Τι κοινό μπορεί να έχει ο «Θαυμαστός Καινούργιος Κόσμος» του Άλντους Χάξλεϊ με την επικοινωνιακή στρατηγική της Νέας Δημοκρατίας;
Στο εμβληματικό μυθιστόρημα, η εξουσία δεν χρειάζεται να επιβάλλει την πραγματικότητα με τη βία. Έχει βρει έναν αποτελεσματικότερο τρόπο. Διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον κόσμο. Καλλιεργεί μια τεχνητή ευφορία, εξοικειώνει την κοινωνία με τις αντιφάσεις της και κατασκευάζει μια πραγματικότητα στην οποία όλα λειτουργούν όπως πρέπει. Όχι επειδή λύθηκαν τα προβλήματα, αλλά επειδή οι άνθρωποι έχουν μάθει να μην τα βλέπουν.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το μυθιστόρημα του Χάξλεϊ προσφέρει ένα εξαιρετικά επίκαιρο κλειδί για να διαβάσουμε την επικοινωνιακή στρατηγική της Νέας Δημοκρατίας. Με μια ουσιώδη διαφορά. Το σύγχρονο εργαλείο κατασκευής της πραγματικότητας δεν είναι κάποια φανταστική ουσία τεχνητής ευτυχίας. Είναι οι ίδιοι οι αριθμοί.
Και ο πιο χαρακτηριστικός εκφραστής αυτής της μεθόδου είναι πλέον ο ίδιος ο Πρωθυπουργός.
Στο καθιερωμένο κυριακάτικο ραντεβού του με τους πολίτες μέσω Facebook, ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε για ακόμη μία φορά μια Ελλάδα οικονομικών ρεκόρ, αυξανόμενων εισοδημάτων και εντυπωσιακής ανάπτυξης. Μια χώρα που προοδεύει σχεδόν σε όλα, με μοναδική ίσως εκκρεμότητα να αντιληφθούν οι πολίτες το μέγεθος της προόδου.
Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται τόσο στους αριθμούς που επικαλείται όσο στη μέθοδο με την οποία τους χρησιμοποιεί.
Η σύγχρονη κυβερνητική προπαγάνδα δεν χρειάζεται να παραποιεί τα στατιστικά στοιχεία. Αρκεί να επιλέγει εκείνα που επιβεβαιώνουν το επιθυμητό συμπέρασμα και να εξαφανίζει το πλαίσιο μέσα στο οποίο αποκτούν πραγματικό νόημα.
Τρία χαρακτηριστικά παραδείγματα αποκαλύπτουν αυτή τη μέθοδο.
Κατοικία. Η στεγαστική κρίση βαφτίζεται ανάπτυξη. Ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης επικαλέστηκε πρόσφατα την αύξηση κατά 83% των αγοραπωλησιών ακινήτων ως ένδειξη οικονομικής ευημερίας. Μόνο που περισσότερες αγοραπωλησίες δεν σημαίνουν περισσότερες οικογένειες με δικό τους σπίτι. Μπορούν κάλλιστα να αντανακλούν μεγαλύτερη επενδυτική δραστηριότητα και εντονότερη συγκέντρωση ιδιοκτησίας. Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με τη Eurostat, το 26,4% των πολιτών στην Ελλάδα επιβαρύνεται υπέρμετρα από το κόστος στέγασης, έναντι 7,7% στην ΕΕ. Ένας δείκτης της αγοράς μετατρέπεται αυθαίρετα σε απόδειξη κοινωνικής ευημερίας.
Ανάπτυξη. Το οικονομικό ρεκόρ κρύβει την απόσταση από την Ευρώπη. Ο Πρωθυπουργός προβάλλει αύξηση 15,8% του πραγματικού κατά κεφαλήν ΑΕΠ από το 2019. Παραλείπει όμως ότι, σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα βρίσκεται μόλις στο 68,4% του ευρωπαϊκού μέσου όρου σε όρους αγοραστικής δύναμης, στις τελευταίες θέσεις της Ένωσης.
Η μεγέθυνση είναι πραγματική. Το ίδιο πραγματική είναι και η μεγάλη απόσταση που εξακολουθεί να μας χωρίζει από την ευρωπαϊκή ευημερία.
Εισοδήματα. Η ευημερία των αριθμών δεν είναι ευημερία των πολλών. Ο κ. Μητσοτάκης πανηγυρίζει για σχεδόν 10 δισ. ευρώ περισσότερα δηλωθέντα εισοδήματα το 2024. Δεν εξηγεί όμως ότι τα εισοδήματα από κεφάλαιο αυξήθηκαν κατά 23,9%, σχεδόν τρεις φορές ταχύτερα από τους μισθούς και τις συντάξεις που αυξήθηκαν κατά 8,4%. Ούτε ότι, σύμφωνα με την ΑΑΔΕ, το 52,1% των φορολογουμένων εμφανίζει ατομικό φορολογητέο εισόδημα έως 10.000 ευρώ ετησίως. Η κυβέρνηση μετρά πόσο αυξάνεται ο συνολικός πλούτος. Αποφεύγει το ερώτημα ποιοι καρπώνονται την αύξησή του.
Κανένας από τους θετικούς δείκτες που επικαλείται η κυβέρνηση δεν είναι κατ’ ανάγκη ψευδής. Το πρόβλημα είναι ότι παρουσιάζονται ως επαρκείς αποδείξεις μιας γενικευμένης ευημερίας που τα υπόλοιπα στοιχεία δεν επιβεβαιώνουν.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της πολιτικής χειραγώγησης. Δεν επιχειρείς απλώς να παρουσιάσεις θετικά το κυβερνητικό έργο. Επιχειρείς να επιβάλεις τα ίδια τα κριτήρια με τα οποία η κοινωνία θα αξιολογεί την πραγματικότητα.
Παλιότερα, τη «βρώμικη δουλειά» της προπαγάνδας οι πρωθυπουργοί την ανέθεταν σε άλλους. Στους κομματικούς μηχανισμούς, στους επικοινωνιολόγους, στους πρόθυμους διαμορφωτές της κοινής γνώμης. Σήμερα ο ίδιος ο Πρωθυπουργός αναλαμβάνει προσωπικά αυτόν τον ρόλο, προσδίδοντάς του μάλιστα το κύρος της τεχνοκρατικής αντικειμενικότητας.
Και αυτό είναι το πραγματικό θεσμικό πρόβλημα.
Γιατί όταν η ανώτατη πολιτική εξουσία χρησιμοποιεί επιλεκτικά την αυθεντία των επίσημων στατιστικών για να κατασκευάζει μια εικόνα γενικευμένης ευημερίας, η στατιστική κινδυνεύει να πάψει να λειτουργεί ως εργαλείο ελέγχου της εξουσίας και να μετατραπεί σε εργαλείο νομιμοποίησής της.
Οι αριθμοί των ανεξάρτητων θεσμών δεν ανήκουν στην κυβέρνηση. Ανήκουν στη δημόσια γνώση. Και η αξιοπιστία τους δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την επιλεκτική παρουσίασή τους.
Το διακύβευμα, επομένως, ξεπερνά κατά πολύ την επικοινωνία. Όταν οι πολίτες ακούν διαρκώς ότι ευημερούν, ενώ δυσκολεύονται να πληρώσουν το ενοίκιο, το ρεύμα και το σούπερ μάρκετ, η δυσπιστία δεν περιορίζεται στην κυβέρνηση. Επεκτείνεται στην πολιτική, στους θεσμούς και τελικά στην ίδια τη δημοκρατία.
Απέναντι σε αυτή τη μέθοδο, η Αριστερά δεν έχει λόγο να φοβάται τους αριθμούς. Αντίθετα, οφείλει να αποκαλύπτει τι κρύβεται πίσω τους και, κυρίως, να επαναφέρει στο επίκεντρο το ουσιαστικό ερώτημα. Ποιος ωφελείται από την ανάπτυξη και ποιος πληρώνει το κόστος της;
Ευτυχώς, σήμερα διαθέτει και τους ανθρώπους με την επιστημονική επάρκεια να αποδομήσουν την κυβερνητική κατασκευή και ένα συγκεκριμένο, κοστολογημένο πολιτικό σχέδιο που μπορεί να αντιπαρατεθεί στις επιλογές της. Όχι με μια αντίστροφη καταστροφολογία, αλλά με μια διαφορετική προοπτική για τους μισθούς, τη στέγη, τις δημόσιες υπηρεσίες και τη δίκαιη διανομή του πλούτου.
Γιατί το ζητούμενο δεν είναι να κατασκευάσουμε μια άλλη εικόνα της πραγματικότητας. Είναι να αλλάξουμε την ίδια την πραγματικότητα.
Στον κόσμο του Χάξλεϊ, η εξουσία εξασφαλίζει τη συναίνεση κατασκευάζοντας την αίσθηση της ευτυχίας. Στον θαυμαστό καινούργιο κόσμο της Νέας Δημοκρατίας, επιχειρεί κάτι ανάλογο κατασκευάζοντας την εικόνα της ευημερίας.
Μόνο που η κοινωνία δεν ζει μέσα σε στατιστικούς πίνακες. Και η ευημερία που χρειάζεται τόσο μεγάλη επικοινωνιακή προσπάθεια για να αποδειχθεί, μάλλον δεν έχει φτάσει ακόμη σε εκείνους που υποτίθεται ότι την απολαμβάνουν.
*Υπεύθυνη Πολιτικού Σχεδιασμού της ΕΛΑΣ και Συντονίστρια του Επιστημονικού Συμβουλίου του ΙΝΑΤ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr
