Η πρωτοτυπία στην τέχνη δεν έχει πια τίποτα να προσφέρει. Το πρωταρχικό μεγαλείο του μοντερνισμού, στην εποχή τού «μετά» προσεγγίζει και δείχνει να παραβιάζει τα κράσπεδα της γελοιότητας. Λίγα βήματα ακόμα και η τέχνη θα είναι ο χώρος όπου οι νέοι δυνάστες της, τσαρλατάνοι και κερδοσκόποι, θα μιλάνε χωρίς να λένε κάτι, θα ζωγραφίζουν μουτζουρώνοντας, θα ονομάζουν ως γλυπτά άψυχους όγκους, γεωμετρικά παράδοξα ως αρχιτεκτονήματα· νευρόσπαστα θα χορεύουν, οι λογιστές θα γράφουν ποίηση και οι προγραμματιστές μουσική.
Οι μετα-δημιουργοί θα προσπαθούν να προσελκύσουν τον θαυμασμό των βλακών -οι οποίοι αποτελούν όπως πάντα το μεγαλύτερο μέρος του κοινού- ακολουθώντας το μονοπάτι της ευκολίας και του εντυπωσιακού ασήμαντου. Ομως αναρωτιέμαι, θα γίνουν στο μέλλον όλα αυτά ή μήπως έχουμε ήδη φτάσει σ’ αυτή την υποστάθμη;
Ο μινιμαλισμός, από υπηρέτης της καλλιτεχνικής απλότητας και της ανάδειξης της ουσίας, έγινε διακόσμηση που θυμίζει νοσοκομείο και από προϊόν έμπνευσης, πνευματικό απόβλητο της «πρωτοτυπίας» της επανάληψης του κοινότοπου. Ο φαινομενικά χαοτικός αλλά συγκινησιακά δονούμενος υπερρεαλισμός υποτάχτηκε στην ευτέλεια του ασαφούς και της αερολογίας. Παράλληλα γυρνάμε στην εποχή του ογκώδους, καθ’ ύψος, μήκος και πλάτος, ξεχνώντας ότι οι πυραμίδες εντυπωσιάζουν ενώ οι Παρθενώνες διδάσκουν.
Και πηγαίνοντας ακόμα πιο πίσω, στην πρωτογενή εικαστικότητα της Αλταμίρα και του Αιγαίου, να θυμηθούμε ότι η τέχνη ήταν ιεροτελεστία. Θα μου μείνει για πάντα ως κανόνας αξιολόγησης της τέχνης η τοποθέτηση (λέγεται ότι ήταν) του Πικάσο όταν αντίκρισε τις σπηλαιογραφίες της Αλταμίρα: «Μετά την Αλταμίρα, όλη η τέχνη είναι παρακμή· επί 15.000 χρόνια δεν έχουμε εφεύρει τίποτα». Οποιου και να ήταν αυτός ο αφορισμός, δεν παύει να εμπερικλείει μια μεγάλη αλήθεια. Και η αλήθεια δεν βρίσκεται μόνο στη λέξη παρακμή. Βρίσκεται στο «δεν εφηύραμε τίποτα».
Οι εφευρέσεις ήταν και είναι τα φύτρα και τα πνευματικά δικαιώματα «του πρωτόγονου»· του ανθρώπου που έβαλε τα θεμέλια του πολιτισμού, της τέχνης, της συμβιωτικής κοινωνίας, της ιεροτελεστίας. Από εκεί και πέρα εμείς απλώς ανακαλύπτουμε, ξαναβρίσκουμε. Και όταν ανακαλύπτεις και εξελίσσεις κάτι προς όφελος της ανθρωπότητας, τότε κάτι καλό κάνεις. Αν όχι, γιατί το κάτι που σ’ ενδιαφέρει είναι το εγώ σου, τότε είσαι «ο εξολοθρευτής» που στοίχειωσε τον Οπενχάιμερ.
Τα μόνα πράγματα που εφηύρε ο μετα-πρωτόγονος άνθρωπος είναι οι κοινωνικές συμβάσεις και επινοήσεις: ιδιοκτησία, θρησκεία, κράτος, χρήμα. Και μαζί με αυτές, την πατριαρχία, τον Θεό τιμωρό, τον πόλεμο και τα μέσα του πολέμου, την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, φτάνοντας στη σημερινή οικονομία-καζίνο των απατεώνων, της οποίας ένας από τους βασσάλους της έχει καταντήσει και η τέχνη.
Και γιατί η τέχνη κατάντησε βασσάλος των κοινωνικών συμβάσεων; Διότι σταμάτησε να σέβεται τους αναλλοίωτους κανόνες της ιεροτελεστίας. Από το Σοβέ, την Αλταμίρα και την Κέρο μέχρι τον Βαν Γκογκ και τον Πικάσο, από τους αρχιτέκτονες του Γκεμπεκλί Τεπέ και της Κνωσού μέχρι τον Γκαουντί και τον Φρανσίς Κερέ, τέχνη και ιεροτελεστία πήγαιναν χέρι χέρι. Και ο λόγος που πήγαιναν έτσι είναι επειδή -επεκτείνοντας μια φράση του Κερέ- η αρχιτεκτονική, η μουσική, η ποίηση, η ζωγραφική δεν αφορούν τα κτίρια, τις νότες, τις λέξεις, τα χρώματα, αλλά τους ανθρώπους. Και ο άνθρωπος, για να χαλιναγωγήσει τα πάθη του, να νικήσει τις φοβίες του, να καταλύσει την πείνα, την αρρώστια και τον θάνατο, έχει ανάγκη τη συμπαράσταση της τέχνης, η δε τέχνη έχει ανάγκη τις ιεροτελεστίες της.
Η τέχνη ήταν κόρη της μαγείας, η οποία έθεσε τους κανόνες των αναλογιών, των μεταμορφώσεων, της συμπαθητικότητας και της αλληλεπίδρασης των πάντων με τα πάντα.
Αυτή που προστάτευε την κοινότητα ώστε να παραμείνει ως τέτοια και να μη μεταβληθεί σε μάζα, όπως συμβαίνει σήμερα. Και η βασική προϋπόθεση ώστε η μαγεία της τέχνης να μην αλωθεί από τον τσαρλατανισμό (κάτι που δεν απέφυγε τελικά) ήταν ο σεβασμός στους πρωτογενείς τελετουργικούς κανόνες. Είναι καιρός λοιπόν να σταματήσουν οι δημιουργοί να κοιτούν στο μέλλον· γιατί το μέλλον της τέχνης κρύβεται στο παρελθόν της.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr