγαθών. Ωστόσο, η αύξηση των τιμών της ενέργειας οδήγησε εκ νέου σε διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος τον Οκτώβριο, καθώς αυξήθηκε το κόστος των ενεργειακών εισαγωγών.
Σημαντικό αντίβαρο αποτελεί ο τουρισμός. Παρά τις γεωπολιτικές αναταράξεις, ο αριθμός των επισκεπτών στην Τουρκία κατά την περίοδο Ιανουαρίου-Σεπτεμβρίου μειώθηκε μόνο ελαφρώς σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Μάλιστα, η αύξηση της μέσης τουριστικής δαπάνης αντιστάθμισε τη μείωση των επισκεπτών, με αποτέλεσμα τα τουριστικά έσοδα να ξεπεράσουν τα αντίστοιχα της προηγούμενης χρονιάς. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει το ισοζύγιο υπηρεσιών και συμβάλλει στη συγκράτηση του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών.
Προειδοποιήσεις για την τουρκική οικονομία
Η Κεντρική Τράπεζα εκτιμά ότι το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών ως ποσοστό του ΑΕΠ θα παραμείνει κάτω από τον μακροπρόθεσμο μέσο όρο το 2026. Ωστόσο, οι υψηλές ενεργειακές τιμές και η πιθανή εξασθένηση της εξωτερικής ζήτησης εξακολουθούν να αποτελούν παράγοντες κινδύνου.
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για την τουρκική οικονομία. Ο Φατίχ Καραχάν ξεκαθάρισε ότι η αυστηρή νομισματική πολιτική θα διατηρηθεί μέχρι να επιτευχθεί σταθερότητα των τιμών, υπογραμμίζοντας ότι η διαδικασία αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού συνεχίζεται, αλλά με βραδύτερο ρυθμό, αφού ήδη τα ευάλωτα τουρκικά νοικοκυριά υφίστανται ακόμη μεγαλύτερες πιέσεις.