Ο Ασίλε Μπέμπε είχε ορίσει τη νεκροπολιτική ως τη δύναμη να αποφασίζει ποιος μπορεί να ζήσει και ποιος πρέπει να πεθάνει, δηλαδή την υπέρτατη έκφραση κυριαρχίας, επεκτείνοντας την έννοια της βιοπολιτικής του Φουκό. Στο ντοκιμαντέρ «NAZA» των Ισραηλινών Γιουβάλ Αμπραχαμ και Ρέιτσελ Ζορ, Ισραηλινοί στρατιωτικοί περιγράφουν διεξοδικά και με λεπτομέρειες τα εξελιγμένα συστήματα παρακολούθησης, στοχοποίησης και εξόντωσης των Παλαιστινίων. Το ντοκιμαντέρ αρνείται να δείξει όσα έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε. Η ταινία δεν δείχνει δηλαδή τις γνώριμες εικόνες της καταστροφής από τη Γάζα. Το «NAZA» δείχνει πώς η βία γίνεται διαδικασία, πώς η τεχνική γλώσσα κάνει τον μαζικό θάνατο θέμα κοινής συζήτησης και πώς η ευθύνη διαχέεται.
Η φράση «σκότωσα 20 αμάχους» έχει υποκείμενο και ρήμα. Το «20 naza» δεν έχει. Ο Τζορτζ Οργουελ στο «Politics and the English Language» έγραφε ότι η χρήση αφηρημένης γλώσσας μάς επιτρέπει να υπερασπιστούμε τα αδιανόητα χωρίς να τα κάνουμε εικόνα στο μυαλό μας. Η ευθύνη δηλαδή χάνεται μέσα σε φράσεις-προκάτ. Η λέξη naza αφορά την παράπλευρη απώλεια. Δεν έχει όμως όνομα, φύλο, ηλικία. Μόνο νούμερα, στατιστικά στοιχεία. Η λέξη μετατρέπει τον θάνατο σε αριθμό και η οθόνη τον κρατά μακριά, διαδικασία που υπηρετεί τον μηχανισμό της αποανθρωποποίησης, στερώντας από αυτή την ομάδα ανθρώπων την ανθρώπινη ιδιότητα. Ορισμένοι από τους συνεντευξιαζόμενους -στελέχη του IDF (Israel Defense Forces), τα οποία έχουν εμπλακεί στη δολοφονία Παλαιστινίων μελών της Χαμάς τα τελευταία τρία χρόνια- περιγράφουν τη δουλειά ως «εργοστάσιο» ή φονικό βιντεοπαιχνίδι. Οι μάρτυρες ακούγονται, αλλά δεν κρίνονται ως πρόσωπα.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των ερωτηθέντων, οι κανόνες επέτρεπαν 20 naza για έναν ύποπτο της Χαμάς, ενώ για έναν στόχο υψηλής αξίας εγκρίθηκε αριθμός 500 naza. Οποιος λειτουργεί μέσα στο όριο δεν ρωτά «θα σκοτώσω;», ρωτά «είμαι εντός ορίου;».
Ο όρος «naza» μετατρέπει δηλαδή τη σκέψη «σκοτώνω οικογένειες» στην ερώτηση «πόσο είναι το αποδεκτό όριο». Στην ταινία βλέπουμε αυτό που περιγράφει ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν ως υποκατάσταση της ηθικής ευθύνης από την τεχνική ευθύνη. Το άτομο παύει δηλαδή να αντιλαμβάνεται τις πράξεις του με ηθικούς όρους. Η τεχνική γλώσσα σηκώνει το βάρος: όταν μια λέξη αρθρώνεται σαν ρουτίνα, ακούγεται σαν ρουτίνα ενώ η ευθύνη χάνεται σε αλυσίδες εντολών. Κατά τη διάρκεια όλου του ντοκιμαντέρ η Γάζα μένει εκτός κάδρου. Η φρίκη προκύπτει μόνο μέσα από τις συνεντεύξεις των Ισραηλινών. Μόνο στο τέλος οι δημιουργοί δείχνουν Παλαιστίνιους να αναζητούν τους δικούς τους ανθρώπους κάτω από τα ερείπια.
Ο όρος «naza» μετατρέπει τη σκέψη «σκοτώνω οικογένειες» στην ερώτηση «πόσο είναι το αποδεκτό όριο»
Παρατηρούμε πως η φόρμα της ταινίας -νύχτα, ταράτσα, ανωνυμία- προστατεύει τους μάρτυρες και ταυτόχρονα είναι το ευάλωτο σημείο του ντοκιμαντέρ απέναντι στην επαλήθευση. Οι σκηνοθέτες έχουν εξηγήσει πως στόχος τους ήταν να ακουστεί με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη λεπτομέρεια πώς λειτουργούσαν τα συστήματα θανάτου στη Γάζα και πως για εκείνους έχει ιδιαίτερη σημασία να δουν την ταινία Ισραηλινοί καθώς μεγάλο μέρος της ισραηλινής κοινωνίας πιστεύει ακόμη ότι «δεν υπάρχουν αθώοι στη Γάζα». Η ανωνυμία ήταν προϋπόθεση. Χωρίς αυτήν η ταινία δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Οι Γιουβάλ Αμπραχαμ και Ρέιτσελ Ζορ έχουν ήδη χαρακτηριστεί προδότες στο Ισραήλ και ο Νετανιάχου έχει απειλήσει πως θα τους αφαιρέσει την ιθαγένεια. Συνεπώς ο κίνδυνος για τους μάρτυρες θα ήταν πραγματικός. Το ερώτημα ωστόσο που μένει αναπάντητο από το ντοκιμαντέρ είναι το κίνητρο των Ισραηλινών που μιλούν στην κάμερα των δημιουργών του «NAZA». Εκφραση ως ανακούφιση; Πίστη προς το σύστημα ή ηθικό τραύμα;
Οι συνθήκες του «NAZA» φέρνουν στον νου το πείραμα του Μίλιγκραμ όπου αποδεικνυόταν πως η υπακοή των συμμετεχόντων ήταν υψηλότερη όταν δεν είχαν εικόνα του θύματος, όταν το θύμα είναι δηλαδή αόρατο ή βρίσκεται μακριά. Ο λόγος των συνεντευξιαζόμενων μας υπενθυμίζει πως συνηθισμένοι άνθρωποι μπορούν να λάβουν μέρος σε απάνθρωπες πράξεις στο όνομα μιας ειδικής ή νόμιμης εξουσίας, ιδίως όταν υπάρχει σταδιακή κλιμάκωση και διάχυση ευθύνης.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr