Του
ΧΡΗΣΤΟΥ ΠΕΤΡΑΚΟΥ
Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω
Το τελευταίο διάστημα, εμβληματικοί εκπρόσωποι του κεφαλαίου επανέρχονται με σταθερή συχνότητα στο ίδιο αίτημα. Ζητούν πολιτική σταθερότητα, την οποία περιγράφουν ως προϋπόθεση για επενδύσεις, ανάπτυξη και εμπιστοσύνη των αγορών. Την ίδια στιγμή, οι ίδιοι φορείς επισημαίνουν, συχνά με ευθύτητα, ότι το παραγωγικό μοντέλο της χώρας χρειάζεται δομικές αλλαγές και ότι η παραγωγικότητα της ελληνικής οικονομίας υπολείπεται σημαντικά του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Δύο διαπιστώσεις που ακούγονται λογικές η καθεμία ξεχωριστά, αλλά που στη σύνθεσή τους αποκαλύπτουν μια αντίφαση που αξίζει να εξεταστεί προσεκτικά.
Η σταθερότητα που ζητείται δεν ορίζεται ποτέ με σαφήνεια. Δεν προσδιορίζεται ως σταθερό θεσμικό πλαίσιο, ως προβλέψιμη φορολογική πολιτική ή ως συνέχεια σε μια συγκεκριμένη κατεύθυνση οικονομικής πολιτικής. Αντίθετα, προκύπτει έμμεσα, μέσα από την ανάγνωση δημοσκοπήσεων και κυρίως μέσα από την αξιολόγηση των ποιοτικών τους στοιχείων, εκείνων δηλαδή που καταγράφουν διαθέσεις, τάσεις και προτιμήσεις του εκλογικού σώματος. Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τι ακριβώς κρύβεται πίσω από αυτήν την αόριστη διατύπωση. Το ενδεχόμενο μιας πολιτικής επιστροφής του Αλέξη Τσίπρα καταγράφεται όλο και πιο έντονα στα ποιοτικά ευρήματα των δημοσκοπήσεων και είναι αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο που ανησυχεί τους εκπροσώπους του κεφαλαίου όταν μιλούν για σταθερότητα. Το αίτημα, λοιπόν, δεν αφορά μια αφηρημένη σταθερότητα θεσμών, αφορά συγκεκριμένα την πολιτική σταθερότητα μιας συγκεκριμένης κυβερνητικής παράταξης, εκείνης που κάθε φορά εμφανίζεται ως εγγυήτρια της τρέχουσας ισορροπίας συμφερόντων, απέναντι σε κάθε πολιτική προοπτική που θα μπορούσε να τη διαταράξει.
Εδώ ακριβώς εντοπίζεται το πρόβλημα. Αν οι ίδιοι φορείς είχαν διεκδικήσει σταθερότητα από τις κυβερνήσεις και τους πρωθυπουργούς που με λανθασμένες και άδικες πολιτικές οδήγησαν την ελληνική κοινωνία σε διαδοχικές κρίσεις, το αίτημα θα είχε άλλο περιεχόμενο και άλλη αξιοπιστία. Θα σήμαινε ότι η σταθερότητα νοείται ως συνέπεια δίκαιων και βιώσιμων πολιτικών, όχι ως συνέχιση μιας συγκεκριμένης πολιτικής επιλογής, ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Αντί γι’ αυτό, η σταθερότητα που ζητείται μοιάζει να ταυτίζεται με τη διατήρηση μιας ισορροπίας δυνάμεων που ήδη ευνοεί το κεφάλαιο, μια ισορροπία η οποία, ακριβώς επειδή είναι μονομερής, παράγει τις κρίσεις που στη συνέχεια όλοι καλούμαστε να διαχειριστούμε.
Το δεύτερο σκέλος του επιχειρήματος, η ανάγκη αύξησης της παραγωγικότητας, δεν μπορεί να εξεταστεί ανεξάρτητα από το πρώτο. Η παραγωγικότητα μιας οικονομίας δεν είναι ουδέτερο τεχνικό μέγεθος. Εξαρτάται από επενδύσεις σε εκπαίδευση, σε υποδομές, σε έρευνα και τεχνολογία, αλλά εξαρτάται εξίσου από τους όρους εργασίας, από τους μισθούς, από την ασφάλεια και την ποιότητα της απασχόλησης. Μια οικονομία που στηρίζεται σε χαμηλούς μισθούς, σε επισφαλή εργασιακά καθεστώτα και σε συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους δύσκολα μπορεί να παράγει βιώσιμη αύξηση παραγωγικότητας. Παράγει, αντίθετα, φυγή εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού, υποεπένδυση σε ανθρώπινο κεφάλαιο και διαρκή αναπαραγωγή του ίδιου μοντέλου χαμηλής προστιθέμενης αξίας.
Το ζητούμενο επομένως δεν είναι σταθερότητα με την έννοια της συνέχισης μιας συγκεκριμένης πολιτικής παράταξης στην εξουσία. Το ζητούμενο είναι μια νέα ισορροπία ανάμεσα στα συμφέροντα του κεφαλαίου και στα συμφέροντα της εργασίας, μια ισορροπία που θα επιτρέψει πραγματικές διαρθρωτικές αλλαγές, χωρίς αυτές να μεταφράζονται και πάλι σε μονόπλευρο βάρος για τους εργαζομένους. Οι κρίσεις που έχει περάσει η ελληνική κοινωνία τα τελευταία χρόνια δεν προέκυψαν επειδή έλειπε η σταθερότητα ως αφηρημένη έννοια. Προέκυψαν επειδή η ισορροπία ανάμεσα σε αυτά τα δύο μεγέθη είχε διαταραχθεί σοβαρά, με τρόπο που ευνοούσε συστηματικά τη μία πλευρά.
Αν, λοιπόν, οι εκπρόσωποι του κεφαλαίου θέλουν πράγματι σταθερότητα που να στηρίζει την ανάπτυξη και την παραγωγικότητα, θα πρέπει να αναθεωρήσουν τον τρόπο που διατυπώνουν το αίτημά τους. Η σταθερότητα δεν χτίζεται στη βάση της διαιώνισης μιας ανισορροπίας. Χτίζεται στη βάση μιας νέας κοινωνικής συνεννόησης, όπου η αύξηση της παραγωγικότητας θα συνοδεύεται από δίκαιη κατανομή των οφελών της.
Μια επόμενη κυβέρνηση της Αριστεράς δεν έρχεται για να ανατρέψει τον καπιταλισμό. Έρχεται, άλλη μία φορά, για να τον διορθώσει και να τον καταστήσει λειτουργικό, να αμβλύνει τις χειρότερες αντιφάσεις του και να τον σώσει από τις δικές του υπερβολές, για να τον θεραπεύσει. Και ακριβώς γι’ αυτήν τη θεραπεία απαιτείται η συμβολή όσων σήμερα επικαλούνται τη σταθερότητα ως όρο, γιατί και αυτοί θα τη συνεισφέρουν με τη συναίνεσή τους σε όσες διαρθρωτικές αλλαγές απαιτούνται. Χωρίς τη συμμετοχή του κεφαλαίου σε μια τέτοια διαδικασία διόρθωσης, η προσπάθεια εξυγίανσης του συστήματος δεν μπορεί να ευδοκιμήσει. Αυτό ακριβώς, όμως, καθιστά ακόμα πιο αδικαιολόγητη την επιμονή του κεφαλαίου σε μια στενή, αμυντική εκδοχή σταθερότητας, τη στιγμή που θα έπρεπε να αναζητά τρόπους συνεργασίας με την ίδια τη δύναμη που καλείται να σώσει το σύστημα από τον εαυτό του. Το αίτημα για σταθερότητα, σε αυτήν την περίπτωση, θα συνεχίσει να είναι αίτημα για διατήρηση της ίδιας ανισορροπίας που μας οδήγησε έως εδώ, ακόμη κι όταν η εναλλακτική που το απειλεί δεν φιλοδοξεί παρά να σώσει το ίδιο το σύστημα από τον εαυτό του.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
Ακολουθήστε το paron.gr στο Google News
➜
Ακολουθήστε το paron.gr στο MSN
➜
The post Χρ. Πετράκος: Η σταθερότητα που ζητούν και η σταθερότητα που δεν διεκδίκησαν ποτέ appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα