του Νικόλαου Σαρούκου (*)
Η επόμενη μεγάλη κρίση του Eλληνικού Tουρισμού δεν θα είναι η έλλειψη τουριστών. Θα είναι η δυνατότητα της χώρας να υποστηρίξει την ανάπτυξη που η ίδια επιδιώκει. Νερό, ενέργεια, υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό διαμορφώνουν πλέον τους πραγματικούς όρους ανταγωνιστικότητας.#money-grid-35365{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li.last{margin-right:0;}#money-grid-35365>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-35365>li{width:100%;}}
Ο ελληνικός τουρισμός έχει κάθε λόγο να αισθάνεται υπερήφανος για την πορεία του. Αποτελεί έναν από τους βασικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, προσελκύει διεθνές επενδυτικό ενδιαφέρον, δημιουργεί θέσεις εργασίας και ενισχύει την εξωστρέφεια της χώρας. Οι αφίξεις αυξάνονται, τα τουριστικά έσοδα ενισχύονται, νέες ξενοδοχειακές μονάδες σχεδιάζονται και υφιστάμενες επιχειρήσεις αναβαθμίζονται. Το ελληνικό τουριστικό προϊόν έχει αποκτήσει ισχυρή θέση στον διεθνή ανταγωνισμό.
Όμως, πίσω από την εικόνα της επιτυχίας, διαμορφώνεται μια διαφορετική πραγματικότητα.
Το ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσους τουρίστες μπορεί να προσελκύσει η Ελλάδα. Είναι πόσους μπορεί να εξυπηρετήσει σωστά, με ποιότητα, ασφάλεια και βιώσιμη οικονομική λειτουργία.
Διότι η επόμενη μεγάλη κρίση του ελληνικού τουρισμού ενδέχεται να μην προέλθει από τη μείωση της ζήτησης, αλλά από την αδυναμία των ίδιων των προορισμών να αντέξουν την ανάπτυξη.
Το νερό γίνεται στρατηγικός πόρος (ή αλλιώς, το νερό νεράκι…)
Η λειψυδρία δεν αποτελεί πλέον μια θεωρητική περιβαλλοντική συζήτηση. Για αρκετούς ελληνικούς προορισμούς είναι ήδη μια πραγματική επιχειρησιακή καθημερινή πρόκληση.
Νησιά και περιοχές με έντονη εποχική τουριστική δραστηριότητα καλούνται να εξυπηρετήσουν μέσα σε λίγους μήνες πληθυσμούς πολλαπλάσιους από τους μόνιμους κατοίκους τους. Η ζήτηση για νερό αυξάνεται απότομα, την ώρα που οι διαθέσιμοι υδατικοί πόροι παραμένουν περιορισμένοι και οι ανάγκες των κατοίκων, της γεωργίας και των επιχειρήσεων πρέπει να καλυφθούν ταυτόχρονα.
Πισίνες, κήποι, εγκαταστάσεις φιλοξενίας, καθαριότητα και καθημερινή λειτουργία των ξενοδοχείων δημιουργούν αυξημένες απαιτήσεις. Το ζήτημα δεν είναι να δαιμονοποιήσουμε την τουριστική ανάπτυξη. Είναι να κατανοήσουμε ότι κάθε νέα επένδυση πρέπει να αξιολογείται και με βάση τους φυσικούς πόρους που απαιτεί.
Μπορεί ένας προορισμός να συνεχίσει να αυξάνει τις κλίνες του χωρίς να έχει εξασφαλίσει επαρκή υδροδοτική υποδομή; Μπορεί να σχεδιάζει νέες τουριστικές μονάδες χωρίς σαφή εικόνα για τη διαθεσιμότητα νερού τα επόμενα χρόνια;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ότι θα αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα όταν εμφανιστεί. Η εξοικονόμηση νερού, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων όπου επιτρέπεται, οι σύγχρονες μονάδες αφαλάτωσης με ενεργειακά αποδοτική λειτουργία και η αναβάθμιση των δικτύων ύδρευσης πρέπει να αποτελέσουν βασικά στοιχεία του αναπτυξιακού σχεδιασμού.
Το νερό δεν είναι απλώς ένα λειτουργικό κόστος για ένα ξενοδοχείο. Είναι προϋπόθεση για τη λειτουργία ολόκληρου του προορισμού.
Η κλιματική πίεση αλλάζει – εντελώς – τους όρους του παιχνιδιού
Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το φυσικό περιβάλλον. Επηρεάζει την τουριστική εμπειρία, την ασφάλεια, τη λειτουργία των επιχειρήσεων και τελικά την ανταγωνιστικότητα των προορισμών. Υψηλότερες θερμοκρασίες, παρατεταμένοι καύσωνες, πυρκαγιές, πλημμυρικά φαινόμενα και ακραία καιρικά επεισόδια δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο κινδύνων.
Η Ελλάδα έχει οικοδομήσει μεγάλο μέρος της τουριστικής της ταυτότητας πάνω στο καλοκαίρι, στον ήλιο και στη θάλασσα. Όμως, όταν οι θερμοκρασίες γίνονται ακραίες, η παραμονή σε εξωτερικούς χώρους δυσκολεύει, η κατανάλωση ενέργειας αυξάνεται και η εμπειρία του επισκέπτη μπορεί να υποβαθμιστεί.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις επιχειρήσεις που επενδύουν σε ένα συγκεκριμένο τουριστικό μοντέλο, θεωρώντας ότι οι σημερινές κλιματικές συνθήκες θα παραμείνουν δεδομένες.
Χρειάζεται, επομένως, επανασχεδιασμός. Περισσότερη σκίαση, βιοκλιματικός σχεδιασμός, πράσινες υποδομές, συστήματα εξοικονόμησης ενέργειας και νερού, αλλά και καλύτερη διαχείριση των κινδύνων. Παράλληλα, η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου αποκτά νέα σημασία. Δεν είναι μόνο ένας τρόπος αύξησης των εσόδων. Είναι και μια δυνατότητα καλύτερης κατανομής της ζήτησης, με λιγότερη πίεση στους προορισμούς κατά τους μήνες αιχμής.
Οι υποδομές, σε αντίθεση με τις πομπώδεις εξαγγελίες, δεν ακολουθούν πάντα την ανάπτυξη
Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα μεγαλύτερα διαρθρωτικά προβλήματα του ελληνικού τουρισμού. Η τουριστική ανάπτυξη συχνά προχωρά ταχύτερα από την ανάπτυξη των δημόσιων υποδομών.
Νέες ξενοδοχειακές μονάδες, περισσότερες κλίνες, μεγαλύτερη επισκεψιμότητα και νέες επενδύσεις δημιουργούν οικονομική δραστηριότητα. Όμως, η ίδια ανάπτυξη αυξάνει τις απαιτήσεις από τα οδικά δίκτυα, τα λιμάνια, τα αεροδρόμια, τα δίκτυα ύδρευσης και αποχέτευσης, τη διαχείριση απορριμμάτων και τις υπηρεσίες υγείας.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η αντίφαση.
Ένας προορισμός μπορεί να αυξάνει σημαντικά τις τουριστικές του επιδόσεις, αλλά ταυτόχρονα να υποβαθμίζει την εμπειρία του επισκέπτη και την καθημερινότητα του κατοίκου.
Η κυκλοφοριακή συμφόρηση, η δυσκολία διαχείρισης απορριμμάτων (ακόμη και σε προορισμούς «πρώτης γραμμής»: θυμάστε την Κέρκυρα;) , η πίεση στις παραλίες, η έλλειψη χώρων στάθμευσης και η επιβάρυνση των δημόσιων υπηρεσιών δεν είναι απλώς ζητήματα καθημερινότητας. Είναι παράγοντες που επηρεάζουν την ποιότητα και τη φήμη ενός προορισμού.
Η ανταγωνιστικότητα δεν μετριέται μόνο με τον αριθμό των αφίξεων ή τις νέες ξενοδοχειακές κλίνες. Μετριέται και με το κατά πόσο ο προορισμός μπορεί να προσφέρει μια ολοκληρωμένη εμπειρία χωρίς να εξαντλεί τις υποδομές του.
Χρειάζεται, λοιπόν, κάτι περισσότερο από αποσπασματικά έργα. Χρειάζεται ολοκληρωμένος σχεδιασμός, με σαφή εκτίμηση της φέρουσας ικανότητας κάθε περιοχής και σύνδεση της νέας τουριστικής ανάπτυξης με τις πραγματικές δυνατότητες των υποδομών της.
Η ενέργεια και το ανθρώπινο δυναμικό πιέζουν την κερδοφορία
Οι προκλήσεις δεν περιορίζονται στο φυσικό περιβάλλον και στις δημόσιες υποδομές.
Για τις τουριστικές επιχειρήσεις, το ενεργειακό κόστος παραμένει ένας κρίσιμος παράγοντας λειτουργίας. Κλιματισμός, θέρμανση, φωτισμός, κουζίνες, πλυντήρια και εγκαταστάσεις αναψυχής απαιτούν σημαντική κατανάλωση ενέργειας.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι επισκέπτες έχουν αυξημένες απαιτήσεις για ποιότητα και υπηρεσίες, η μείωση του λειτουργικού κόστους χωρίς υποβάθμιση της εμπειρίας αποτελεί δύσκολη εξίσωση.
Η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, τα έξυπνα συστήματα διαχείρισης, η αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπου είναι εφικτό και η αποθήκευση ενέργειας μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της αποδοτικότητας.
Την ίδια στιγμή, υπάρχει και ένα δεύτερο ζήτημα: το ανθρώπινο δυναμικό.
Η εύρεση, η προσέλκυση και κυρίως η διατήρηση κατάλληλα εκπαιδευμένων εργαζομένων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις του κλάδου. Η εποχικότητα, το κόστος διαβίωσης σε δημοφιλείς προορισμούς, η στέγαση των εργαζομένων και οι απαιτητικές συνθήκες εργασίας δυσκολεύουν τη στελέχωση των επιχειρήσεων.
Και εδώ πρέπει να είμαστε ειλικρινείς και απόλυτα σαφείς: δεν μπορεί να υπάρξει τουρισμός υψηλής ποιότητας χωρίς ανθρώπους που εργάζονται σε αξιοπρεπείς συνθήκες και έχουν λόγο να παραμείνουν στον κλάδο. Η ποιότητα της φιλοξενίας δεν εξασφαλίζεται μόνο με ακριβές εγκαταστάσεις και εντυπωσιακές υποδομές. Εξασφαλίζεται πρωτίστως από τους ανθρώπους που βρίσκονται πίσω από αυτές.
Η υπερσυγκέντρωση της ζήτησης κρύβει κινδύνους
Ένα ακόμη ζήτημα που χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή είναι η γεωγραφική και χρονική συγκέντρωση της τουριστικής ζήτησης. Ορισμένοι προορισμοί συγκεντρώνουν δυσανάλογα μεγάλο μέρος των επισκεπτών, ενώ η τουριστική δραστηριότητα παραμένει έντονα προσανατολισμένη στους θερινούς μήνες.
Αυτό δημιουργεί δύο προβλήματα.
Πρώτον, αυξάνει την πίεση σε συγκεκριμένες περιοχές και υποδομές. Δεύτερον, καθιστά την οικονομία πολλών προορισμών ιδιαίτερα ευάλωτη σε εξωτερικές κρίσεις, καιρικά φαινόμενα ή μεταβολές της ζήτησης. Η διαφοροποίηση του τουριστικού προϊόντος, η ενίσχυση λιγότερο προβεβλημένων προορισμών και η ανάπτυξη ειδικών μορφών τουρισμού μπορούν να συμβάλουν σε μια πιο ισορροπημένη κατανομή.
Δεν χρειάζεται κάθε περιοχή να γίνει ένας ακόμη μαζικός καλοκαιρινός προορισμός. Χρειάζεται να αναδείξει τα δικά της συγκριτικά πλεονεκτήματα και να αναπτύξει ένα μοντέλο που μπορεί να υποστηρίξει μακροπρόθεσμα.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τις επενδύσεις;
Για τους επενδυτές και τους ξενοδόχους, η επόμενη οπτική απαιτεί διαφορετική προσέγγιση στην αξιολόγηση μιας τουριστικής επένδυσης.
Η θέση ενός ακινήτου, η δυναμικότητα, το κόστος κατασκευής και η αναμενόμενη ζήτηση εξακολουθούν να έχουν σημασία. Δεν αρκούν, όμως, από μόνα τους. Εξίσου κρίσιμα γίνονται πλέον η επάρκεια νερού, η ενεργειακή αυτονομία, η κατάσταση των υποδομών, η πρόσβαση σε ανθρώπινο δυναμικό και η έκθεση σε κλιματικούς κινδύνους.
Ένα ξενοδοχείο που λειτουργεί με υψηλό ενεργειακό κόστος, εξαρτάται από ασταθείς υδατικούς πόρους και αντιμετωπίζει διαρκείς δυσκολίες στελέχωσης μπορεί να έχει διαφορετικές προοπτικές κερδοφορίας από εκείνες που προέβλεπε αρχικά το επιχειρηματικό του σχέδιο.
Αντίστοιχα, ένας προορισμός που δεν επενδύει εγκαίρως στις υποδομές του μπορεί να χάσει σταδιακά το ανταγωνιστικό του πλεονέκτημα, ακόμη κι αν εξακολουθεί να εμφανίζει ισχυρή ζήτηση. Η βιωσιμότητα, επομένως, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επικοινωνιακή επιλογή ή ως ένα επιπλέον κεφάλαιο σε μια παρουσίαση επενδυτικού σχεδίου. Είναι παράγοντας οικονομικής ανθεκτικότητας και διαχείρισης κινδύνου.
Η επόμενη ημέρα χρειάζεται διαφορετικό σχεδιασμό
Το ζητούμενο δεν είναι να σταματήσει η ανάπτυξη του ελληνικού τουρισμού. Είναι να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σχεδιάζεται και αξιολογείται.
Χρειάζεται σύνδεση της τουριστικής πολιτικής με τη διαχείριση των φυσικών πόρων. Χρειάζονται επενδύσεις σε σύγχρονες υποδομές, αποτελεσματική διαχείριση νερού και απορριμμάτων, ενεργειακή αναβάθμιση και ουσιαστική στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού.
Χρειάζεται επίσης καλύτερος συντονισμός ανάμεσα στο κράτος, την τοπική αυτοδιοίκηση, τις επιχειρήσεις και τους φορείς των προορισμών.
Κυρίως, όμως, χρειάζεται να περάσουμε από τη λογική της συνεχούς αύξησης των αφίξεων στη λογική της ποιοτικής και ανθεκτικής ανάπτυξης. Δεν έχει απολύτως κανένα νόημα να πανηγυρίζουμε για περισσότερους επισκέπτες, αν δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε επαρκές νερό, αξιόπιστες υποδομές, ανταγωνιστικό λειτουργικό κόστος και ανθρώπους που θα προσφέρουν υψηλού επιπέδου υπηρεσίες.
Ο ελληνικός τουρισμός έχει κατακτήσει πολλά. Πραγματικά πολλά. Έχει δημιουργήσει διεθνή αναγνωρισιμότητα, έχει προσελκύσει σημαντικές επενδύσεις και έχει αποδείξει ότι μπορεί να ανταγωνιστεί κορυφαίους προορισμούς.
Το επόμενο στοίχημα, όμως, είναι διαφορετικό.
Να αποδείξει ότι μπορεί να μεγαλώνει χωρίς να εξαντλεί τις ίδιες τις προϋποθέσεις που τον κάνουν επιτυχημένο.
Γιατί το πραγματικό success story του ελληνικού τουρισμού δεν θα κριθεί μόνο από το πόσους τουρίστες θα υποδεχθεί την επόμενη δεκαετία. Θα κριθεί από το αν οι προορισμοί του θα εξακολουθούν να είναι ελκυστικοί, λειτουργικοί και βιώσιμοι όταν αυτοί οι τουρίστες φτάσουν. Και βεβαίως όλα αυτά σε πλήρη αρμονία με τους μόνιμους κατοίκους των προορισμών.
Και αυτό θα μου επιτρέψετε να πω πως είναι ίσως το σημαντικότερο επενδυτικό και αναπτυξιακό στοίχημα…
(*) Ο κ. Νικόλαος Σαρούκος είναι Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού
Διεύθυνση Τουρισμού Θεσσαλίας
Πανταζή Βασσάνη 9, Βόλος 38333, www.mintour.gr , saroukos_n@mintour.gr
Τηλ. (+30) 2421023500 (εσωτ. 16), Κιν. / Mob. : +30 6979471653
#money-grid-34887{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li.last{margin-right:0;}#money-grid-34887>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-34887>li{width:100%;}}The post Το “Success Story” του Eλληνικού Tουρισμού έχει έναν αδύναμο κρίκο: τις αντοχές του appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα