Σαν σήμερα, πριν από πενήντα χρόνια πέθανε ο ηγέτης της Κίνας Μάο Τσε Τουνγκ σε ηλικία 82 ετών, μια από τις πλέον εμβληματικές φυσιογνωμίες του 20ού αιώνα. Τουλάχιστον ένα εκατομμύριο απλοί άνθρωποι τον αποχαιρέτησαν πενθώντας στην πλατεία Τιεν Αν Μεν.
Λατρεύτηκε από πολλούς στην Κίνα όσο και στη Δύση, αλλά στηλιτεύτηκε και από αρκετούς άλλους. Για μερικούς ήταν ο κορυφαίος επαναστάτης και για άλλους ένας αιμοσταγής δικτάτορας. Ποιος πραγματικά ήταν ο Μάο και ποια η συμβολή του στη δημιουργία του σημερινού κινεζικού θαύματος;
Το 1921 ο Μάο ήταν ένα από τα ιδρυτικά μέλη του Κ.Κ. Κίνας και από το 1935 ο επικεφαλής του. Ηγήθηκε της μακρόχρονης, σκληρής, αιματηρής επαναστατικής πάλης του κινεζικού λαού που διάρκεσε πολλές δεκαετίες και που τερμάτισε τον «αιώνα της ταπείνωσης», την αποικιακή καταλήστευσή του από Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία, Ιαπωνία. Η επανάσταση επικράτησε την 1η Οκτωβρίου 1949 και ο Μάο έγινε ο πρόεδρος της Λ.Δ. Κίνας. Η Κίνα κατέκτησε την εθνική της ανεξαρτησία και αξιοπρέπεια, οι αγρότες εξήλθαν από το καθεστώς μεσαιωνικής εκμετάλλευσης, απέκτησαν γη. Τέθηκαν τα θεμέλια της εξάλειψης της ακραίας φτώχειας και των αβυσσαλέων ανισοτήτων.
Ο Μάο υπήρξε πολιτική και στρατιωτική ιδιοφυΐα. Πολυσχιδής προσωπικότητα, εκτός των πολιτικών και στρατιωτικών κειμένων, συνέγραψε σημαντικά φιλοσοφικά έργα αλλά και ποίηση. Ανέλυσε με μοναδικά οξυδερκή τρόπο τις κοινωνικο-οικονομικές αντιθέσεις στην προεπαναστατική Κίνα και οδήγησε στην επίλυσή τους. Είχε το χάρισμα όχι μόνο να χαράσσει πολιτική αλλά να ακούει και να αφουγκράζεται προσεκτικά τους ανθρώπους του λαού. Ηταν ικανότατος στη συγκρότηση κοινωνικών και πολιτικών συμμαχιών, τις οποίες μετέβαλλε ανάλογα με τις συνθήκες. Υπήρξε στρατιωτική μεγαλοφυΐα, δεξιοτέχνης του ανταρτοπολέμου, εμπνεόμενος από την παράδοση του Σουν Τσου. Τα στρατιωτικά του κείμενα διδάσκονται ακόμη και σήμερα στις σχολές των ΗΠΑ και άλλων χωρών.
Κατά την πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησής του (1949-1958) τέθηκαν τα θεμέλια της σύγχρονης Κίνας. Αυτό έγινε μέσω της ριζικής αγροτικής μεταρρύθμισης, της σχεδιασμένης διαδικασίας εκβιομηχάνισης, της εξάλειψης της ακραίας φτώχειας και του αναλφαβητισμού, της δημιουργίας δημόσιου δωρεάν εκπαιδευτικού συστήματος.
Ωστόσο, ο ίλιγγος των πρώτων επιτυχιών, το -δικαιολογημένα- υπερβολικό κύρος που απολάμβανε ο Μάο μαζί με την απουσία ουσιαστικού δημοκρατικού ελέγχου και λαϊκής συμμετοχής τον οδήγησαν σε μια σχετική απομόνωση από την κοινωνία, στον βολονταρισμό, στην πεποίθηση ότι έχει το αλάθητο, στην αλαζονεία. Ενδεικτική είναι η αποτυχία του «μεγάλου άλματος εμπρός» το 1958. Ο Μάο προσπάθησε να επιβάλει, ενάντια στις αποφάσεις του Κ.Κ. Κίνας και της Λαϊκής Εθνοσυνέλευσης, έναν φρενήρη ρυθμό εκβιομηχάνισης, που δεν αντιστοιχούσε στις αναπτυξιακές δυνατότητες της χώρας. Οδήγησε σε οικονομική καταστροφή και σε λιμό.
Το 1966 ο Μάο κήρυξε την «πολιτιστική επανάσταση» και τον πόλεμο στη γραφειοκρατία και τη διαφθορά. Αυτό όμως έγινε με μεθόδους εξίσου γραφειοκρατικές και αυταρχικές. Στράφηκε ακόμη και ενάντια στα ηγετικά στελέχη του κόμματος οδηγώντας τη χώρα στα πρόθυρα εμφυλίου πολέμου. Προς το τέλος της ζωής του φάνηκε να αντιλαμβάνεται τα αδιέξοδα και τις ακρότητες και επανέφερε στην ηγεσία κάποια από τα πρόσωπα που είχε πρωτύτερα απομακρύνει, όπως ο μετέπειτα ηγέτης Ντενγκ Χσιάο Πινγκ. Ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ καθ’ όλη την περίοδο διακυβέρνησής του, παρά τις διακυμάνσεις, κινήθηκε μεσοσταθμικά στο 10%. Το 1972 πραγματοποίησε θεαματική στροφή όταν συναντήθηκε με τον Αμερικανό πρόεδρο Νίξον στο Πεκίνο, ολοκληρώνοντας τη ρήξη με τη Σοβιετική Ενωση.
Μετά τον θάνατό του το 1976 η Κίνα σταδιακά εισήλθε σε μια νέα περίοδο. Βασιζόμενη στην κρατική ιδιοκτησία στα βασικά μέσα παραγωγής χρησιμοποίησε επικουρικά τη μικρή ιδιοκτησία, κάποια στοιχεία της αγοράς και την ισότιμη συνεργασία με το ξένο κεφάλαιο για να τονώσει την παραγωγικότητα. Αυτό οδήγησε στην αναπτυξιακή έκρηξη της δεκαετίας του 1980 με αξιοσημείωτα ποσοστά αύξησης του ΑΕΠ που έφτασε το 1984 στο 15,2%.
Τη δεκαετία του 1990 υπήρξε μια τομή. Το άνοιγμα στην οικονομία της αγοράς διευρύνθηκε ποιοτικά, χωρίς να αμφισβητηθεί όμως η ανάγκη κρατικού σχεδιασμού. Η Κίνα αναδείχθηκε στη δεύτερη -και σε λίγο πρώτη- οικονομία του πλανήτη. Εμφανίστηκαν οι μεγάλες ταξικές ανισότητες, αλλά ταυτόχρονα συνέχισε να βελτιώνεται το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Ετσι η σημερινή Κίνα τιμά τον Μάο, όχι τόσο ως τον ιδεολογικό ηγέτη αλλά ως τον ιδρυτή και θεμελιωτή της σύγχρονης Κίνας, τον ηγέτη που συνέβαλε τα μέγιστα στην εθνική ανάταση. Παρά τις αντιφάσεις του, συμβολίζει την αναγέννηση της Κίνας.
*Καθηγητής θεωρίας κράτους και δικαίου στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, συγγραφέας μεταξύ άλλων του βιβλίου «Το κράτος στην Κίνα», εκδ. Τόπος
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr