09/06/2026 11:51 μμ.
Η Βολιβία βιώνει μια αυθεντική εξέγερση της εργατικής τάξης, των αγροτών, και άλλων λαϊκών τομέων. Δίνουν την δεύτερη σημαντική τους μάχη ενάντια στην κυβέρνηση λιτότητας της δεξιάς κυβέρνησης του προέδρου Rodrigo Paz στους έξι μόλις μήνες της διακυβέρνησης του.
Δεν πρόκειται για σύμπτωση. Τον περασμένο Δεκέμβριο, ο Paz εξέδωσε το Ανώτατο Διάταγμα 5503, το πρώτο μέτρο του οποίου ήταν η κατάργηση των επιδομάτων για τα καύσιμα, διπλασιάζοντας έτσι τις τιμές των καυσίμων σε αυτό που έγινε γνωστό ως gasolinazo. Το διάταγμα συνοδεύτηκε από ένα ευρύ σύνολο μέτρων λιτότητας και φορολογικών μέτρων που στοχεύουν τις Βολιβιανές μάζες.
Από τον Δεκέμβριο και μετά, ένα τεράστιο κύμα αντίθεσης άρχισε να αναπτύσσεται. Το Εργατικό Κέντρο Βολιβίας (COB), η μεγαλύτερη εργατική ομοσπονδία της χώρας, κάλεσε σε μια σειρά κινητοποιήσεων ενάντια στα μέτρα λιτότητας. Αυτές εξελίχθηκαν σε ένα ευρύτερο κίνημα, φθάνοντας τελικά στο μισό εκατομμύριο ανθρώπων στους δρόμους.
Αντιμέτωπος ωστόσο με μια κατάσταση που απειλούσε με την απώλεια του ελέγχου από την ηγεσία του COB, ο επικεφαλής της Mario Argollo, επέλεξε τον Ιανουάριο να διαπραγματευτεί με την κυβέρνηση του Paz. Το αποτέλεσμα ήταν ένα διάταγμα που συνυπέγραψε με την εργατική ηγεσία με το οποίο το gasolinazoέγινε ουσιαστικά αποδεκτό ως η ελάχιστη τιμή εκκίνησης, μειώνοντας δραματικά τα εισοδήματα των οικογενειών τόσο στις επαρχιακές όσο και στις αστικές περιοχές. Εντωμεταξύ, η ηγεσία εξασφάλισε την αναβολή μόνο των άλλων μέτρων, όπως την ιδιωτικοποίηση των φυσικών πόρων.
Ήταν μια πραγματική προδοσία του αναπτυσσόμενου κινήματος.
Εκμεταλλευόμενος την αποκινητοποίηση που ακολούθησε, ο Paz συνέχισε με μια σειρά εκτελεστικών διαταγμάτων τα οποία όχι μόνο συνέχισαν την ατζέντα λιτότητας αλλά και την καταστολή της κοινωνικής διαμαρτυρίας, συμπεριλαμβανομένης της άμεσης απαγόρευσης των οδικών αποκλεισμών. Εντωμεταξύ, οι αυξήσεις στις τιμές των καυσίμων επέδρασαν στις τιμές των βασικών αγαθών, διαβρώνοντας τα βιωτικά επίπεδα. Προσθέτοντας την προσβολή στην επίθεση, αποκαλύφθηκε ένα σημαντικό σκάνδαλο που αφορά την πώληση εισαγόμενων νοθευμένων καυσίμων («σκουπιδοβενζίνη») η οποία πωλήθηκε σε εξωφρενικές τιμές ενώ κατέστρεψε εξίσου ιδιωτικά όχήματα και εκείνα της μεταφοράς των εργαζομένων.
Η Απάτη του Rodrigo Paz και η Ατζέντα Λιτότητας
Έναν μόλις μήνα πριν, η κυβέρνηση εξέδωσε το Διάταγμα 1720, ευνοώντας τα συμφέροντα των αγροτικών επιχειρήσεων και των μεγάλων γαιοκτημόνων, καταστρατηγώντας το Βολιβιανό Σύνταγμα το οποίο προστάτευε τις μικρές ιδιοκτησίες από πιθανές καταπατήσεις. Η νέα αυτή επίθεση, μια μορφή ιδιωτικοποίησης, πυροδότησε την οργή των κοινοτήτων, οι οποίες οργάνωσαν μια μαζική πορεία από το Pando και το Beni ως την La Paz, συγκλίνοντας εκεί με την συνέλευση της 1ης του Μάη που είχε καλέσει το COB.
Η συνέλευση εκείνη είχε καλεστεί μετά την έντονη πιέση τομέων της βάσης απαιτώντας όπως η συνδικαλιστική ηγεσία πάρει θέση ενάντια στην ιδιωτικοποίηση των κρατικών επιχειρήσεων, τις περικοπές στην υγεία και την παιδεία, και τις μειώσεις στις συντάξεις των εργαζομένων. Οι συσσωρευμένες αυτές δυσαρέσκειες διοχετεύθηκαν σε μια επίσημη λίστα αιτημάτων και παρουσιάστηκαν στην κυβέρνηση του Paz. Όλα αυτά κορυφώθηκαν με τον εξαναγκασμό της ηγεσίας του COB στην συνέλευση να καλέσει σε επ’ αόριστον γενική απεργία, ακόμη κι αν δεν, προς το παρόν, εφαρμόζονταν ως κυριολεκτική παύση εργασιών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι αν και το Διάταγμα 1720 ανακλήθηκε τελικά, η κυβέρνηση μετατόπισε το πρόβλημα για αργότερα: το ζήτημα θα επιστρέψει, σε συνθήκες ακόμη λιγότερο ευνοϊκές για τις κοινότητες, με σκοπό την προώθηση των συμφερόντων των αγροτικών επιχειρήσεων και των εταιρειών.
Καθώς οι επιθέσεις αυτές συνεχίζονται, το αίτημα για την παραίτηση του Paz (¡Fuera Paz!)απέκτησε απήχηση, παρακινημένο από την πεποίθηση ότι η διαπραγμάτευση είναι μάταιη και ότι συνεχόμενη αποτυχία της κυβέρνησης να τιμήσει τις δεσμεύσεις της έχει καταστήσει την διαπραγμάτευση αδύνατη. Το αίτημα έχει αναληφθεί από ευρείς τομείς, ειδικότερα στην La Paz και στο Oruro — περιοχές όπου πολλοί είχαν ψηφίσει για τον Paz (κυρίως λόγω του προφίλ του αντιπροέδρου του, Edman Lara) εικαζόμενου ως ήσσονος κακού ενάντια στον ακροδεξιό Tuto Quiroga.
Θεωρούν έκτοτε ότι έχουν εξαπατηθεί, καθώς ο Paz έχει επιδιώξει μια ατζέντα λιτότητας που ανταγωνίζεται κάθε άλλη στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης εκείνης του Αργεντίνου Javier Milei, καθιστώντας σαφές ότι κυβερνά για τα συμφέροντα του ιμπεριαλιασμού και των μεγάλων επιχειρήσεων.
Οργάνωση από τα κάτω ενάντια στην προδοσία
Καθώς τα αιτήματα αυτά εντάθηκαν και τα καλέσματα για την παραίτηση του Paz έγιναν ηχηρότερα, κατέστει σαφές ότι οι ηγεσίες των ενώσεων γειτονιάς, της FEJUVE (ομοσπονδία επιτροπών γειτονιάς του El Alto), και ειδικότερα του COB, δεν εκπλήρωναν τις δεσμεύσεις που συμφωνήθηκαν στην συνέλευση της 1ης Μαΐου, ξεκινώντας με την επ’ αόριστον γενική απεργία.
Έτσι οι εργαζόμενοι και οι κοινότητες αποφάσισαν να πάρουν τα πράγματα στα χέρια τους, εργαζόμενες ώστε να αποκηρύξουν τις συμβιβασμένες ηγεσίες. Ο Paz, διαισθανόμενος την δυσαρέσκεια, προσπάθησε να διχάσει και να διαπραγματευτεί ξεχωριστά με κάθε τομέα: τους επαρχιακούς δασκάλους, τους δασκάλους στις πόλεις, τις περιφερειακές ομοσπονδίες στο Potosí και σε άλλους τομείς, την FEJUVE, και τις οργανώσεις των πεδινών ιθαγενών όπως την CIDOB. Η τακτική αυτή μόνο βάθυνε την οργή στην βάση, μιας και οι διαπραγματεύσεις αυτές εξυπηρετούν τις ηγεσίες μόνο αποτυγχάνοντας να εκπληρώσουν τα αιτήματα εκείνων που βλάπτονται περισσότερο από τα μέτρα λιτότητας.
Σε απάντηση, άνθρωποι από διαφορετικές περιοχές της πολής του El Alto άρχισσαν να συγκεντρώνονται στα οδοφράγματα, θεωρώντας ότι έχουν κληθεί στην δράση εκφράζοντας έτσι την ανάγκη να οργανωθούν. Όπως το έθεσε μια γυναίκα στο οδόφραγμα: «Πρέπει να κάνουμε κάτι — δεν μπορούμε απλά να κάτσουμε στο σπίτι, δεν έχουμε αρκετά για να φάμε». Κάποιος άλλος πρόσθεσε: «Έχουμε ανεχθεί πολλά. Οι τιμές του ψωμιού ανέβηκαν και δεν είπαμε τίποτε. Αλλά τώρα πια η κατάσταση είναι αφόρητη καθώς, επιπλέον όλων των άλλων, η βενζίνη είναι σκουπίδια, κοστίζει την διπλάσια τιμή, και πρέπει να περιμένεις σε ατελείωτες ουρές μόνο και μόνο για να γεμίσεις το ρεζερβουάρ».
Εξέγερση και Αυτο-Οργάνωση
Στην κατάσταση αυτή, σε διάφορες περιοχές, ειδικότερα στην Senkata, ομάδες ανθρώπων ξεκίνησαν να αυτο-οργανώνονται από τα κάτω. Καθώς επιδιώξαν να ενωθούν με τους αποκλεισμούς, ανακαλύψαν ότι οι ίδιοι οι ηγέτες τους προωθούσαν τον διάλογο και την συνενόηση με την κυβέρνηση αντίθετα. Έτσι, άρχισαν να τους απορρίπτουν. Σε μια περίπτωση, ο ηγέτης της νότιας FEJUVE στο El Alto αποδέχθηκε ένα όχημα ως δώρο από την κυβέρνηση του Paz. Η βάση τον αποκήρυξε απαιτώντας να το επιστρέψει. Κάτι που έκανε τελικά, ανακοινώνοντας ότι «Έκανα το καθήκον μου», αλλά αυτό δεν αρκούσε. Η κοινότητα τον υπέβαλλε στο chicoteo, την παραδοσιακή μορή κοινοτικής δικαιοσύνης, αναφέροντας όχι μόνο το δώρο, αλλά και το γεγονός ότι είχε συμμετάσχει σε συνομιλίες με τον Paz ενώ εργάζονταν ώστε να αποκινητοποιήσει εκείνους τους κατοίκους ακριβώς που επιδιώκουν την παραίτηση του.
Το σχέδιο αυτό έχει επαναληφθεί σε όλη την πόλη. Μια χαρακτηριστική περίπτωση είναι εκείνη της ανάδειξης μιας αυτο-οργανωμένης επιτροπής αποκλεισμού στην Περιφέρεια 8 του El Alto, κοντα στο Puente Vela-Ventilla. Διαπιστώνοντας ότι οι ηγέτες τους ήταν απρόθυμοι να κινητοποιηθούν, οι κάτοικοι κάλεσαν σε δικό τους αποκλεισμό, διαδραματίζοντας έτσι έναν κρίσιμο ρόλο στην παράλυση της ροής αγαθών στην La Paz.
Οι επιτροπές αυτές έχουν επίσης ξεκινήσει την σύγκλιση των cabildos, των ανοικτών συνελεύσεων όπου γείτονες, εργαζόμενοι, μητέρες με τα παιδιά τους, φοιτητές, πωλητές χωρίς άδειες, και μικροέμποροι συγκεντρώνονται ώστε να συνδιαμορφώσουν τα επόμενα βήματα και να συντονίσουν την στρατηγική των αποκλεισμών. Μια πρόσφατη συνέλευση στην Ventilla, για παράδειγμα, απόφασισε ότι η ίδια η συνέλευση θα καλούσε τους άλλους αποκλεισμούς και τις κινητοποιήσεις να ενταθούν.
Στην συντονιστική επιτροπή της Περιφέρειας 8 συμμετέχουν εργαζόμενοι στα ορυχεία από κέντρα όπως το Colquiri και αλλού, οι οποίοι έχουν καλέσει επίσης στην εμβάθυνση και την ριζοσπαστικοποίηση του αγώνα, πιέζοντας την ηγεσία του COB να πραγματοποιήσει την γενική απεργία. Η οργή αυτή οξύνεται από τις απειλές της κυβέρνησης να ιδιωτικοποιήσει τα εξορυκτικά κέντρα.
Οι εμπειρίες αυτές είναι κρίσιμες: οι επιτροπές αρχίζουν να συντονίζονται σε όλες τις περιφέρειες και ζώνες, ενώ καλούν και άλλους εργαζόμενους και αγρότες να συμμετάσχουν στα δημοκρατικά οργανωτικά αυτά σώματα και να πάρουν την εφαρμογή της επ’ αόριστον γενικής απεργίας στα δικά τους χέρια μέχρι την παραίτηση του Rodrigo Paz.
Ένα άλλο παράδειγμα έρχεται από την κοινότητα της Guarinaca, στην κοιλάδα του Río Abajo του δήμου της Mecapaca, καθώς και στην περιφέρεια της La Paz. Ένας ηγέτης από την κοινότητα αυτή συμμετείχε σε διάλογο που είχε καλεστεί από τον πρόεδρο Paz, γεγονός που προκάλεσε ευρεία δυσαρέσκεια εκεί, μιας και κανείς δεν εμπιστεύεται την κυβέρνηση — μια κατάσταση οξυμένη από την οργή για την ρατσιστική ρητορική της κυβέρνησης που τους χαρακτηρίζει βάνδαλους, άγριους Ινδιάνους, και τρομοκράτες. Η κοινότητα, καθώς δεν θέλει να εξαπατηθεί ξανά, ανακαλύπτει νέους ηγέτες και εκπροσώπους.
Το εύρος της εξέγερσης ενάντια στην γραφειοκρατία φανερώθηκε στην ολότητα του σε μια έκτακτη συνέλευση που καλέστηκε από το COB το Σάββατο 23 Μαΐου, και ήταν ανοικτή εξίσου σε συνεργαζόμενους και μη-συνεργαζόμενους τομείς, συμπεριλαμβανομένων των αυτο-οργανωμένων επιτροπών. Οι εκπρόσωποι του αποκλεισμού της Περιφέρειας 8 στάθηκαν μπροστά από την Κεντρική Επιτροπή απαιτώντας όπως η ηγεσία κινηθεί άμεσα προς την πραγματοποίηση της γενικής απεργίας, και επιμένοντας ότι το συνδικάτο δεν μπορεί να τους εγκαταλείψει. Αναφέρθηκαν στην δική τους εμπειρία: είχαν δημιουργήσει ένα παράδειγμα αντιμετωπίζοντας την καταστολή ενώ διατήρησαν τους αποκλεισμούς τους παρά την έντονη χιονόπτωση που κάλυψε το El Alto τις πρόσφατες εβδομάδες. Η παρέμβαση τους αμφισβήτησε την πρόθεση του COB να συμμετάσχει στον διάλογο με την κυβέρνηση του Paz και κάλεσε εκπροσώπους από τους αποκλεισμούς σε όλη την χώρα να υψώσουν τις δικές τους φωνές για την κλιμάκωση.
Τα αρχικά αυτά βήματα στην αυτο-οργάνωση της βάσης δείχνουν προς έναν απαραίτητο ορίζοντα: όσοι αγωνίζονται στα σημεία των αποκλεισμών σε όλη την χώρα και συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις πρέπει να είναι σε θέση να συνδιαμορφώνουν δημοκρατικά τις επόμενες κινήσεις τους ανα πάσα στιγμή, χωρίς να εναποθέτουν καμία εμπιστοσύνη στον Paz ή σε οποιονδήποτε άλλο εκπρόσωπο των μεγάλων επιχειρήσεων και του ιμπεριαλισμού.
Οι απειλές της κυβέρνησης πως θα επιβάλλει καθεστώς έκτακτης ανάγκης και ότι θα εντείνει την καταστολή, παράλληλα προς τις επιθέσεις της Άκρας Δεξιάς, πρέπει να κατανοηθούν ως προειδοποιήσεις για την εμβάθυνση του συντονισμού σε όλους τους τομείς και την κλιμάκωση του αγώνα. Όπως το έθεσε ένας εκπρόσωπος από τον αποκλεισμό στην Senkata,, αυτό ξεκινά με την απαίτηση προς το COB να πραγματοποιήσει την γενική απεργία σε κάθε εργασιακό χώρο, και τον αγώνα της επιβολής της από τα κάτω.
Rebellion in Bolivia: Grassroots Organizing in the Face of Union Leadership Betrayal – Class Autonomy