Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων,
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
zografos@visionlabs.gr
Η θερινή περίοδος συνοδεύεται κάθε χρόνο από την ίδια εθνική αγωνία. Δάση μετατρέπονται σε στάχτη, περιουσίες καταστρέφονται, οικισμοί εκκενώνονται, ανθρώπινες ζωές απειλούνται και στον δημόσιο διάλογο ανακυκλώνονται τα ίδια ερωτήματα. Η ένταση των ανέμων, οι ακραίες θερμοκρασίες, η παρατεταμένη ξηρασία και η κλιματική μεταβολή παρουσιάζονται ως οι κυρίαρχοι παράγοντες ενός φαινομένου που εμφανίζεται σχεδόν αναπόφευκτο. Το παρασκήνιο κάθε μεγάλης πυρκαγιάς αναδεικνύει μια βαθύτερη πραγματικότητα. Η χώρα δεν αντιμετωπίζει έλλειμμα πληροφόρησης, αλλά προληπτικής αξιοποίησης της πληροφορίας.
Το ελληνικό ψηφιακό κράτος διαθέτει σήμερα δυνατότητες που στο παρελθόν θεωρούνταν τεχνολογικά αδιανόητες. Δορυφορική παρακολούθηση υψηλής ανάλυσης, επιχειρησιακά drones επιτήρησης, μετεωρολογικά προγνωστικά μοντέλα, γεωγραφικά πληροφοριακά συστήματα, χαρτογράφηση καύσιμης ύλης, αισθητήρες περιβάλλοντος, ψηφιακές επικοινωνίες, το σύστημα 112 και επιχειρησιακά κέντρα συνεχούς παρακολούθησης συνθέτουν ένα ιδιαίτερα εξελιγμένο οικοσύστημα συλλογής πληροφοριών. Η πολιτεία γνωρίζει με σημαντική ακρίβεια ποιες περιοχές παρουσιάζουν υψηλό δείκτη επικινδυνότητας, ποια δάση εμφανίζουν αυξημένη συσσώρευση καύσιμης ύλης, πού επικρατούν ακραίες μετεωρολογικές συνθήκες και ποιες γεωγραφικές ζώνες παρουσιάζουν επαναλαμβανόμενα ιστορικά περιστατικά εκδήλωσης πυρκαγιών.
Η πραγματική αποστολή του σύγχρονου ψηφιακού κράτους δεν είναι η απλή παρακολούθηση, αλλά ο μετασχηματισμός της πληροφορίας σε προληπτική δημόσια πολιτική. Ακριβώς σε αυτό το σημείο εντοπίζεται η σημαντικότερη θεσμική αδυναμία της ελληνικής διοίκησης. Η τεχνολογία λειτουργεί κυρίως ως εργαλείο επιχειρησιακής διαχείρισης μετά την εκδήλωση της κρίσης και λιγότερο ως μηχανισμός πρόγνωσης και αποτροπής της.
Η σύγχρονη επιστήμη της διαχείρισης κινδύνων δεν αντιμετωπίζει τις φυσικές καταστροφές ως αιφνίδια γεγονότα. Ορίζει την επικινδυνότητα ως υπολογίσιμη μεταβλητή. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αναλύει ιστορικά δεδομένα πυρκαγιών, να συσχετίζει τη μορφολογία του εδάφους με τη βλάστηση, την ένταση των ανέμων, τη θερμοκρασία, την υγρασία και τις ανθρώπινες δραστηριότητες, παράγοντας δυναμικούς χάρτες κινδύνου σε πραγματικό χρόνο. Αντίστοιχα, τα drones δεν αποτελούν μέσα εναέριας επιτήρησης, αλλά με το κατάλληλο λογισμικό εντοπίζουν παράνομες καύσεις, ανεξέλεγκτες θερμικές εστίες, συγκεντρώσεις εύφλεκτης βιομάζας, φθορές σε δασικούς δρόμους και πιθανές πηγές ανάφλεξης πολύ πριν εξελιχθούν σε ανεξέλεγκτες πυρκαγιές.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν τα δεδομένα που συλλέγουν μετατρέπονται σε υποχρεωτικές διοικητικές ενέργειες. Η συνεχής αεροπορική επιτήρηση χάνει σημαντικό μέρος της αξίας της όταν δεν συνοδεύεται από αυτοματοποιημένες διαδικασίες ενεργοποίησης καθαρισμών, επιθεωρήσεων, προληπτικών παρεμβάσεων και στοχευμένων επιχειρησιακών σχεδίων. Η τεχνολογία παρακολουθεί, αλλά η διοίκηση εξακολουθεί να μένει αδρανής.
Η πραγματικότητα αναδεικνύει μία βαθύτερη παθογένεια του ελληνικού ψηφιακού κράτους. Η επιτυχία του εξακολουθεί να μετράται μέσω του αριθμού των ψηφιακών υπηρεσιών που παρέχονται στους πολίτες. Αντίθετα, πολύ μικρότερη έμφαση αποδίδεται στην ανάπτυξη προγνωστικών μηχανισμών δημόσιας διοίκησης. Η διαδικασία του κράτους που αξιοποιεί τη διαρκή ροή δεδομένων για να προβλέπει, να αξιολογεί και να αποτρέπει κρίσεις, πριν αυτές εκδηλωθούν, παραμένει ουσιαστικά ανεκμετάλλευτη. Η δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να λειτουργεί με λογική διαχείρισης συμβάντων και όχι με διαχείριση πιθανοτήτων. Η διαφορά μεταξύ των δύο προσεγγίσεων είναι θεμελιώδης.
Στο παραδοσιακό διοικητικό μοντέλο, η πυρκαγιά αντιμετωπίζεται αφού εκδηλωθεί. Στο προγνωστικό κράτος, η πιθανότητα εκδήλωσης πυρκαγιάς αποτελεί αντικείμενο συνεχούς διοικητικής διαχείρισης. Δεν αξιολογείται μόνο η επιχειρησιακή ετοιμότητα των πυροσβεστικών δυνάμεων αλλά και η πιθανότητα ανάφλεξης κάθε γεωγραφικής περιοχής, η κατάσταση των δασικών υποδομών, η συμμόρφωση με τα μέτρα πρόληψης, η διαθεσιμότητα προσβάσεων, η παρουσία επικίνδυνης βλάστησης και η επάρκεια των τοπικών σχεδίων πολιτικής προστασίας.
Η συζήτηση για την πρόληψη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν συνδέεται με κρίσιμες υποδομές και έργα μεγάλης κλίμακας. Η ανάπτυξη ενεργειακών εγκαταστάσεων, οι γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, οι δασικές οδοποιίες, οι τηλεπικοινωνιακές υποδομές και κάθε άλλη ανθρώπινη παρέμβαση σε περιοχές υψηλής περιβαλλοντικής ευαισθησίας οφείλουν να εντάσσονται σε ένα ενιαίο πλαίσιο συνεχούς αξιολόγησης κινδύνου. Η διερεύνηση των αιτίων κάθε πυρκαγιάς βασίζεται σε επιστημονικά δεδομένα και όχι σε προκαταλήψεις ή γενικεύσεις. Η ουσία βρίσκεται στη δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που θα επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση πιθανών παραγόντων κινδύνου και την άμεση λήψη διορθωτικών μέτρων.
Το ελληνικό ψηφιακό κράτος έχει πετύχει σημαντική πρόοδο στον τομέα της ψηφιοποίησης. Η επόμενη μεγάλη πρόκληση είναι η μετάβαση από την ηλεκτρονική στην προγνωστική διακυβέρνηση. Το κράτος που συλλέγει τεράστιο όγκο πληροφοριών, αλλά εξακολουθεί να ενεργοποιείται κυρίως μετά την έναρξη της καταστροφής, δεν αξιοποιεί πλήρως τις δυνατότητες της ψηφιακής εποχής.
Κάθε καλοκαίρι, η ελληνική κοινωνία βιώνει την ίδια, εμπόλεμη πραγματικότητα. Ένας ακήρυκτος πόλεμος εκδηλώνεται απέναντι στη ζωή, στις περιουσίες, στα δασικά οικοσυστήματα και στον φυσικό πλούτο της χώρας, ενώ η δημόσια διοίκηση εξακολουθεί να αξιολογείται κυρίως από την αποτελεσματικότητα της καταστολής και όχι από την επιτυχία της πρόληψης. Η υπέρμετρη ανθρώπινη παρέμβαση στον δασικό χώρο, συμπεριλαμβανομένης της εγκατάστασης μεγάλων ενεργειακών υποδομών, όπως τα αιολικά πάρκα, ενισχύει τη δημόσια συζήτηση γύρω από την ανάγκη αυστηρότερης περιβαλλοντικής αξιολόγησης, συστηματικής παρακολούθησης και πλήρους διερεύνησης κάθε περιστατικού πυρκαγιάς, όταν προκύπτουν σχετικές ενδείξεις. Ένα σύγχρονο ψηφιακό κράτος αξιοποιεί την προγνωστική ανάλυση για τη δραστική μείωση της πιθανότητας εκδήλωσης πυρκαγιών. Διαφορετικά, κάθε αντιπυρική περίοδος θα εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως μία ακόμη ετήσια πολεμική αναμέτρηση με προβλέψιμες απώλειες, αντί ως μία κρίση, που ένα πραγματικά ευφυές κράτος θα είχε σε σημαντικό βαθμό προλάβει.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
The post Β. Ζωγράφος: Το ελληνικό ψηφιακό κράτος και η θεσμική ανεπάρκεια της πρόληψης των δασικών πυρκαγιών appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα