ΠΑΡΙΣΙ. Οχι όλες… Ομως έχει το Παρίσι έναν παράξενο τρόπο να επανορθώνει ορισμένες αδικίες! Η Ιστορία είναι γεμάτη από πρόσωπα που χάθηκαν για πάντα μέσα στην αφάνεια. Αλλά υπάρχουν κάποιες φορές όπου μεγάλες εκθέσεις λειτουργούν σαν καθυστερημένοι μάρτυρες. Εμφανίζονται όταν οι πρωταγωνιστές έχουν προ πολλού φύγει και αναγκάζουν το κοινό να ξαναδιαβάσει μια ιστορία που θεωρούσε οριστικά γραμμένη.
Κάτι τέτοιο συμβαίνει αυτές τις ημέρες στο Γκραν Παλέ με τη Χίλμα αφ Κλιντ.
Διασχίζοντας κάποιος τις αίθουσες της έκθεσης, δεν έχει την αίσθηση ότι ανακαλύπτει απλώς μια ξεχασμένη ζωγράφο, αλλά περισσότερο ότι παρακολουθεί μια ανατροπή. Για περισσότερο από έναν αιώνα η ιστορία της αφαίρεσης είχε τους γνωστούς πρωταγωνιστές της, Καντίνσκι, Μοντριάν, Μαλέβιτς, αυτοί που βρίσκονται μόνιμα στην ιστορία της τέχνης. Και ξαφνικά, από τη Σουηδία των αρχών του 20ού αιώνα εμφανίζεται μια γυναίκα που είχε ήδη φτάσει σε παρόμοια εικαστικά συμπεράσματα πολύ πριν από αυτούς!
Οψη της έκθεσης στο Γκραν Παλέ
Γεννήθηκε το 1862, σε μια οικογένεια με ισχυρούς δεσμούς με το σουηδικό ναυτικό. Μεγάλωσε σε έναν κόσμο χαρτών, μαθηματικών υπολογισμών και παρατήρησης της φύσης. Ηταν μια εποχή όπου οι γυναίκες σπάνια έβρισκαν θέση στους επίσημους καλλιτεχνικούς θεσμούς. Παρ’ όλα αυτά κατάφερε να σπουδάσει στη Βασιλική Ακαδημία Καλών Τεχνών της Στοκχόλμης και να εργαστεί επαγγελματικά ως ζωγράφος και εικονογράφος.
Φαινομενικά η ζωή της δεν διέφερε ιδιαίτερα από εκείνη πολλών καλλιτεχνών της εποχής. Ζωγράφιζε πορτρέτα, τοπία, βοτανικές μελέτες. Υπήρχε όμως και μια δεύτερη ζωή, λιγότερο ορατή, κυριολεκτικά κρυφή, με πολύ μεγαλύτερες ανησυχίες και πολύ πιο καθοριστική.
Η Ευρώπη των τελών του 19ου αιώνα ήταν γοητευμένη από τον πνευματισμό. Οι επιστημονικές ανακαλύψεις άλλαζαν ραγδαία την εικόνα του κόσμου, αλλά ταυτόχρονα πολλοί αναζητούσαν νέες απαντήσεις στα παλιά μεταφυσικά ερωτήματα. Η θεοσοφία, οι μυστικιστικές σχολές και οι πνευματιστικές συγκεντρώσεις γνώριζαν πρωτοφανή άνθηση. Η Χίλμα αφ Κλιντ βυθίστηκε σε αυτό το περιβάλλον με πολύ μεγάλη ένταση, προσπαθώντας να συμφιλιώσει την επιστήμη με το μυστήριο.
Δεν αντιμετώπιζε την τέχνη ως αισθητική άσκηση, αλλά ως μέσο αποκάλυψης. Πίστευε ότι πίσω από τον ορατό κόσμο υπήρχε μια βαθύτερη πραγματικότητα και ότι ο ρόλος του καλλιτέχνη ήταν να την καταγράψει, φέρνοντάς τη στην επιφάνεια.
Ετσι γεννήθηκαν οι υπερμεγέθεις περίφημοι αφηρημένοι πίνακές της. Οχι ως αποτέλεσμα μιας θεωρητικής αναζήτησης για τη μορφή και το χρώμα, όπως συνέβη με αρκετούς πρωτοπόρους του μοντερνισμού, αλλά ως απόπειρα απεικόνισης ενός αόρατου σύμπαντος. Σπείρες, κύκλοι, κλίμακες, γεωμετρικές κατασκευές και συμβολικά χρώματα εμφανίζονται στους καμβάδες της χωρίς να περιγράφουν αντικείμενα. Περιγράφουν όμως δυνάμεις, ενέργειες, πνευματικές καταστάσεις, τα δύο φύλα, το καλό, το κακό, την αρμονία, τη δομή, την πορεία…
Στη μνημειώδη σειρά «Οι Δέκα Μεγαλύτεροι», που αποτελεί το κέντρο βάρους της έκθεσης, οι πίνακες μοιάζουν σχεδόν αδιανόητοι για την εποχή τους. Δημιουργημένοι το 1907 και το 1908, θυμίζουν άλλοτε βιολογικά διαγράμματα, άλλοτε αστρονομικούς χάρτες και άλλοτε εικόνες που θα περίμενε κανείς να συναντήσει σε ένα βιβλίο του μέλλοντος.
Είναι έργα που διατηρούν ακόμη τη δύναμη να προκαλούν έκπληξη. Το παράδοξο είναι ότι η δημιουργός τους δεν διεκδίκησε ποτέ δημόσια τη θέση που σήμερα της αποδίδεται.
Αντιθέτως, ήταν πεπεισμένη ότι οι σύγχρονοί της δεν ήταν έτοιμοι να κατανοήσουν το έργο της. Ζήτησε μεγάλο μέρος του αρχείου της να παραμείνει κλειστό μετά τον θάνατό της για 20 χρόνια. Οταν πέθανε το 1944, άφησε πίσω της περισσότερους από χίλιους πίνακες και δεκάδες χιλιάδες σελίδες σημειώσεων. Πέρασαν δεκαετίες μέχρι να αρχίσει η σταδιακή και επιφυλακτική «αποκάλυψή» της. Πολλοί ιστορικοί τέχνης αντιμετώπισαν διστακτικά το έργο της. Η παρουσία μιας μυστικίστριας δεν ταίριαζε εύκολα στην κυρίαρχη αφήγηση για τον μοντερνισμό, η οποία προτιμούσε να παρουσιάζει την αφαίρεση ως θρίαμβο της λογικής, της προόδου και της καλλιτεχνικής αυτονομίας.
Σήμερα, έναν αιώνα αργότερα, το εκκρεμές μοιάζει να αιωρείται ακανόνιστα.
Καθώς ο επισκέπτης εγκαταλείπει το Γκραν Παλέ, δύσκολα αποφεύγει να μην μπει σε ένα σύννεφο σκέψεων. Ισως ακόμη ένα ερώτημα για την καλλιτέχνιδα δεν βρίσκεται στο αν ήταν πράγματι η πρώτη αφηρημένη ζωγράφος, αλλά και ποια θα ήταν η μοίρα των έργων, αν η καλλιτέχνις ήταν άντρας. Επίσης μας υπενθυμίζει πόσο εύθραυστες είναι οι βεβαιότητες της Ιστορίας και πόσο συχνά τα μεγάλα αφηγήματα αφήνουν έξω πρόσωπα που δεν χωρούν στις κατηγορίες τους. Και ίσως γι’ αυτό η συνάντηση με το έργο της δεν μοιάζει με ανακάλυψη ενός ξεχασμένου παρελθόντος. Μοιάζει περισσότερο με την άφιξη ενός μηνύματος που χάθηκε στον δρόμο και έφτασε στον παραλήπτη με καθυστέρηση εκατό χρόνων.
Διάρκεια έκθεσης: 6 Μαΐου-30 Αυγούστου 2026.
* Εικαστικός, χαράκτης που ζει στο Παρίσι
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr