Ενα άτυπο διαδικτυακό debate μεταξύ του Γιώργου Σιακαντάρη, συγγραφέα του μανιφέστου της ΕΛΑΣ, και του Χριστόφορου Βερναρδάκη, προέδρου του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς, προκάλεσαν οι πρόσφατες δηλώσεις του Απόστολου Πάνα, του Γιάννη Δραγασάκη και του Αλέξανδρου Αυλωνίτη, σχετικά με τις συνεργασίες των κομμάτων της κεντροαριστεράς.
Συγκεκριμένα, ο κ. Σιακαντάρης, με αφορμή τις δηλώσεις των προαναφερθέντων πολιτικών, πρότεινε πως μετά τις εκλογές, ανεξαρτήτως του αποτελέσματος, πρέπει να ξεκινήσει ένας διάλογος μεταξύ της ΕΛΑΣ, του ΠΑΣΟΚ, του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Αριστεράς.
Όπως υπογράμμισε, πρέπει «να ξεκινήσει ένας διάλογος για ένα Συνασπισμό κομμάτων ή ακόμη καλύτερα για κάτι εντελώς νέο. Για το περίφημο big bang ή το ελληνικό Επινέ. Αυτό άλλωστε είναι και το νόημα του Μανιφέστου του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας».
Στην πρόταση Σιακαντάρη απάντησε ο κ. Βερναρδάκης, υπενθυμίζοντας εκτενώς πως προέκυψε το «ορίτζιναλ» Επινέ, ενώ προσθέτει πως στην εν λόγω ιδέα μένουν εκτός εξαρχής το ΚΚΕ, το ΜέΡΑ25 και η ΑΝΤΑΡΣΥΑ.
«Δεν ξέρω πόσο σοβαρά εννοούν αυτήν την ιδέα διάφοροι και διάφορες, οφείλω όμως να επισημάνω τις αρκετές και πολύ μεγάλες ασυμμετρίες της ιδέας ενός “Επινέ αλά ελληνικά”, σχολίασε ο κ. Βερναρδάκης.
Αφού παρέθεσε όλα τα ιστορικά στοιχεία, τις ιδιαιτερότητες του γαλλικού κοινοβουλευτισμού, τους συσχετισμούς τα γαλλικών αριστερών κομμάτων και τις συνθήκες κάτω από τις οποίες προέκυψε το Επινέ, ο κ. Βερναρδάκης κατέληξε πως «δεν οικοδομήθηκε πάνω στην αναζήτηση του ελάχιστου κοινού παρονομαστή. Οικοδομήθηκε πάνω σε μια πολύ φιλόδοξη πρόταση κοινωνικού μετασχηματισμού.
Αυτό ίσως είναι και το μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στο ιστορικό προηγούμενο και στη σημερινή χρήση του όρου αλα ελληνικά!!».
Η ανάρτηση του Γ. Σιακαντάρη:
«Το ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ καταδίκασε τον Απόστολο Πάνα για τη δήλωσή του πως η ΕΛΑΣ κινείται στο χώρο της σοσιαλδημοκρατίας. Ο Γιάννης Δραγασάκης το πήγε παραπέρα μιλώντας για κοινούς τόπους και συγκλίσεις μεταξύ ΕΛΑΣ και ΠΑΣΟΚ. Και ΣΥΡΙΖΑ -Νέα Αριστερά φυσικά θα πρόσθετα. Το πρόβλημα ξεκινά πως τώρα είμαστε σε προεκλογική περίοδο και όλα αυτά είναι δύσκολο να μπουν σε εφαρμογή. Μετά τις εκλογές, ανεξαρτήτως του αποτελέσματος, πρέπει να ξεκινήσει ένας διάλογος, όπου όλα αυτά θα τεθούν επί τάπητος. Να ξεκινήσει ένας διάλογος για ένα Συνασπισμό κομμάτων ή ακόμη καλύτερα για κάτι εντελώς νέο. Για το περίφημο big bang ή το ελληνικό Επινέ. Αυτό άλλωστε είναι και το νόημα του Μανιφέστου του Ινστιτούτου Αλέξης Τσίπρας».
Αναλυτικά η απάντηση του Χρ. Βερναρδάκη:
«Διατυπώθηκε χθες από τον Γιώργο Σιακαντάρη η πρόταση για ένα “ελληνικό Επινέ” μετά τις εκλογές, δηλαδή ένα διάλογο μεταξύ ΕΛ.ΑΣ – ΠΑΣΟΚ – ΣΥΡΙΖΑ – Νέας Αριστεράς, είτε για δημιουργία ενιαίου κομματικού συνασπισμού είτε “για κάτι εντελώς νέο” (δεν αναφέρονται καθόλου στην ιδέα αυτή το ΜΕΡΑ 25, το ΚΚΕ, η ΑΝΤΑΡΣΥΑ).
Δεν ξέρω πόσο σοβαρά εννοούν αυτήν την ιδέα διάφοροι και διάφορες, οφείλω όμως να επισημάνω τις αρκετές και πολύ μεγάλες ασυμμετρίες της ιδέας ενός “Επινέ αλά ελληνικά”.
1. Το Επινέ δεν ήταν συνέδριο “όλης της γαλλικής Αριστεράς”. Ήταν συνέδριο ενοποίησης του σοσιαλιστικού χώρου. Συγχωνεύθηκαν ουσιαστικά στο νέο Σοσιαλιστικό Κόμμα διάφορες μικρές ή μικρότερες σοσιαλιστικές ομάδες. Το Γαλλικό ΚΚ, η ισχυρότερη τότε οργανωμένη δύναμη της Αριστεράς, δεν μπήκε στο νέο κόμμα. Παρέμεινε αυτοτελές.
Αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη ιστορική διαφορά. Το Επινέ δεν δήλωσε “όλοι οι αριστεροί και κεντροαριστεροί σε ένα κόμμα”. Είπε κάτι τελείως διαφορετικό: ανασυγκροτούμε έναν ισχυρό σοσιαλιστικό πόλο και κατόπιν οικοδομούμε πολιτική συμμαχία με το ΚΚ.
2. Η “Ενωση της Αριστεράς” ακολούθησε το Επινέ, δεν ταυτίστηκε με αυτό. Το πραγματικά αποφασιστικό δεύτερο βήμα ήταν το Κοινό Κυβερνητικό Πρόγραμμα (Programme commun de gouvernement) του 1972, μεταξύ Σοσιαλιστικού Κόμματος, Κομμουνιστικού Κόμματος και Ριζοσπαστών της Αριστεράς. Δηλαδή, άλλο πράγμα η οργανωτική ανασύνθεση του σοσιαλιστικού κόμματος και άλλο η προγραμματική-εκλογική συμμαχία της Αριστεράς. Άρα η μεταφορά “ΕΛ.ΑΣ. + ΠΑΣΟΚ + ΣΥΡΙΖΑ + Νέα Αριστερά = Επινέ» συγχέει δύο διαφορετικά επίπεδα που στην Γαλλία διατηρήθηκαν διακριτά: κόμμα και εκλογικός συνασπισμός.
3. Το Επινέ είχε σαφή ιδεολογική κατεύθυνση και μάλιστα πολύ αριστερή. Ο Μιτεράν δεν εμφανίστηκε με ένα πρόγραμμα “σύνθεσης όλων των προοδευτικών ευαισθησιών”. Η περίφημη θέση του ήταν ότι όποιος δεν αποδέχεται τη “ρήξη με την κατεστημένη τάξη” και τη “ρήξη με την καπιταλιστική κοινωνία” δεν μπορεί να είναι μέλος του Σοσιαλιστικού Κόμματος.
Και το πολιτικό πρόγραμμα που ακολούθησε περιείχε εκτεταμένες εθνικοποιήσεις, σχεδιασμό της οικονομίας και ενίσχυση του δημόσιου ελέγχου. Επομένως, ιστορικά, το Επινέ δεν υπήρξε μια μετακίνηση προς ένα ασαφές “προοδευτικό κέντρο”. Υπήρξε, τουλάχιστον στη φάση 1971-72, στρατηγική αριστερής ηγεμονίας μέσα στη μη κομμουνιστική Αριστερά και ταυτόχρονα συμμαχίας με το ΚΚΓ.
4. Ο Μιτεράν δεν πήγε στο Επινέ ως ένας πρώην πρωθυπουργός που επέστρεφε για να συγχωνεύσει τα κόμματα γύρω του και να επιβάλλει “συγκλίσεις” διαφόρων ρευμάτων. Ήταν αρχηγός μιας σχετικά μικρής οργάνωσης, αλλά ήδη είχε αποκτήσει εξαιρετικά ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση: το 1965 ήταν ο ενιαίος υποψήφιος της γαλλικής Αριστεράς, είχε υποχρεώσει τον ΝτεΓκολ σε δεύτερο γύρο και είχε πάρει σχεδόν 45%.
Άρα η ηγεμονία του προϋπήρχε κατά κάποιον τρόπο του οργανωτικού εγχειρήματος. Δεν δημιουργήθηκε τεχνητά από το συνέδριο.
5. Ο συσχετισμός μέσα στην Αριστερά ήταν σχεδόν αντίστροφος από αυτόν που συνήθως υπονοεί η σημερινή (ελληνική) επίκληση. Στις βουλευτικές του 1968 το ΚΚ είχε 20,0%, ενώ η FGDS (ο σοσιαλιστικός / δημοκρατικός συνασπισμός) 16,6%. Το 1967 τα αντίστοιχα ποσοστά ήταν 22,5% και 19,0%. Ο στρατηγικός στόχος του Μιτεράν ήταν λοιπόν εξαιρετικά συγκεκριμένος: να οικοδομήσει έναν σοσιαλιστικό πόλο ικανό πρώτα να εξισορροπήσει και τελικά να υπερκεράσει το ΚΚΓ μέσα στην Αριστερά. Και πράγματι αυτό συνέβη σταδιακά.
Αλλά αυτό είναι πολύ διαφορετικό από τη λογική “ας αθροίσουμε τα σημερινά κόμματα επειδή κανένα μόνο του δεν αρκεί”.
6. Υπήρχε ισχυρότατος θεσμικός λόγος για την ένωση της γαλλικής Αριστεράς. Η Ε΄ Γαλλική Δημοκρατία λειτουργούσε με προεδρική εκλογή δύο γύρων και μονοεδρικές βουλευτικές εκλογές δύο γύρων. Η διάσπαση της Αριστεράς είχε άμεσο και τεράστιο εκλογικό κόστος. Η στρατηγική της Union de la gauche ήταν επομένως ενσωματωμένη στη μηχανική του θεσμικού συστήματος. Η σημερινή Ελλάδα έχει εντελώς διαφορετική εκλογική και κομματική αρχιτεκτονική. Η οργανωτική συγχώνευση δεν απορρέει μηχανικά από το εκλογικό σύστημα με τον ίδιο τρόπο (όσο κι’ αν κάποιοι προσπαθούν σήμερα να διαβάλουν την απλή αναλογική).
7. Το Επινέ δεν ήταν ξαφνικό “big bang”. Είχαν προηγηθεί χρόνια ανασύνθεσης: η FGDS από το 1965, η κρίση του 1968, η συντριβή των σοσιαλιστών στις προεδρικές του 1969, το συνέδριο του Alfortville το 1969 και η δημιουργία του νέου Σ.Κ. Το Επινέ του Ιουνίου 1971 ήταν περισσότερο κατάληξη μιας διαδικασίας παρά αφετηρία.
Και η διαδικασία συνεχίστηκε: κοινό πρόγραμμα με το ΚΚ το 1972, βουλευτικές 1973, προεδρικές 1974, ένταξη ρευμάτων του PSU και της CFDT το 1974, και τελικά εξουσία το 1981. Δηλαδή δέκα χρόνια μετά το Επινέ.
8. Υπάρχει και μια ακόμη μεγάλη διαφορά: το Επινέ δεν συγκρότησε ενότητα μέσω μιας αποϊδεολογικοποίησης, αλλά μέσω μιας διαμάχης για την ηγεμονία και τη στρατηγική. Οι τάσεις του νέου ΣΚ ήταν ισχυρές και οργανωμένες (Μιτεράν, Μωρουά, CERES – Σεβενεμάν, κλπ). Η νέα πλειοψηφία σχηματίστηκε μέσα από πραγματικό πολιτικό συσχετισμό, αφού η παλιά ηγεσία έχασε την πλειοψηφία και ο Μιτεράν κέρδισε 43 από τις 81 θέσεις της νέας καθοδήγησης.
Και υπάρχει μία τελευταία ειρωνεία της αναλογίας: το Επινέ δεν οικοδομήθηκε πάνω στην αναζήτηση του ελάχιστου κοινού παρονομαστή. Οικοδομήθηκε πάνω σε μια πολύ φιλόδοξη πρόταση κοινωνικού μετασχηματισμού.
Αυτό ίσως είναι και το μεγαλύτερο χάσμα ανάμεσα στο ιστορικό προηγούμενο και στη σημερινή χρήση του όρου αλα ελληνικά!!»