Ο Χρήστος Μποκόρος είναι της «παλιάς σχολής», κι ας φλερτάρει με την τεχνολογία. Φυσικά επιμένει με τη ζωγραφική από τότε που ήταν έφηβος, αλλά παράλληλα τα τελευταία χρόνια ανεβάζει ημερολογιακές σημειώσεις στο facebook (τυπωμένες σχεδόν 1.500 σελίδες!), που αποτελούν την πρώτη ύλη για την έκθεσή του με τίτλο «Τα Ημερολόγια» στον φιλόξενο πολυχώρο πολιτισμού Fougaro ArtCenter στο Ναύπλιο.
Μαζί με 31 έργα ζωγραφικής και επιλεγμένες ημερολογιακές καταγραφές από το 2012 ώς τις μέρες μας, το κοινό έχει για πρώτη φορά την ευκαιρία να δει και 44 φωτογραφικά έργα του σπουδαίου ζωγράφου, ο οποίος με προσήλωση επιχειρεί να δώσει αξία στη στιγμή και να κάνει τη μνήμη ιστορία. Ένα ιδιαίτερο αυτοβιογραφικό corpus με τα έργα και τις ημέρες του Xρήστου Μποκόρου που επιβεβαιώνει την επίμονη χειρωνακτική σχέση του με την τέχνη, φέρνοντας στο προσκήνιο εκείνα που τον δονούν και τον διαμορφώνουν. Έρχεται να συμπληρώσει δύο άλλες, σημαντικές εκθέσεις του 70χρονου δημιουργού που τρέχουν αυτόν τον καιρό, σε μια, ασυνήθιστη για τον ίδιο, κίνηση εξωστρέφειας: «O ίσκιος του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη» στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος και τα «Δυο κεριά μεσοπέλαγα» για τον Μάνο Ελευθερίου και τον Μιχάλη Μακρουλάκη στην Ερμούπολη της Σύρου.
Ποια ανάγκη σάς οδήγησε στα e-μερολόγια τα τελευταία χρόνια; Τι σας προσφέρουν και τι θέλετε να προσφέρετε εσείς τώρα στον επισκέπτη της έκθεσης;
Δεν είχα καταφέρει να κρατήσω ημερολόγια παρά μόνον όταν άρχισα να αναρτώ ψηφιακά στο facebook ενημερώσεις για τις εκθέσεις.
Εκεί, με πρόσχημα τους αόρατους φίλους στο φωτεινό ηλεκτρονικό κενό της οθόνης, μπροστά στους έξυπνους καθρέφτες που μας μπλέκει ακαταπαύστως η νέα ες αεί τεχνολογία, ξεθάρρεψα και ανοίχτηκα σε πλατύτερα νερά. Απέκτησε μια τακτικότητα η γραφή κι εξελίχτηκε σε αυτοβιογραφία, αποκαλυπτική και μυστική μαζί. Ανακοινώσεις και υπαινιγμοί της καθημερινότητας.
Όσο προχωρούσα ωστόσο εμπρός, τόσο έφτανα πίσω. Άσκηση αυτογνωσίας και η γραφή. Τυπώθηκαν χειροπιαστά βιβλία και τώρα που εκτίθενται κιόλας, ζωγραφική, φωτογραφίες και κείμενα μαζί, μοιάζει σαν να μην είναι μόνο τα έργα εκεί, αλλά η ζωή μου, ορατή. Πρώτη φορά αισθάνομαι τόσο εκτεθειμένος. Και δεν εννοώ το γεγονός των τριών ταυτόχρονα εκθέσεων, αλλά την απέκδυση εαυτού με όσα αποσπάσματα από «Τα Ημερολόγια» επέλεξε η Σύλβια Λιούλιου για την γκαλερί του «Φουγάρου» στο Ναύπλιο.
Είναι σημαδιακό ότι αυτά τα ημερολόγια προέρχονται από την εποχή της οικονομικής κρίσης, των μνημονίων, της πανδημίας. Πόσο αυτά τα γεγονότα έχουν επιδράσει στη ζωή σας;
Όλα αυτά είναι συμπτώματα των ανακατατάξεων που απαιτούν οι ευκολίες και οι ανέσεις της τεχνολογικής ανάπτυξης και της μαζικής τους αποδοχής. Συνθήκη της ζωής μας πια, αλλά ο στοχασμός και το όνειρο, η τέχνη μας δηλαδή, δεν καθορίζονται απαραίτητα απ’ την αγορά και τον συρμό της.
Αντιστέκεται, κι αν τα καταφέρει, ξεφεύγει αλλού. Αυτό ήταν πάντα άλλωστε το ζητούμενο, μια κατάσταση εξαίρεσης, ένας τόπος μυθικός, όπου θα αξιωθεί -αν όχι σωτηρία- τουλάχιστον γλυκασμό η ψυχή. Φροντίδα μιας ζωτικής παραμυθίας, να μη χαθεί η επαφή με το όνειρο, να ’χει ένα υψηλότερο νόημα η ζωή.
Νομίζω ότι πρώτη φορά βλέπουμε και φωτογραφικά έργα σας. Πώς συνομιλούν με τη ζωγραφική σας;
Έχω εκθέσει και παλιότερα φωτογραφίες, λίγο βέβαια και διακριτικά, προτεραιότητά μου ήταν η ζωγραφική, παρότι φωτογράφιζα από την εφηβεία. Είχα σκοτεινό θάλαμο στο Αγρίνιο και τύπωνα ασπρόμαυρα. Συχνά με βοήθησαν και στη ζωγραφική. Ζητούμενό μου δεν ήταν τόσο η ζωγραφική καθαρότητα όσο η συγκινησιακή φόρτιση της εικόνας, οπότε δεν δίσταζα στη χρήση αλλότριων εργαλείων και υλικών. Τώρα εκτίθενται σαν μαρτυρίες της συνάφειας του έργου με τη ζωή.
Αναφέρετε πως επιδιώκετε με όλες αυτές τις καταγραφές να κάνετε τη μνήμη ιστορία, να συναρμοστεί η ζωή μας σε καταγωγή. Πώς μπορεί η τέχνη να λειτουργήσει ως ανάχωμα απέναντι στη λήθη, αλλά και στην ταχύτητα της σύγχρονης εποχής;
Η τέχνη ήταν πάντα ανάχωμα στη λήθη. Στην αθανασία στοχεύει, όσο μπορεί. Αντιστέκεται στον χρόνο που μας δαπανά αδαπάνητος. Κάνει τη μνήμη μας μνημείο. Ο χρόνος γίνεται τόπος. Καθένας μας είναι ένας τόπος, η μνήμη του τον κατοικεί. Όχι αυτά που γίναν πριν αλλά ό,τι και όπως τα θυμόμαστε, όσα έχουμε κρατήσει. Η μνήμη δεν είναι το παρελθόν. Όλη μας η ζωή είναι μνήμη παρούσα. Μνημονευμένη η ιστορία μας γίνεται καταγωγή, η μόνη μας περιουσία στο παρόν και το μέλλον. Οι αισθήσεις, οι γνώσεις μας κι οι ελπίδες, όλα μνήμη, μ’ αυτήν αντιστεκόμαστε στον χρόνο και τη φθορά. Πατρίδα μας η παιδική ηλικία, άλλο όνειρο δεν έχουμε όσο ζούμε.
Ως ζωγράφος που επιμένετε στο χειροποίητο αισθάνεστε την Τεχνητή Νοημοσύνη ως απειλή για την τέχνη;
Τίποτα τεχνητό δεν μπορεί να απειλήσει τον τεχνίτη. Δημιουργήματα ανθρώπων είναι όλα αυτά, επιθυμίες κι ανάγκες -πραγματικές ή τεχνητές, αδιάφορο-, υπηρετούν την κοινωνία που τα παράγει και τα καταναλώνει. Ό,τι σου λείπει το ψάχνεις και αν δεν το βρεις, το εφευρίσκεις. Το πρόβλημα βρίσκεται μάλλον στην αποξένωση από τη φύση και τους ρυθμούς της, στην απώλεια του μέτρου που διδάσκει η επαφή μαζί της και η γνώση των νόμων που κανοναρχούν τον κόσμο. Άλλωστε τα έργα μου είναι όλα φτιαγμένα με τόσο γήινα υλικά που δεν μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να τα φτιάξει. Ένα εργαλείο είναι, ένα βοήθημα. Η ηθική στάση του χρήστη είναι που αξιώνει ή απαξιώνει τα εργαλεία. Το «επ’ αγαθώ». Αισθητική και ηθική είναι ένα.
Αν κάνατε έναν απολογισμό από τα νεανικά σας χρόνια στο Αγρίνιο μέχρι σήμερα, με ποιες αξίες και οράματα πορευτήκατε; Μπορείτε να πείτε ότι όσα επιθυμούσατε, επιδιώξατε, έγιναν πραγματικότητα; Και τι εύχεστε από εδώ και πέρα;
Χάρισμα και έκπληξη η ζωή! Νομίζουμε αρχικά οι αφελείς ότι είναι απόθεμα προς εκμετάλλευση ή πεδίο άσκησης και εφαρμογής των ιδεών και των απόψεών μας, μέχρι να καταλάβουμε ότι είναι άσκηση κοπιαστική κι απρόοπτη, μια μαθητεία αυτογνωσίας. Τίποτε απ’ όσα επιθύμησα δεν έγινε έτσι όπως το ήθελα. Δεν αρκεί η επιθυμία για να συμβεί το θαύμα. Η πραγματικότητα διαμορφώνει εντέλει την εικόνα που επιθυμείς, σε αρπάζει να οργωθείς μαζί της, να λασπωθείς, να ξεσκιστείς πριν σε αποδώσει καθαρόν ν’ ανοιχτείς στα όνειρά σου. Και «μη θαρρείς το πανί σου μπορείς να βαστάξεις, όπου θέλει το κύμα, μαζί του θ’ αράξεις. Νήφε, λοιπόν, και μέμνησο απιστείν» σε ελπίδες, υπολογισμούς και ιδεολογίες.
Δεν γίνονται με επιθυμίες και ιδέες τα έργα. Κόπο απαιτούν και αυτοακυρώσεις για να συστήσουν εαυτό ικανό, να γίνει διάφανος, να συν-χωρέσει στον κόσμο όλον και να αποδοθεί θησαυρός πολύτιμος. Ένα πρόσωπο φωτεινό.
Δεν είναι εύκολη, γραμμική πορεία προς την πρόοδο, η αρετή. Ας μην αρνηθούμε όμως τον κόπο της κι ας μη χάσουμε απ’ τα μάτια μας το φως. Αυτό είναι η οδός και τελειωμό δεν έχει. «Μάταια το πνεύμα το έκλυτο απαιτεί στα ύψη της τελείωσης να ανέλθει.
Όποιος ποθεί το μέγα ας πειθαρχεί. Το μέτρο κάνει πρώτα τον τεχνίτη και μόνο ο νόμος μάς ελευθερώνει». Εύχομαι να είμαστε καλά όσο μπορούμε και να απολαμβάνουμε το χάρισμα της ζωής «και με τις δόξες του και με τις πίκρες του».
«Η ζωή αυτοπροσώπως…»
Γιατί επιλέξατε το «Φουγάρο» στο Ναύπλιο για να δείξετε τα «Ημερολόγιά» σας; Πώς βλέπετε να λειτουργούν τα έργα σας σε αυτόν τον ιδιαίτερο χώρο, από την προσωπική σας εμπειρία;
Μάλλον το «Φουγάρο» επέλεξε την έκθεση και αποδέχτηκα ευχαρίστως τη γενναιοδωρία της φιλοξενίας. Απόμακρος από το κέντρο και εξαιρετικών προδιαγραφών ο χώρος, ιδανικός να στεγάσει το βαθύτατα προσωπικό και πρωτόγνωρο για μένα εγχείρημα να εκτεθώ τόσο πολύ. Κατόρθωμα επιβλητικό και συγκινητικό το αποτέλεσμα όσων έργων, εικόνων και κειμένων επέλεξε η Σύλβια Λιούλιου, έστησαν ψηφιακά με τον Γιώργο Ρυμενίδη και ανάρτησαν άψογα εκεί, με την αθόρυβη κι ευγενή συμμορία της Φλωρίκας Κυριακοπούλου. Εντυπωσιάστηκα εντέλει απέναντι στα τόσο οικεία, σαν ξένος, να αναχαιτιστεί έτσι κάπως η συστολή και ο δισταγμός μου βλέποντας τα ορατά πια σημάδια της καταγωγής, την επίτοιχη παρουσία σημαδιακών στιγμών της ζωής μου.
Κι ύστερα με εντυπωσίασε ο αριθμός των ανθρώπων που ταξίδεψαν ώς εκεί να μετέχουν σ’ αυτή την απόμερη εξομολόγηση κι επίσης η συγκινησιακή φόρτιση και η σεβαστική στάση των επισκεπτών στη μεγάλη, λιτή αίθουσα, σκοτεινή και πάμφωτη μαζί, όπου έργα, εικόνες και λόγια αποκαλύπτουν, ωσεί παρόντα, όσα συνέβαλαν να φτάσω ώς εδώ. Βγαίνοντας έξω μετά, στην ωραία αυλή κάτω απ’ τα δέντρα, μουσικές, φώτα και χρώματα, κόσμος πολύς, παιδιά χαρούμενα, παίζανε, κίνηση, φασαρία, ζωντανό πανηγύρι, η ζωή αυτοπροσώπως, παρούσα κι αυτή.
i
FOUGARO ARTCENTER, Λεωφόρος Ασκληπιού 98, Ναύπλιο. Διάρκεια έκθεσης έως 31/10. Είσοδος ελεύθερη. Πέμπτη – Παρασκευή – Σάββατο – Κυριακή: 6.00 – 9.30 μ.μ. Η έκθεση θα παραμείνει κλειστή 13-16 Αυγούστου & 20-23 Αυγούστου. Τηλ. 27520 47300
Διαβάστε περισσότερα