Ένα έργο που θα μπορούσε να είναι μοναδικό σε ολόκληρο τον κόσμο, το Γεωπάρκο Σύρου, που είχε φτάσει σε ώριμο, προχωρημένο στάδιο υλοποίησης, με ανθρώπους, γνώση, χρηματοδότηση, επιστημονική τεκμηρίωση και ουσιαστικό όφελος για τη Σύρο, έπειτα από εννέα ολόκληρα χρόνια εθελοντικής εργασίας και επένδυσης δημόσιου χρήματος εγκαταλείπεται από την ομάδα που το υλοποιούσε και αφιέρωσε χιλιάδες ώρες εργασίας σε αυτό, καθώς δεν μπόρεσε να προσπεράσει τις σημαντικές δομικές δυσλειτουργίες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης.
Η Σύρος, εκτός των νεοκλασικών, της βιομηχανικής ιστορίας και των παραλιών της, είναι ένα νησί μοναδικής γεωλογικής αξίας, γνωστό εδώ και δεκαετίες στη διεθνή επιστημονική κοινότητα. Τα πετρώματά της αφηγούνται την ιστορία μιας αρχαίας ζώνης καταβύθισης και διεργασιών που έγιναν σε μεγάλα βάθη μέσα στη Γη, σε συνθήκες υψηλής πίεσης και χαμηλής θερμοκρασίας.
Το όραμα
Λόγος για τον οποίο γεωλόγοι, ερευνητές και φοιτητές από πανεπιστήμια του εξωτερικού επισκέπτονται συστηματικά τη Σύρο γιατί μπορούν να δουν, σχεδόν σαν σε «ανοιχτό βιβλίο», φαινόμενα που αλλού είναι κρυμμένα, δυσπρόσιτα ή δύσκολο να εξηγηθούν στο ευρύ κοινό. Ομως, αν και η Σύρος είναι παγκοσμίως γνωστή για τους εξαιρετικούς γεωλογικούς θησαυρούς της στον επιστημονικό κόσμο, οι περισσότεροι κάτοικοί της δεν γνωρίζουν τίποτα γι’ αυτό.
Και σε αυτό αποσκοπούσε η δημιουργία του Γεωπάρκου Σύρου, ενός συνδυασμού ενός GeoCenter (μουσείου) στο κτίριο του πρώην βυρσοδεψείου Κορνηλάκη, δύο χιλιόμετρα από το κέντρο της Ερμούπολης, και πέντε γεωλογικών μονοπατιών (πεζοπορικών διαδρομών), που θα έφερνε κοντά τον κόσμο στους πολλούς θησαυρούς που κρύβει η Σύρος («Γεωπάρκο Σύρου: Ενα μονοπάτι προς τον βιώσιμο τουρισμό», «Εφ.Συν.», 10/4/2022).
Ετσι, το όραμα της δημιουργίας του Γεωπάρκου ήταν να γίνει αυτή η γνώση κτήμα της τοπικής κοινωνίας, των σχολείων, των κατοίκων και των επισκεπτών. Να αναδειχτούν τα γεωλογικά μονοπάτια της Απάνω Μεριάς ώστε να προσελκύουν βιώσιμο τουρισμό με ετήσια περίοδο πεζοπορίας 6 έως 7 μήνες.
Να λειτουργήσει μια σύγχρονη γεω-έκθεση στο κτίριο Κορνηλάκη, να αξιοποιηθούν κινητές εφαρμογές, εφαρμογές εικονικής πραγματικότητας και σφαιρικές οθόνες, ώστε ο γεωλογικός πλούτος του νησιού να παρουσιαστεί με τρόπο ζωντανό, κατανοητό και ελκυστικό.
Και για την επίτευξη του εγχειρήματος υπήρξε μια σπάνια ευνοϊκή συγκυρία. Ο διεθνούς φήμης Ελβετός γεωλόγος Μάρτιν Εγκι, φίλος της Σύρου εδώ και δεκαετίες και εποχικός κάτοικος του νησιού, συγκέντρωσε γύρω του μια εξαιρετική διεθνή επιστημονική ομάδα, ανάμεσά τους και επιστήμονες που έχουν αφιερώσει τη διδακτορική τους έρευνα στη γεωλογία της Σύρου.
Ο τερματισμός
Η χρηματοδότηση είχε εξασφαλιστεί από εθνικούς πόρους. Το γεω-εκθετήριο είχε μπει σε τροχιά υλοποίησης. Ομοίως και καινοτόμες ψηφιακές εφαρμογές για την ανάδειξη του γεωλογικού δυναμικού του νησιού που είχε αναλάβει να αναπτύξει επιστημονική ομάδα από το τοπικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Ωστόσο, ύστερα από εννέα χρόνια σκληρής δουλειάς, η ομάδα που ήταν υπεύθυνη για το έργο αποφάσισε τον τερματισμό του έπειτα από μια μακρά και απογοητευτική περίοδο, καθώς οι προσπάθειες για την εξασφάλιση υποστήριξης δεν έφεραν ρεαλιστικές προοπτικές για το μέλλον του, γεγονός που κοινοποίησε στον τοπικό Τύπο. Οπως επισήμανε, οι βασικές αδυναμίες που προκάλεσαν ατελείωτη απογοήτευση και τελικά οδήγησαν στην κατάρρευση αυτού του έργου είναι στην πραγματικότητα δομικές.
Και αυτά που συνέβησαν, αν μη τι άλλο, είναι τραγικά. Κατά τη διάρκεια της υλοποίησης του προγράμματος (Syros GeoPark) διαπιστώθηκε ότι οι συνήθεις διαδικασίες που διεκπεραιώνει η δημόσια διοίκηση είναι εξαιρετικά αργές και τα αποτελέσματα αναξιόπιστα.
«Δεν υπάρχει σαφής σχέση μεταξύ των υποσχέσεων και του τι τελικά παρέχει (ή δεν παρέχει) η διοίκηση. Χάθηκαν μήνες σε κάθε στάδιο του προγράμματος – μέχρι να εκτελεστούν οι παραγγελίες… και πάλι μήνες… μέχρι να ολοκληρωθούν οι πληρωμές… ή να μην ολοκληρωθούν!», αναφέρει.
Οι προσπάθειες
Συνολικά, η προσπάθεια που απαιτήθηκε για τη δαπάνη των κονδυλίων, που είχε λάβει το έργο αυτό, έκανε σχεδόν κάθε βήμα δυσκίνητο και καθιστούσε την πρόοδο οδυνηρά αργή. Κάθε παραγγελία για το έργο έπρεπε να εγκριθεί από τη διοίκηση, πρώτα στη Σύρο, μετά στην Αθήνα, καθώς οι πληρωμές έπρεπε να εκδοθούν εκεί.
Τα τιμολόγια που αποστέλλονταν, συχνά παρέμεναν απλήρωτα για μήνες -μερικά για πάνω από 11 μήνες- και χρειάστηκε η προσωπική παρέμβαση από έναν υψηλόβαθμο υποστηρικτή του έργου προτού ένα υπουργείο στην Αθήνα εγκρίνει τελικά την πληρωμή. Αλλα τιμολόγια για σημαντικές εργασίες που είχαν εκτελεστεί βάσει σύμβασης δεν στάλθηκαν καν στην Αθήνα και δεν εισπράχτηκαν καθόλου χρήματα, παρ’ όλο που είχαν εγκριθεί για το έργο.
Ο Δήμος Σύρου κατέβαλε προσπάθειες και συνέβαλε ουσιαστικά ώς έναν βαθμό, όπως όταν προσέλαβε εξαιρετικούς κατασκευαστές για να πραγματοποιήσουν ορισμένες από τις απαραίτητες εγκαταστάσεις για το Γεωκέντρο (2022-2023).
Τον Ιούνιο του 2024 πραγματοποιήθηκε αναλυτική ενημέρωση προς τον δήμαρχο όπου τονίστηκε η ανάγκη προτεραιότητας στις επισκευές του κτιρίου Κορνηλάκη και σε ορισμένες πολύ βασικές εγκαταστάσεις που απαιτούνταν για τη λειτουργία του Γεωκέντρου, αλλιώς το έργο θα τερματιζόταν το 2025. Ο δήμαρχος έδειξε κατανόηση και πρότεινε ιδιωτική χρηματοδότηση για το έργο που θα μπορούσε ο ίδιος να εξασφαλίσει.
Ωστόσο, το ποσό που διασφαλίστηκε από ιδιωτικούς πόρους τον Μάρτιο του 2025 αντιστοιχούσε μόνο στο 15% του απαιτούμενου συνολικού ποσού που ανερχόταν σε 180 με 200 χιλιάδες ευρώ, ενώ κατόπιν δεν καταβλήθηκε καμία άλλη προσπάθεια άντλησης ιδιωτικών πόρων από πλευράς του δήμου. Αλλά και η προσπάθεια εξασφάλισης ιδιωτικής χρηματοδότησης από τους υπεύθυνους του έργου έπεσε στο κενό και έτσι επήλθε η τελική κατάρρευση του έργου.
Εξάλλου, οι τελικές εργασίες στο κτίριο Κορνηλάκη και η εγκατάσταση των εκθεμάτων για το GeoCenter δεν ήταν δυνατές, επειδή είχαν υποσχεθεί βασικές ηλεκτρικές εγκαταστάσεις αλλά δεν είχαν πραγματοποιηθεί, ενώ διαρροές στην οροφή του κτιρίου απειλούσαν τα εκθέματα.
Εδώ αξίζει να σημειωθεί ότι η αναζήτηση ιδιωτικής χρηματοδότησης από την ομάδα του έργου έγινε υπό τον βασικό όρο του δημόσιου χαρακτήρα των έργων ανάδειξης της φυσικής και πολιτιστικής μας κληρονομιάς με την πρόσβαση σε αυτά να είναι ελεύθερη.
Η διάδραση
Αυτό που εκλαμβάνει σήμερα η επιστημονική ομάδα που διορίστηκε από τους διευθυντές Μάρτιν Εγκι (Πανεπιστήμιο της Βέρνης, Ελβετία, ομότιμος καθηγητής Γεωλογίας) και Ανδρέα Γιαλόγλου (τέως δημοτικός σύμβουλος Σύρου, γεωλόγος) με πάνω από 40 ερευνητές από εθνικά και 14 διεθνή πανεπιστήμια και με τη συνεργασία του Πανεπιστημίου Αιγαίου, υπό τον συντονισμό του καθηγητή Παναγιώτη Κουτσαμπάση, είναι ότι εννιά χρόνια προσπάθειας και αμέτρητες ώρες αφοσιωμένης και ανιδιοτελούς εργασίας για την αειφόρο ανάπτυξη της Σύρου φαίνονται σε μεγάλο βαθμό χαμένα.
Και δεκάδες εκθέματα και διαδραστικές εγκαταστάσεις, όλα σχεδιασμένα ειδικά για το Γεωκέντρο, μένουν στην άκρη χωρίς να έχουν εγκατασταθεί. Οι κατασκευές που ετοιμάστηκαν και τα υλικά που αποκτήθηκαν είναι ουσιαστικά άχρηστα, ενώ πέντε Γεωμονοπάτια στην Απάνω Μεριά παραμένουν ημιτελή.
«Υστερα από εννιά χρόνια προσπαθειών, εξαντλήθηκαν όλα τα αποθέματα υπομονής και αντοχής απέναντι στη γραφειοκρατική κωλυσιεργία και θεωρούμε ότι μοναδικός τρόπος για την πιθανή ολοκλήρωση του έργου θα ήταν η “υιοθέτησή” του από μια ιδιωτική πρωτοβουλία, πρόθυμη να αναλάβει τη χρηματοδότηση και την υλοποίηση των εργασιών που απομένουν», δήλωσε στην «Εφ.Συν.» ο Ανδρέας Γιαλόγλου.
Πιο αισιόδοξος εμφανίζεται ο δήμαρχος Σύρου-Ερμούπολης Αλέξης Αθανασίου, καθώς πρόσφατα αντιμετωπίστηκε το πρόβλημα εισροής νερού στην οροφή του κτιρίου Κορνηλάκη από τον δήμο, αν και ακόμη εκκρεμούν η αντικατάσταση της κεντρικής κούπολας που είχε καεί στο παρελθόν και των κουφωμάτων.
«Το πακέτο έργων που μας είχε δώσει το 2018 το υπουργείο Οικονομίας και Ανταγωνιστικότητας, σταμάτησε και το πρόγραμμα θα μεταφερθεί στο τοπικό Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης της Περιφέρειας Νοτίου Αιγαίου. Εκεί εμείς έχουμε ζητήσει να αναβιώσει η χρηματοδότηση για το γεωμουσείο.
»Εχουμε βέβαια το σοβαρό πρόβλημα της απόσυρσης του κ. Εγκι και του κ. Γιαλόγλου που έχουν απόλυτο δίκιο, φανταστείτε τώρα έναν Ευρωπαίο πολίτη να περιμένει τόσα χρόνια να υλοποιηθεί το έργο με τις δικές μας αγκυλώσεις και γραφειοκρατικές διαδικασίες», λέει στην «Εφ.Συν.».
«Παρ’ όλα αυτά εγώ τους ζητάω να παραμείνουν και να το ολοκληρώσουν, διότι το έργο είχε εισέλθει στην τελική του ευθεία. Αν δεν υπήρχαν τα κτιριακά προβλήματα πιθανολογώ ότι θα είχε ολοκληρωθεί, αλλά δεν ευθύνεται η δημοτική αρχή για τα προβλήματα που προέκυψαν. Θεωρώ ότι δεν θα υπάρξει ανάγκη για ιδιωτική χρηματοδότηση. Εκεί που υπάρχει ανάγκη είναι να επανέλθουν οι δύο διευθυντές του έργου, καθώς πολλά από τα εκθέματα ήταν από την προσωπική συλλογή του καθηγητή Εγκι».
Η γεω-έκθεση
Να μη χαθεί μια μοναδική ευκαιρία για τη Σύρο ζητάει το Παρατηρητήριο Ποιότητας Περιβάλλοντος Σύρου. «Μια σύγχρονη γεω-έκθεση που θα αναδείκνυε ταυτόχρονα και το ίδιο το βιομηχανικό μνημείο του κτιρίου Κορνηλάκη. Ενα δίκτυο γεωλογικών περιπάτων που θα έδινε ζωή στην Απάνω Μεριά.
»Ενα έργο που θα μπορούσε να ενισχύσει έναν διαφορετικό, ποιοτικό τουρισμό: γεωλογικό, εκπαιδευτικό, φυσιολατρικό, περιπατητικό. Τουρισμό εκτός υψηλής σεζόν, με σεβασμό στον τόπο, αντί για τη μονοκαλλιέργεια του μοντέλου “ήλιος, θάλασσα και real estate”», αναφέρει το Παρατηρητήριο.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr