Αυτή την εποχή, πριν ακόμη οι βροχοπτώσεις και οι χιονοπτώσεις δημιουργήσουν προβλήματα στις μετακινήσεις, είναι ίσως η καλύτερη περίοδος για μια περιηγητική διαδρομή σε σημαντικά θρησκευτικά και ιστορικά μνημεία των ελληνικών βουνών.
Ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις του καθενός, αξίζει, αν βρεθείτε στην ευρύτερη περιοχή, να αφιερώσετε λίγο χρόνο για να επισκεφθείτε αυτά τα σπουδαία μοναστήρια, που είναι αναπόσπαστο κομμάτι του πολυτάραχου παρελθόντος των Αγράφων.
Οι μονές αυτές αποτέλεσαν όχι μόνο σημαντικά λατρευτικά κέντρα της Ορθοδοξίας, αλλά και πνευματικούς φάρους για ολόκληρη την περιοχή. Στα περισσότερα λειτουργούσαν σχολές που παρείχαν για την εποχή τους υψηλού επιπέδου Παιδεία, ενώ οι βιβλιοθήκες τους συγκέντρωναν πολύτιμα χειρόγραφα και βιβλία.
Παράλληλα, γύρω από τα μοναστήρια αναπτύχθηκε αξιόλογη καλλιτεχνική δραστηριότητα. Ασημιτζήδες, χρυσοχόοι, αγιογράφοι και ξυλογλύπτες εργάστηκαν στα μοναστηριακά συγκροτήματα και διαμόρφωσαν με τον καιρό το λεγόμενο «αγραφιώτικο καλλιτεχνικό και πνευματικό ιδίωμα», όπως αυτό έχει χαρακτηριστεί από μελετητές και αρχαιολόγους.
Οι μονές αυτές διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στα προεπαναστατικά κινήματα, ενώ κατά τη διάρκεια του ξεσηκωμού του 1821 αποτέλεσαν ορμητήρια ή στρατηγεία για τους οπλαρχηγούς των Αγράφων.
Η ιστορική τους διαδρομή, όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Ακόμη και στον 20ό αιώνα αρκετές μονές βρέθηκαν στο επίκεντρο των μεγάλων γεγονότων που συγκλόνισαν την ορεινή Ελλάδα κατά την περίοδο της Κατοχής και συνδέθηκαν με την αντιστασιακή δράση του ΕΛΑΣ.
Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι εδώ, στα ελεύθερα βουνά της θεσσαλικής Πίνδου, η Ιστορία συναντά μία από τις πιο εντυπωσιακές σελίδες της ευρωπαϊκής Αντίστασης. Στο οροπέδιο της Νεβρόπολης, που σήμερα καλύπτεται από τα νερά της λίμνης Πλαστήρα, σε μικρή απόσταση από τα μοναστήρια που θα επισκεφθούμε, λειτούργησε ένα από τα πρώτα ελεύθερα αεροδρόμια της κατεχόμενης Ευρώπης.
Τα μοναστήρια των Αγράφων, λοιπόν, δεν είναι απλώς προορισμοί θρησκευτικού ενδιαφέροντος. Είναι ζωντανά τεκμήρια μιας μακραίωνης Ιστορίας, στα οποία συναντώνται η τέχνη, η Παιδεία, η αρχιτεκτονική και η πίστη με τους αγώνες, τις θυσίες και τις τραγωδίες του τόπου. Η περιήγησή μας σε αυτά είναι, ουσιαστικά, ένα ταξίδι στην ίδια την ιστορία των Αγράφων.
Ευρυτανία Μονή Παναγίας Στάνας
Η μεγαλοπρεπής Μονή Κορώνας ατενίζει τον Θεσσαλικό Κάμπο © Theo Athanasiadis/Views of Greece
Στην καρδιά των Αγράφων, κοντά στο ευρυτανικό χωριό Επινιανά, πάνω από την κοίτη του Αγραφιώτη ποταμού, σε υψόμετρο περίπου 1.100, η Μονή Στάνας μοιάζει να κουρνιάζει προστατευμένη μέσα σε μια βραχώδη έξαρση του βουνού.
Η μονή χρονολογείται, σύμφωνα με διαφορετικές απόψεις, είτε γύρω στο 1550 είτε στον 17ο αιώνα. Η Παναγία η Στάνα είναι αφιερωμένη στη Γέννηση της Θεοτόκου. Ως προστάτιδα των βοσκών, γνώρισε ιδιαίτερη ακμή κατά τον 18ο και 19ο αιώνα, όταν η κτηνοτροφία αποτελούσε κυρίαρχο στοιχείο της ζωής των ορεινών κοινοτήτων. Αργότερα, η μονή εγκαταλείφθηκε και πέρασε μια μακρά περίοδο παρακμής. Στο εσωτερικό της ξεχωρίζει το εντυπωσιακό ξυλόγλυπτο τέμπλο με τα περίτεχνα σκαλίσματα, καθώς και οι εικόνες που το κοσμούν.
Αφετηρία για την επίσκεψη μπορεί να αποτελέσει το χωριό Αγραφα, έδρα του ομώνυμου δήμου, όπου υπάρχουν υποδομές για διαμονή και φαγητό. Η απόσταση είναι περίπου 105 χιλιόμετρα από το Αγρίνιο και 70 χιλιόμετρα από το Καρπενήσι.
Αργιθέα Μονή Σπηλιάς (Κοιμήσεως της Θεοτόκου)
Στην καρδιά της Αργιθέας, σε υψόμετρο περίπου 900, σε σημείο που αγναντεύει τα κορφοβούνια των Αγράφων και των Τζουμέρκων δεσπόζει η επιβλητική Μονή Σπηλιάς.
Στον περίβολο ξεχωρίζουν οι δύο ναοί της μονής. Ο μικρότερος, σταυροειδούς ρυθμού, είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και χρονολογείται από το 1604.
Το εσωτερικό του κοσμείται από εντυπωσιακές αγιογραφίες, με σημαντικό μέρος τους να έχει καταστραφεί. Ο μεγαλύτερος ναός, αφιερωμένος στη Ζωοδόχο Πηγή, χτίστηκε το 1736 και είναι τρίκλιτη βασιλική. Ιδιαίτερα αξιόλογο είναι το ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο τέμπλο του 1779. Στα θεμέλια του μοναστηριού βρίσκεται η ιερή σπηλιά, στην οποία, σύμφωνα με την παράδοση, οι κτήτορες της μονής βρήκαν την εικόνα της Παναγίας. Η Μονή Σπηλιάς συνδέεται και με την προεπαναστατική ιστορία της περιοχής και τη δράση του οπλαρχηγού της Ρούμελης Γεώργιου Καραϊσκάκη, ο οποίος πραγματοποιούσε εδώ πολεμικά συμβούλια.
Η Μονή Σπηλιάς βρίσκεται στον ορεινό Δήμο Αργιθέας, περίπου 70 χιλιόμετρα από την Καρδίτσα και 65 χιλιόμετρα από τα Τρίκαλα, με πρόσβαση μέσω Μουζακίου.
Δήμος Λίμνης Πλαστήρα Μονή Παναγίας Πελεκητής
Συντροφιά με τα κορφοβούνια των Αγράφων, στα 1.400 μέτρα, σκαρφαλωμένο στην πιο απόκρημνη κόψη του βουνού και κρυμμένο πίσω από θεόρατα έλατα, το μοναστήρι της Παναγίας Πελεκητής μοιάζει να στέκει ανάμεσα στον ουρανό και τη γη.
Η πρώτη οικοδομική φάση της μονής πιθανολογείται ότι ανάγεται γύρω στο 1500 και συνδέεται με τον ασκητή μοναχό Πορφύριο. Το έργο φέρεται να ολοκληρώθηκε από τον οσιομάρτυρα Δαμιανό το 1529. Με την πάροδο των χρόνων η μονή απέκτησε μεγάλη φήμη και το 1606 αναγνωρίστηκε ως σταυροπηγιακή.
Στο εσωτερικό της σώζονται δύο ναοί. Ο ένας είναι αφιερωμένος στην Ανάληψη του Σωτήρος και αγιογραφήθηκε το 1654, ενώ ο δεύτερος, αθωνίτικου τύπου, διακοσμήθηκε με αγιογραφίες το 1666. Σήμερα, μετά την αναπαλαίωσή της, η μονή, αν και δεν φιλοξενεί πλέον μοναχούς, είναι ανοιχτή στο κοινό. Η διαδρομή μέχρι την είσοδό της είναι άκρως ορεινή, αλλά ο δρόμος είναι ασφαλτοστρωμένος μέχρι τη μονή.
Η Παναγία Πελεκητή απέχει περίπου 45 χιλιόμετρα από την Καρδίτσα. Η ευκολότερη πρόσβαση γίνεται μέσω Νεοχωρίου, Μπελοκομίτη και Καρίτσας.
Μονή Ρεντίνας Αγράφων
Ονομαστό σε ολόκληρη την περιοχή των Αγράφων είναι το μοναστήρι της Ρεντίνας, ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά μοναστηριακά συγκροτήματα της περιοχής, περίπου 7 χιλιόμετρα από το κεφαλοχώρι Ρεντίνα.
Ο ακριβής χρόνος ίδρυσης της μονής παραμένει άγνωστος. Είναι, ωστόσο, βέβαιο ότι ανακαινίστηκε το 1579, σύμφωνα με σωζόμενη επιγραφή. Το καθολικό που βλέπουμε σήμερα, αθωνικού τύπου, χτίστηκε το 1640.
Η Μονή Ρεντίνας υπήρξε για αιώνες ένα από τα πλουσιότερα μοναστήρια της Θεσσαλίας, με σημαντική ακίνητη περιουσία και μετόχια ακόμα και στη Ρωσία. Για τον λόγο αυτό ήταν γνωστή και ως «ρωσικό» μοναστήρι.
Το καθολικό ξεχωρίζει για το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο του 1659, αλλά και για τις αγιογραφίες του 17ου αιώνα. Στους χώρους της εργάστηκαν σημαντικοί αγιογράφοι, αφήνοντας χαρακτηριστικά δείγματα της καλλιτεχνικής παράδοσης των μοναστηριών των Αγράφων.
Σήμερα η μονή είναι γυναικεία και παραμένει επισκέψιμη. Απέχει περίπου 60 χιλιόμετρα από την Καρδίτσα και 65 από τη Λαμία, μέσω του Ε65. Στο χωριό Ρεντίνα υπάρχουν ταβέρνες, ενώ για διαμονή μπορείτε να επιλέξετε την περιοχή των Λουτρών Σμοκόβου.
Μονή Παναγίας Πέτρας Καταφύγιο Καρδίτσας
Στις δυτικές παρυφές των Θεσσαλικών Αγράφων, μόλις 4 χιλιόμετρα από το ορεινό χωριό Καταφύγιο και περίπου 25 χιλιόμετρα από την Καρδίτσα, μέσω Καστανιάς, συναντάμε σε υψόμετρο περίπου 650 τη Μονή Παναγίας Πέτρας.
Το μοναστήρι πιθανολογείται ότι χτίστηκε γύρω στο 1550. Η ιστορία του, σύμφωνα με την τοπική παράδοση, συνδέεται με τη σπηλιά που βρίσκεται στις ρίζες ενός μεγάλου βράχου, κοντά στη μονή. Εκεί, κατά την παράδοση, βοσκοί ανακάλυψαν την εικόνα της Παναγίας Οδηγήτριας, γεγονός που συνδέθηκε με την ίδρυση της μονής.
Κατά την περίοδο της τουρκοκρατίας, η Μονή Πέτρας υπήρξε σημαντικό πνευματικό κέντρο της περιοχής. Στους χώρους της λειτούργησαν βιβλιοθήκη και σχολείο, ενώ κατά καιρούς αποτέλεσε καταφύγιο για Θεσσαλούς οπλαρχηγούς. Σύμφωνα με την παράδοση, από τη μονή πέρασε και ο Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, κατά τις περιοδείες του στην περιοχή.
Η ιστορία της μονής συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Σήμερα είναι ανδρική μονή, με δραστήρια αδελφότητα μοναχών, και παραμένει επισκέψιμη.
Μονή Παναγίας Κορώνας
Στις ανατολικές πλαγιές των Αγράφων, λίγο χαμηλότερα από τη λεκάνη της λίμνης Πλαστήρα και περίπου 25 χιλιόμετρα από την Καρδίτσα, συναντάμε το επιβλητικό μοναστήρι της Παναγίας Κορώνας. Χτισμένο σε υψόμετρο περίπου 700, αγναντεύει από ψηλά τη θεσσαλική πεδιάδα και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μοναστηριακά συγκροτήματα της Θεσσαλίας.
Σύμφωνα με την παράδοση, ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα, όταν εδώ βρέθηκε εικόνα της Βρεφοκρατούσας Παναγίας, πάνω στα θεμέλια αρχαιοελληνικού ναού. Μετά την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, το 1204, η μονή πέρασε μια μακρά περίοδο παρακμής.
Μια νέα περίοδος ακμής ξεκίνησε από τις αρχές του 16ου αιώνα, όταν οικοδομήθηκε το καθολικό αθωνικού τύπου που σώζεται μέχρι σήμερα και είναι αφιερωμένο στο Γενέθλιο της Θεοτόκου.
Η Μονή Κορώνας διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο και στα γεγονότα της Επανάστασης του 1821. Η πιο δραματική σελίδα της νεότερης ιστορίας της, όμως, γράφτηκε τον Δεκέμβριο του 1943, όταν πυρπολήθηκε από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής, καθώς είχε συνδεθεί με τη δράση των ανταρτών. Σήμερα η μονή είναι επισκέψιμη και ο περιηγητής μπορεί να θαυμάσει τις ιδιαίτερης τεχνοτροπίας αγιογραφίες, έργα ζωγράφων που συνδέονται με την Κρητική Σχολή, καθώς και το περίτεχνο ξυλόγλυπτο τέμπλο.
info
Για την επίσκεψη στις μονές
Μονή Παναγίας Στάνας τηλ. 22373-51300
Μονή Σπηλιάς (Κοιμήσεως της Θεοτόκου) τηλ. 24450-31739
Μονή Παναγίας Πελεκητής τηλ. 24410 – 94747
Μονή Ρεντίνας Αγράφων τηλ. 24430-71206
Μονή Παναγίας Πέτρας – Καταφύγιο Καρδίτσας τηλ. 6978118604
Μονή Παναγίας Κορώνας τηλ. 24410-22250
viewsofgreece.com
Διαβάστε περισσότερα