Ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες θα αποτολμήσει μια ύστατη κίνηση για να δεσμεύσει τους Κυπρίους στην επίλυση του Κυπριακού. Θα το επιχειρήσει με επιτόπου επίσκεψη στο νησί στις 27 Ιουλίου. Θα συναντηθεί πρόσωπο με πρόσωπο στη Λευκωσία με τον πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν. Θα απευθυνθεί επίσης στην κοινή γνώμη, ως τελευταία συνεισφορά για τους Κυπρίους.
Η είδηση ξαφνιάζει! Πέρασαν 16 χρόνια από την τελευταία φορά που γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, ο Νοτιοκορεάτης Μπαν Κι-Μουν, πάτησε το πόδι του στο νησί (2010). Προηγουμένως, είχε έρθει και ο Κόφι Ανάν, αλλά το σχέδιο επίλυσης που υπέβαλε απορρίφθηκε (2004). Ο ρόλος του ΟΗΕ δαιμονοποιήθηκε τόσο, που άλλαξε γραμμή. Δεν πρόκειται να υποβάλει ξανά σχέδιο. Οι ιδέες, τα σχέδια, οι χάρτες και οι αποφάσεις, είναι ευθύνη των Κυπρίων. Οι διαπραγματεύσεις θεωρούνται «κυπριακής ιδιοκτησίας».
Τα περιθώρια
Ισως, επί της δικής του θητείας τα τελευταία δέκα χρόνια, ο Γκουτέρες να θέλει ο ίδιος να εξαντλήσει όλα τα περιθώρια, αφού για μισό αιώνα ο ΟΗΕ και όλη η υφήλιος δοκίμασαν τα πάντα με την Κύπρο. Θεωρητικά και οι δύο ηγέτες θέλουν διαπραγματεύσεις από το σημείο όπου διακόπηκαν το 2017 με βάση τις τότε συγκλίσεις τους.
Από μόνη της, η επίσκεψη Γκουτέρες θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ιστορική. Αλλά μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά ατυχής. Ηδη εμπεριέχει τεράστιο ρίσκο, χωρίς προηγούμενες δεσμεύσεις και εποικοδομητική κοινή γνώμη. Ολες οι προσπάθειες καταστράφηκαν ακόμα και σε πολύ προχωρημένο στάδιο, όπως το Μπούργκενστοκ το 2004 και το Κραν Μοντανά το 2017. Οχι τώρα, που όλα είναι διαλυμένα και το κλίμα δηλητηριασμένο.
Τίποτα δεδομένο
Μήπως με την επιλογή καθόδου στη Λευκωσία, ο Γκουτέρες να ενεργήσει αυτή τη φορά διαφορετικά; Η πρωτοβουλία του εξελίσσεται εδώ και αρκετές εβδομάδες, αλλά δεν υπάρχει τίποτα που να δικαιολογεί αισιοδοξία. Ο ίδιος ο Γκουτέρες έγραψε προς το Συμβούλιο Ασφαλείας: «[…] το υφιστάμενο παράθυρο ευκαιρίας για πρόοδο δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο» (6 Ιουλίου, Εκθεση καλών υπηρεσιών, παράγραφος 33).
Παρά τις πληροφορίες για ύπαρξη ιδεών και κατάθεση προτάσεων δεν υπάρχει κάτι στέρεο και επιβεβαιωμένο. Ο ΟΗΕ δηλώνει ακροατής, παρά εισηγητής τέτοιων ιδεών και τηρεί αποστάσεις – γραπτή δήλωση Ολγκίν (1/7).
Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο Γκουτέρες και η προσωπική απεσταλμένη του Μαρία Ανχελα Ολγκίν προσπαθούν να επιτύχουν συμφωνία για επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων. Αυτό προϋποθέτει τη σύμφωνη γνώμη και των δύο Κυπρίων ηγετών επί της ουσίας ένα έγγραφο αναφοράς και επί της διαδικασίας-χρονοδιάγραμμα. Αλλά ο ΟΗΕ δεν βρίσκει ανταπόκριση γιατί δεν υπάρχει «η απαιτούμενη πολιτική βούληση και δέσμευση». Ετσι ακριβώς το γράφει ο ίδιος ο Γκουτέρες στις εκθέσεις του για την Κύπρο που κυκλοφόρησαν μόλις πριν από δύο ημέρες στον ΟΗΕ ως επίσημα έγγραφα.
Κατά συνέπεια, η κινητικότητα που παρατηρείται δεν οφείλεται στους Κυπρίους. Ο Γκουτέρες προσπαθεί, με μεγάλη καθυστέρηση εννιά ετών από το Κραν Μοντανά και, επιπρόσθετα, δεν έχει στο χέρι πειστήρια βούλησης από τους άμεσα ενδιαφερόμενους. Γράφει: «Αρκετές πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης που συμφωνήθηκαν τον Μάρτιο και τον Ιούλιο του 2025 παραμένουν ανεκπλήρωτες, μεταξύ αυτών και το άνοιγμα πρόσθετων σημείων διέλευσης».
Εξηγεί τι ανέμενε από τους ηγέτες: «Η υλοποίηση αυτών των πρωτοβουλιών θα ήταν έμπρακτη απόδειξη ότι οι δύο πλευρές διαθέτουν την πολιτική βούληση να προχωρήσουν». Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «η επίτευξη μιας διαρκούς λύσης ενδέχεται να εξακολουθήσει να παραμένει άπιαστη».
Απλά λόγια: Οι ηγέτες δεν μπορούν να ανοίξουν ένα οδόφραγμα, θα φτάσουν σε συμφωνία επίλυσης;
Σταθερότητα
Αναλαμβάνοντας το ρίσκο, ο Γκουτέρες θα κάνει επαφές που θα επικεντρωθούν «στις προσπάθειες για την προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας και τη στήριξη της σταθερότητας στο νησί» (ΟΗΕ, ανακοίνωση, 16/7). Η αναφορά περί «στήριξης της σταθερότητας» παραπέμπει στην πολύ δυσοίωνη πρόβλεψη που κάνει για το μέλλον του νησιού. Στις εκθέσεις του συνεχώς επαναλαμβάνει ότι το στάτους κβο δεν είναι «παγωμένη» κατάσταση, οι συνθήκες επί του εδάφους αλλάζουν και καθίστανται ανέκκλητες. Γράφει επίσης ότι η νεκρή ζώνη στρατιωτικοποιείται και η εντολή της UNFICYP υπονομεύεται.
Ο Γκουτέρες θεωρεί ότι οι προσπάθειες για οικονομική συνεργασία και σύγκλιση των δύο πλευρών περιορίζονται. Το κλίμα εχθρότητας και αποξένωσης συνεχίζεται και η απομόνωση των Τουρκοκυπρίων συντηρείται. Στην απαίτηση των Τουρκοκυπρίων για έξοδο από την απομόνωση, ο Γκουτέρες στέκει επικριτικά προς την πλευρά της κυπριακής κυβέρνησης για τα εμπόδια που βάζει στη διακίνηση προσώπων και την εμπορική συνεργασία στην Πράσινη Γραμμή: «Οι ανησυχίες περί αναγνώρισης δεν πρέπει από μόνες τους να αποτελούν εμπόδιο στη συνεργασία», γράφει.
Ο Γκουτέρες θέλει να έρθει στην Κύπρο, πιθανόν για να βάλει και τους δύο Κυπρίους ηγέτες ενώπιον των ευθυνών τους. Ενδεχομένως θα τους προειδοποιήσει για τις συνέπειες των αποφάσεών τους. Ισως να τους εκβιάσει κιόλας με το μόνο εργαλείο που διαθέτει: μέχρι τον Δεκέμβριο, προτού αποχωρήσει, θα υποβάλει μια τελική απολογιστική έκθεση προς το Συμβούλιο Ασφαλείας και θα πει ανοιχτά τη γνώμη του για το μέλλον.
● Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr