Σοβαρές καταγγελίες για τη λειτουργία των ιατροδικαστικών υπηρεσιών διατυπώνει ο δικηγόρος Γιάννης Απατσίδης, με αφορμή τις πρόσφατες συλλήψεις που συνδέονται με την υπόθεση της Κρήτης. Ο ίδιος κάνει λόγο για ένα ευρύτερο σύστημα στο οποίο, όπως υποστηρίζει, εμπλέκονται ιατροδικαστές, νεκροτόμοι, υπάλληλοι υπηρεσιών, γραφεία τελετών και πρόσωπα που φέρονται να έχουν διοικητικές ή θεσμικές διασυνδέσεις.
Ο κ. Απατσίδης σπεύδει, ωστόσο, να διευκρινίσει ότι δεν αποδίδει συλλογική ευθύνη σε όλους τους επαγγελματίες του κλάδου και ότι η ποινική ευθύνη είναι ατομική. Όπως επισημαίνει:
«Στην Ελλάδα έχουμε μία εγκληματική οργάνωση πραγματικά οργανωμένη σε έναν μεγάλο βαθμό από ιατροδικαστές, νεκροτόμους, υπαλλήλους ιατροδικαστικών υπηρεσιών, στην οποία αντιστοίχως συμμετέχουν και υπάλληλοι, όπως φαίνεται, στελέχη του Υπουργείου Δικαιοσύνης».
Όπως εξηγεί, η εκτίμησή του δεν βασίζεται σε ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά σε μια σειρά επαναλαμβανόμενων καταγγελιών και υποθέσεων στις οποίες εμφανίζονται παρόμοιοι ρόλοι και πρακτικές. Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρεται σε ιατροδικαστές, νεκροτόμους, διοικητικούς υπαλλήλους, πρόσωπα που συνδέονται με γραφεία τελετών, αλλά και σε ιδιώτες που, σύμφωνα με τις καταγγελίες, παρεμβαίνουν στη λειτουργία δημόσιων υπηρεσιών.
Οι καταγγελίες για τη Θεσσαλονίκη
Ο δικηγόρος επικαλείται, μεταξύ άλλων, την υπόθεση της Θεσσαλονίκης, όπου, όπως αναφέρει, είχαν προηγηθεί καταγγελίες πριν από την επέμβαση των Εσωτερικών Υποθέσεων. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν δημοσιοποιηθεί, η σχετική δικογραφία αφορούσε 54 πρόσωπα και οδήγησε σε έξι συλλήψεις.
Οι καταγγελίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αναφορές σε χρηματισμούς, παράνομες ταριχεύσεις, χρεώσεις για τη φύλαξη σορών, παραπομπές οικογενειών σε συγκεκριμένα γραφεία τελετών, αλλά και ζητήματα που αφορούν πιστοποιήσεις και διαχείριση εγγράφων.
Ο κ. Απατσίδης υποστηρίζει ότι, παρά τη σοβαρότητα των καταγγελιών, δεν έχουν ληφθεί, κατά την άποψή του, επαρκή διοικητικά μέτρα σε βάρος των προσώπων που ερευνώνται. Παράλληλα εκφράζει την εκτίμηση ότι ενδέχεται να μην έχουν αξιοποιηθεί πλήρως όλα τα διαθέσιμα στοιχεία.
Η υπόθεση της Κρήτης
Σε ό,τι αφορά την Κρήτη, ο δικηγόρος αναφέρεται σε έρευνα που, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, αφορά πιθανή αλλοίωση ιατροδικαστικών και τοξικολογικών ευρημάτων σε διαφορετικές κατηγορίες υποθέσεων.
Σύμφωνα με τις ίδιες αναφορές, στο μικροσκόπιο έχουν βρεθεί περιστατικά που σχετίζονται με θανατηφόρα τροχαία, αιφνίδιους θανάτους, ένοπλες συμπλοκές, καταγγελίες για βιασμό και υποθέσεις ναρκωτικών. Ο κ. Απατσίδης υπογραμμίζει ότι οι κατηγορούμενοι αρνούνται τις κατηγορίες και ότι ισχύει για όλους το τεκμήριο αθωότητας.
Παράλληλα, υποστηρίζει ότι η έκταση των υπό διερεύνηση περιστατικών επιβάλλει να εξεταστεί όχι μόνο η δράση συγκεκριμένων προσώπων, αλλά ολόκληρη η διαδικασία συλλογής, φύλαξης, εξέτασης και πιστοποίησης των στοιχείων.
«Εάν αποδειχθεί έστω μέρος όσων περιγράφονται στη δικογραφία της Κρήτης, τότε δεν θα μιλάμε απλώς για χρηματισμό. Θα μιλάμε για παρέμβαση στην ίδια την απονομή της Δικαιοσύνης».
Η υπόθεση της Εύης Τσιχλάκη
Ο κ. Απατσίδης αναφέρεται ακόμη στην υπόθεση της δολοφονίας της Εύης Τσιχλάκη, την οποία χαρακτηρίζει χαρακτηριστικό παράδειγμα ιατροδικαστικής και δικαστικής αποτυχίας. Όπως υποστηρίζει, οι καταγγελίες της οικογένειας είχαν διατυπωθεί επανειλημμένα, χωρίς, κατά τον ίδιο, να υπάρξει η απαιτούμενη θεσμική ανταπόκριση.
Οι καταγγελίες από ιατροδικαστές
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρίσκονται και οι αναφορές που, όπως λέει, έχουν καταθέσει εν ενεργεία ιατροδικαστές και υπάλληλοι. Σε αυτές περιγράφονται, σύμφωνα με τον ίδιο, προβλήματα στη διαχείριση βιολογικών δειγμάτων, καθυστερήσεις σε ιστολογικές και τοξικολογικές εξετάσεις, ελλείψεις στη φύλαξη υλικού, αλλά και καταγγελίες για διοικητικές παρεμβάσεις και υπηρεσιακή προστασία.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στην ανοιχτή επιστολή της ιατροδικαστού Αποστολίας Ακριβούση, την οποία εκπροσωπεί νομικά, υποστηρίζοντας ότι περιείχε συγκεκριμένες καταγγελίες με ονόματα, υπηρεσίες και περιστατικά.
Ο ίδιος υποστηρίζει επίσης ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι άνθρωποι που προχωρούν σε καταγγελίες αντιμετωπίζουν δυσμενείς συνέπειες, ενώ όσοι καταγγέλλονται εξακολουθούν να υπηρετούν ή να αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης.
Οι αιχμές για το υπουργείο Δικαιοσύνης
Σύμφωνα με τον κ. Απατσίδη, το Υπουργείο Δικαιοσύνης έχει κρίσιμο ρόλο, καθώς αποφασίζει για τη διοικητική λειτουργία των υπηρεσιών, τις μετακινήσεις, τις θέσεις ευθύνης και την πειθαρχική διερεύνηση των καταγγελιών.
«Όταν οι ίδιες καταγγελίες επανέρχονται, όταν ακολουθούν συλλήψεις, όταν πρόσωπα παραμένουν στις θέσεις τους παρά την ύπαρξη δικογραφιών και όταν οι καταγγέλλοντες υφίστανται δυσμενείς συνέπειες, δεν αρκεί πλέον η επίκληση άγνοιας. Υπάρχει πράγματι ομερτά και συγκάλυψη ή απόπειρα συγκάλυψης».
Ο δικηγόρος διευκρινίζει ότι δεν υποστηρίζει την ύπαρξη μιας ενιαίας δομής με συγκεκριμένο αρχηγό και κοινή αλυσίδα εντολών. Εκτιμά, ωστόσο, ότι υπάρχουν ενδείξεις διαρκούς συνεργασίας, αλληλοϋποστήριξης και διοικητικής κάλυψης που, κατά την άποψή του, απαιτούν συνολική εισαγγελική διερεύνηση.
Η «αρχιτεκτονική κινδύνου» στις ιατροδικαστικές υπηρεσίες
Όπως υποστηρίζει, το κοινό στοιχείο που εμφανίζεται σε διαφορετικές υποθέσεις σε όλη τη χώρα είναι ένα κλειστό σύστημα, στο οποίο η πρόσβαση σε κρίσιμο αποδεικτικό υλικό εξαρτάται από περιορισμένο αριθμό προσώπων και η εξωτερική εποπτεία παραμένει ανεπαρκής.
«Ο ιατροδικαστής δεν εκδίδει ένα ακόμη έγγραφο της δικογραφίας. Μπορεί να καθορίσει αν ένας θάνατος θα χαρακτηριστεί παθολογικός, αυτοκτονικός, ατυχηματικός ή εγκληματικός».
Παράλληλα, επισημαίνει ότι ο τοξικολογικός και ιστολογικός έλεγχος μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την εξέλιξη μιας ποινικής υπόθεσης, ενώ η πλημμελής διαχείριση ή απώλεια ενός δείγματος μπορεί να καταστήσει αδύνατη την εκ των υστέρων επανεξέτασή του.
«Γι’ αυτό η καθυστέρηση δεν είναι ουδέτερη διοικητική αμέλεια. Μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός εξαφάνισης της δυνατότητας ελέγχου».
Οι προτάσεις για αλλαγές
Ο κ. Απατσίδης θεωρεί ότι οι έλεγχοι δεν έχουν αποδώσει επαρκώς για μια σειρά από λόγους, μεταξύ των οποίων η εσωτερική εποπτεία των υπηρεσιών, η απουσία ανεξάρτητων επιστημονικών μηχανισμών, η έλλειψη ενιαίας ψηφιακής αλυσίδας φύλαξης των δειγμάτων και η απουσία κοινών και αυστηρά ελεγχόμενων πρωτοκόλλων.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στην ανάγκη ηλεκτρονικής καταγραφής της διαδικασίας των νεκροψιών και νεκροτομών, ώστε να υπάρχει πλήρης εικόνα για τη διαχείριση της σορού, τη λήψη των δειγμάτων και την παράδοσή τους.
Παράλληλα, προτείνει τη δημιουργία ανεξάρτητου φορέα εποπτείας, την εφαρμογή ενιαίων πρωτοκόλλων, την πλήρη ψηφιοποίηση της αλυσίδας φύλαξης, την υποχρεωτική διαπίστευση των εργαστηρίων, την τυχαία ανάθεση υποθέσεων και την καθιέρωση διαδικασιών ανεξάρτητης επανεξέτασης.
Επανεξέταση δικαστικών υποθέσεων
Αναφερόμενος στην πιθανότητα επανεξέτασης παλαιών υποθέσεων, ο δικηγόρος διευκρινίζει ότι η αναφορά του σε «χιλιάδες δικαστικές αποφάσεις» δεν αποτελεί συγκεκριμένη στατιστική εκτίμηση, αλλά προειδοποίηση για τις πιθανές διαστάσεις του προβλήματος σε περίπτωση που αποδειχθεί συστηματική αναξιοπιστία συγκεκριμένων διαδικασιών ή εργαστηρίων.
Κατά την άποψή του, προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί σε υποθέσεις στις οποίες οι ιατροδικαστικές ή τοξικολογικές εκθέσεις αποτέλεσαν βασικό αποδεικτικό στοιχείο, καθώς και σε υποθέσεις θανατηφόρων τροχαίων, ναρκωτικών, ανθρωποκτονιών, αιφνίδιων θανάτων, καταγγελιών σεξουαλικής κακοποίησης και περιστατικών όπου υπάρχουν αμφιβολίες για την αλυσίδα φύλαξης των δειγμάτων.
Όπως εξηγεί, η νομική αντιμετώπιση εξαρτάται από το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε υπόθεση και μπορεί να περιλαμβάνει νέα πραγματογνωμοσύνη, επανεξέταση δειγμάτων και έλεγχο των πρωτογενών δεδομένων.
Προστασία όσων καταγγέλλουν
Ο κ. Απατσίδης υποστηρίζει ότι το υφιστάμενο πλαίσιο προστασίας των whistleblowers δεν επαρκεί στην πράξη για όσους υπηρετούν στις ιατροδικαστικές δομές.
«Το πρόβλημα είναι ότι τα αντίποινα σπάνια εμφανίζονται με ένα έγγραφο που γράφει «τιμωρείσαι επειδή μίλησες». Μπορούν να λάβουν τη μορφή μετάθεσης, αφαίρεσης καθηκόντων, αποκλεισμού από θέσεις ευθύνης, διαδοχικών πειθαρχικών ελέγχων, δυσμενών αξιολογήσεων, επαγγελματικής απομόνωσης, διαρροών σε επίορκα και συνήθως κίτρινα ΜΜΕ, που διαπλέκονται με το Υπουργείο Δικαιοσύνης, ή οικονομικής εξουθένωσης μέσω μακροχρόνιων δικαστικών διαδικασιών».
Ο ίδιος ζητά ειδικές εγγυήσεις για όσους προχωρούν σε τεκμηριωμένες καταγγελίες, όπως προστασία από δυσμενείς μετακινήσεις, ανεξάρτητο έλεγχο υπηρεσιακών μεταβολών, εξωτερικό δίαυλο καταγγελιών, νομική και ψυχολογική στήριξη και προστασία από καταχρηστικές πειθαρχικές διαδικασίες.
Η ανάγκη για κάμερες και ψηφιακή καταγραφή
Ο δικηγόρος τάσσεται υπέρ της καταγραφής των ιατροδικαστικών διαδικασιών, με αυστηρούς κανόνες ασφαλείας και πρόσβασης στα δεδομένα.
«Η κάμερα είναι αναγκαία, αλλά δεν είναι πανάκεια. Δεν υποκαθιστά την επιστημονική επάρκεια ούτε θεραπεύει από μόνη της μία προβληματική διοίκηση. Μπορεί, όμως, να προστατεύσει ταυτόχρονα τον νεκρό, την οικογένεια, τον έντιμο ιατροδικαστή, τον κατηγορούμενο και τον δικαστή και εισαγγελέα».
Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται επίσης η δημιουργία ανεξάρτητου φορέα εποπτείας, η θέσπιση δεσμευτικών πρωτοκόλλων, η πλήρης ψηφιακή παρακολούθηση της αλυσίδας φύλαξης, η πιστοποίηση των εργαστηρίων, η τυχαία ανάθεση υποθέσεων και η καθιέρωση αυστηρών προθεσμιών για τις εξετάσεις.
Η αναφορά στα Τέμπη
Ο κ. Απατσίδης ζητά ακόμη να διερευνηθεί ο ρόλος των ιατροδικαστών στην υπόθεση των Τεμπών, εκφράζοντας την άποψη ότι υπήρξαν παραβιάσεις ιατροδικαστικών πρωτοκόλλων.
Παράλληλα, θέτει ερωτήματα για συγκεκριμένο πρόγραμμα που, όπως αναφέρει, κόστισε 800.000 ευρώ και υποστηρίζει ότι πρέπει να διερευνηθεί γιατί δεν εφαρμόζεται.
«Η ομερτά δεν χρειάζεται σκοτεινό δωμάτιο»
Σε σχέση με τις καταγγελίες του περί «ομερτά», ο δικηγόρος ξεκαθαρίζει ότι δεν θεωρεί πως όλοι οι δικαστικοί ή εισαγγελικοί λειτουργοί συμμετέχουν σε προσπάθειες συγκάλυψης.
«Η ομερτά δεν χρειάζεται να συνομολογηθεί σε ένα σκοτεινό δωμάτιο. Δεν χρειάζεται ένας όρκος σιωπής. Αρκεί η καταγγελία να περιφέρεται από γραφείο σε γραφείο μέχρι να αποδυναμωθεί, να παραγραφεί ή να χαθεί το υλικό που θα μπορούσε να την αποδείξει».
Κατά τον ίδιο, το ζητούμενο είναι να καταγραφούν όλες οι καταγγελίες, να ελεγχθεί η πορεία κάθε φακέλου, να διασφαλιστούν τα πρωτογενή στοιχεία και να εξεταστεί όχι μόνο η ενδεχόμενη ευθύνη όσων φέρονται να έλαβαν χρήματα, αλλά και όσων ενδεχομένως διευκόλυναν, γνώριζαν ή παρέλειψαν να ελέγξουν.
Κλείνοντας, ο κ. Απατσίδης υπογραμμίζει ότι το ζήτημα δεν αφορά μόνο την αξιοπιστία ενός επαγγελματικού κλάδου, αλλά την ίδια τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και την εγκυρότητα χιλιάδων ποινικών υποθέσεων.
«Μία αναξιόπιστη ιατροδικαστική έκθεση μπορεί να οδηγήσει έναν αθώο στη φυλακή, να αφήσει έναν ένοχο ελεύθερο ή να μετατρέψει μία ανθρωποκτονία σε «παθολογικό θάνατο». Πλέον έχουμε φτάσει στον ιατροδικαστικό πάτο…Δεν το αξίζουμε… Δεν το αξίζουν οι έντιμες Ιατροδικαστικές, Εισαγγελικές και Δικαστικές Αρχές.»
Διαβάστε περισσότερα