Κάθε καλοκαίρι η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται δικαίως στην κατάσβεση και στις απώλειες από τις πυρκαγιές. Υπάρχει όμως μια δεύτερη κρίση, λιγότερο ορατή, που εξελίσσεται ταυτόχρονα: η έκθεση εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων στον καπνό και στα αιωρούμενα σωματίδια.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στις περιοχές που καίγονται, ούτε τελειώνουν όταν η φωτιά τεθεί υπό έλεγχο.
Η εικόνα επαναλαμβάνεται σχεδόν κάθε καλοκαίρι. Οι χάρτες γεμίζουν με ενεργά μέτωπα, οι κάτοικοι εκκενώνουν οικισμούς, οι πυροσβέστες δίνουν μάχη με τις φλόγες. Λίγες ώρες αργότερα, όμως, όταν οι τηλεοπτικές κάμερες απομακρύνονται, μια διαφορετική απειλή εξακολουθεί να παραμένει στον αέρα – κυριολεκτικά.
Ο καπνός από μια μεγάλη πυρκαγιά μπορεί να μεταφερθεί δεκάδες ή ακόμα και εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το σημείο όπου καίει η φωτιά. Δεν αφορά μόνο όσους ζουν δίπλα στο μέτωπο, αλλά και κατοίκους αστικών περιοχών που μπορεί να μην έχουν δει ούτε μια φλόγα, σύμφωνα με το αμερικανικό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC). Η μυρωδιά καμένου, η αποπνικτική ατμόσφαιρα και η στάχτη που καλύπτει αυτοκίνητα και μπαλκόνια δεν αποτελούν απλώς ενοχλήσεις· είναι ενδείξεις μιας σημαντικής επιβάρυνσης της ποιότητας του αέρα.
Οι επιπτώσεις μιας μεγάλης πυρκαγιάς δεν περιορίζονται στις εγκαυματικές κακώσεις ή στις άμεσες απώλειες, αλλά εκτείνονται στη δημόσια υγεία, μέσω της ατμοσφαιρικής ρύπανσης που προκαλεί ο καπνός, επισημαίνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).
Τα αόρατα σωματίδια
Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η στάχτη που βλέπουμε, αλλά τα μικροσκοπικά αιωρούμενα σωματίδια που δεν φαίνονται. Τα λεγόμενα PM2.5 έχουν διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα και μπορούν να φτάσουν βαθιά στις κυψελίδες των πνευμόνων, ακόμα και να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος.
Ο ΠΟΥ χαρακτηρίζει τα σωματίδια αυτά ως τη σημαντικότερη απειλή για την υγεία από τον καπνό των πυρκαγιών.
Ανάλογα με τη διάρκεια της έκθεσης και την κατάσταση της υγείας κάθε ανθρώπου, μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό στα μάτια και στον λαιμό, επίμονο βήχα, δύσπνοια, κρίσεις άσθματος, αλλά και να επιβαρύνουν το καρδιαγγειακό σύστημα. Ο κίνδυνος αυξάνεται ακόμα περισσότερο όταν καίγονται κατοικίες, αυτοκίνητα ή βιομηχανικές εγκαταστάσεις, καθώς στον καπνό προστίθενται προϊόντα καύσης πλαστικών, συνθετικών υλικών και άλλων χημικών ουσιών.
Δεν κινδυνεύουν όλοι το ίδιο
Η έκθεση στον καπνό μπορεί να επηρεάσει οποιονδήποτε, όμως οι συνέπειες δεν είναι ίδιες για όλους. Παιδιά, ηλικιωμένοι, έγκυοι και άνθρωποι με άσθμα, χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, καρδιαγγειακά νοσήματα ή άλλες χρόνιες παθήσεις αποτελούν τις ομάδες που χρειάζονται αυξημένη προστασία.
Οι πνεύμονες των παιδιών, υπενθυμίζει η UNICEF, βρίσκονται ακόμη σε ανάπτυξη, ενώ η αναπνοή τους είναι ταχύτερη από εκείνη των ενηλίκων. Παράλληλα, ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό τους σύστημα εξακολουθούν να αναπτύσσονται, γεγονός που ενισχύει την ευαλωτότητά τους στην ατμοσφαιρική ρύπανση. Γι’ αυτό και η ίδια ποσότητα καπνού μπορεί να έχει δυσανάλογα μεγαλύτερη επίδραση στον παιδικό οργανισμό.
Παράλληλα, η προγεννητική έκθεση στον καπνό έχει συνδεθεί διεθνώς με αυξημένο κίνδυνο πρόωρου τοκετού, χαμηλού βάρους γέννησης, αλλά και με αυξημένο κίνδυνο θνησιγένειας, γεγονός που καθιστά τις εγκύους ακόμα μία ομάδα υψηλού κινδύνου.
Η προστασία δεν είναι ατομική υπόθεση
Οι διεθνείς οργανισμοί συγκλίνουν σε μια βασική σύσταση: ο καλύτερος τρόπος προστασίας είναι η μείωση της έκθεσης στον καπνό. Αυτό σημαίνει παραμονή σε εσωτερικούς χώρους όταν η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη, περιορισμό των άσκοπων μετακινήσεων και αποφυγή της έντονης σωματικής δραστηριότητας σε εξωτερικούς χώρους.
Ταυτόχρονα, όμως, η προστασία δεν μπορεί να εξαντλείται στην ατομική ευθύνη. Σε μια χώρα που βιώνει πλέον κάθε καλοκαίρι μεγάλης έκτασης πυρκαγιές, η παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα, η έγκαιρη ενημέρωση του πληθυσμού, η ειδική μέριμνα για τις ευπαθείς ομάδες και η ένταξη της υγειονομικής διάστασης στον σχεδιασμό της πολιτικής προστασίας αποτελούν ζητήματα δημόσιας υγείας και όχι απλώς προσωπικής προφύλαξης.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών δείχνει ότι η κλιματική κρίση μεταβάλλει όχι μόνο τη συχνότητα και την ένταση των πυρκαγιών, αλλά και το φορτίο νοσηρότητας που τις συνοδεύει. Και αυτό σημαίνει ότι η προστασία από τον καπνό δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα.
10 κινήσεις που μειώνουν την έκθεση στον καπνό
Τι κάνουμε
1. Παραμένουμε σε ασφαλή εσωτερικό χώρο όσο η ατμόσφαιρα είναι επιβαρυμένη
2. Κλείνουμε πόρτες και παράθυρα
3. Περιορίζουμε τις μη απαραίτητες μετακινήσεις
4. Αποφεύγουμε άσκηση και σωματική καταπόνηση έξω
5. Παρακολουθούμε τις επίσημες ενημερώσεις για πυρκαγιά και ποιότητα αέρα
6. Περιορίζουμε κάπνισμα, τηγάνισμα και ψήσιμο μέσα στο σπίτι
7. Φροντίζουμε να υπάρχουν διαθέσιμα τα φάρμακα των χρονίως πασχόντων
8. Αν πρέπει να βγούμε σε έντονο καπνό, χρησιμοποιούμε καλά εφαρμοσμένη μάσκα υψηλής προστασίας από σωματίδια
9. Κρατάμε παιδιά και ευάλωτους μακριά από τον καπνό και τη στάχτη
10. Αν δοθεί εντολή εκκένωσης, την ακολουθούμε αμέσως
Διαβάστε περισσότερα