Μια δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη για το επίδομα ανεργίας άνοιξε έναν νέο κύκλο αντιδράσεων, καθώς ο ίδιος υποστήριξε ότι, κατά την προσωπική του άποψη, η επιδότηση των ανέργων δεν θα έπρεπε να ξεπερνά τους δύο μήνες. Την ίδια στιγμή, μάλιστα, υποστήριξε ότι όποιος πραγματικά θέλει να εργαστεί σήμερα στην Ελλάδα μπορεί να βρει δουλειά, παρουσιάζοντας μια εικόνα της αγοράς εργασίας που απέχει αισθητά από την καθημερινότητα που περιγράφουν εργαζόμενοι και άνεργοι.
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση δεν έμεινε ασχολίαστη. Αντιθέτως, προκάλεσε αντιδράσεις από τη Νέα Αριστερά, την Ομοσπονδία Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, το ΠΑΣΟΚ και το Εργατικό Κέντρο Ρόδου, με το βασικό ερώτημα να είναι πλέον αν η «προσωπική άποψη» του κυβερνητικού εκπροσώπου αποτελεί απλώς μια προσωπική σκέψη ή αν προαναγγέλλει μια κατεύθυνση που εξετάζει σοβαρά η κυβέρνηση.
Γιατί όταν ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης μιλά δημοσίως για δραστικό περιορισμό μιας παροχής που αφορά ανέργους, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί μια απλή κουβέντα της στιγμής. Και ακόμη δυσκολότερα μπορεί να περάσει ως μια αδιάφορη προσωπική άποψη, όταν ο ίδιος βρίσκεται στη θέση του κυβερνητικού εκπροσώπου.
Το πιο χαρακτηριστικό, πάντως, είναι το επιχείρημα που συνοδεύει τη συγκεκριμένη πρόταση. Σύμφωνα με τον Παύλο Μαρινάκη, τα χρήματα που θα εξοικονομηθούν από τη μείωση της επιδότησης θα μπορούσαν να κατευθυνθούν προς τις επιχειρήσεις, μέσω της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών. Δηλαδή, σε απλά ελληνικά, ο άνεργος καλείται να χάσει ένα σημαντικό κομμάτι της στήριξής του, ώστε να δημιουργηθεί δημοσιονομικός χώρος για την ενίσχυση των επιχειρήσεων.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται η γνωστή λογική: όταν υπάρχει πρόβλημα, ο εργαζόμενος καλείται να κάνει «υπομονή», ο άνεργος να περιορίσει τις απαιτήσεις του και ο πολίτης να προσαρμοστεί. Για τις επιχειρήσεις, όμως, πάντα υπάρχει ένας τρόπος να βρεθεί χώρος, χρήμα και διευκόλυνση.
Η Νέα Αριστερά χαρακτήρισε τις δηλώσεις του κυβερνητικού εκπροσώπου ιδιαίτερα σκληρές και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι μεταφέρει την ευθύνη της ανεργίας στους ίδιους τους ανέργους. Το πολιτικό κόμμα έθεσε παράλληλα θέμα κοινωνικής προστασίας, υποστηρίζοντας ότι μια τόσο δραστική μείωση της επιδότησης θα επιβαρύνει ακόμη περισσότερο ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν σοβαρές δυσκολίες εξαιτίας της ακρίβειας και του αυξημένου κόστους ζωής.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και η Ομοσπονδία Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, η οποία προειδοποίησε ότι ένας τέτοιος περιορισμός θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μοχλός πίεσης προς τους ανέργους να αποδέχονται οποιαδήποτε εργασία, ανεξάρτητα από μισθό και συνθήκες. Η κριτική της Ομοσπονδίας επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτό το σημείο: αν κάποιος γνωρίζει ότι μετά από δύο μήνες δεν θα έχει κανένα δίχτυ προστασίας, πόσο πραγματικά «ελεύθερη» είναι η επιλογή του απέναντι σε έναν εργοδότη;
Ιδιαίτερη διάσταση παίρνει το ζήτημα στα νησιά, όπου η εποχικότητα αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας. Το ΠΑΣΟΚ έθεσε το θέμα μέσω του αναπληρωτή Γραμματέα Τουρισμού, Παναγιώτη Κουνάκη, ο οποίος ζήτησε από τους τέσσερις βουλευτές της ΝΔ στα Δωδεκάνησα, Γιάννη Παππά, Μανώλη Κόνσολα, Μίκα Ιατρίδη και Βασίλη Υψηλάντη, να τοποθετηθούν δημόσια.
Το ερώτημα που τους απευθύνεται είναι εξαιρετικά συγκεκριμένο: τι σημαίνει στην πράξη η πρόταση για δύο μήνες επιδόματος για έναν εργαζόμενο που δουλεύει εποχικά στον τουρισμό και στη συνέχεια καλείται να περάσει τους υπόλοιπους μήνες χωρίς εργασία; Μπορεί ένας ξενοδοχοϋπάλληλος στη Ρόδο ή στην Κω να καλύψει τις ανάγκες του χειμώνα με δύο μήνες επιδότηση;
Το ίδιο ερώτημα έθεσε ακόμη πιο επιθετικά και το Εργατικό Κέντρο Ρόδου, υπενθυμίζοντας ότι οι εποχικοί εργαζόμενοι είναι εκείνοι που κρατούν όρθια την τουριστική οικονομία κατά τους μήνες της υψηλής ζήτησης. Οι ίδιοι άνθρωποι που το καλοκαίρι παρουσιάζονται ως «ραχοκοκαλιά» του τουρισμού, τον χειμώνα κινδυνεύουν να βρεθούν αντιμέτωποι με μια εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση.
Και εδώ βρίσκεται η αντίφαση που προκαλεί τις μεγαλύτερες αντιδράσεις. Το καλοκαίρι ο εποχικός εργαζόμενος είναι απαραίτητος, παραγωγικός και απολύτως αναγκαίος για να λειτουργήσει η τουριστική μηχανή. Μόλις τελειώσει η σεζόν, όμως, φαίνεται πως η αξία του περιορίζεται δραματικά. Η οικονομία τον χρειάζεται όταν δουλεύει, αλλά όταν μένει χωρίς εργασία θα πρέπει να αρκεστεί σε δύο μήνες στήριξης.
Παράλληλα, το Εργατικό Κέντρο Ρόδου ζητά από τους κυβερνητικούς βουλευτές της περιοχής να πάρουν καθαρή θέση. Όχι με γενικόλογες δηλώσεις και κομματικές διατυπώσεις, αλλά με μια απλή απάντηση στο αν συμφωνούν ή διαφωνούν με την πρόταση για περιορισμό του επιδόματος ανεργίας στους δύο μήνες.
Το ζήτημα, άλλωστε, δεν αφορά μόνο έναν αριθμό. Αφορά το πώς αντιμετωπίζεται ο άνεργος από την Πολιτεία. Αν θεωρείται πολίτης που χρειάζεται προσωρινή στήριξη μέχρι να επιστρέψει στην εργασία ή αν αντιμετωπίζεται περίπου ως πρόβλημα που πρέπει να «διορθωθεί» το συντομότερο δυνατόν, ακόμη και με την αφαίρεση της οικονομικής του προστασίας.
Και η ειρωνεία είναι ότι όλα αυτά συμβαίνουν ενώ από κυβερνητικής πλευράς προβάλλεται διαρκώς η εικόνα μιας οικονομίας που έχει αφήσει πίσω της τις δύσκολες εποχές, με την ανεργία να υποχωρεί και την αγορά εργασίας να παρουσιάζεται ως ιδιαίτερα δυναμική. Αν πράγματι η αγορά έχει τόσες πολλές διαθέσιμες θέσεις, τότε γιατί η πρώτη σκέψη για τους ανέργους είναι να μειωθεί η περίοδος στήριξής τους;
Η λογική μοιάζει απλή: αφού υπάρχουν δουλειές, κόβουμε το επίδομα. Αν κάποιος δεν βρει εργασία, ας τα βγάλει πέρα μόνος του. Κι αν οι επιχειρήσεις δυσκολεύονται, ας μειώσουμε τις εισφορές τους. Μόνο που μέσα σε αυτή την εξίσωση κάπου εξαφανίζεται ο ίδιος ο άνεργος και οι πραγματικές ανάγκες του.
Για τους εργαζόμενους στα νησιά, μάλιστα, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο. Η εποχικότητα δεν είναι προσωπική επιλογή ούτε ένδειξη απροθυμίας για εργασία. Είναι χαρακτηριστικό ολόκληρων τοπικών οικονομιών. Δεν μπορείς να ζητάς από έναν εργαζόμενο να δουλεύει όσο υπάρχει τουριστική περίοδος και στη συνέχεια να του λες ότι έχει δύο μήνες για να τα βγάλει πέρα μέχρι να ξανανοίξει η αγορά εργασίας.
Το επίδομα ανεργίας, όπως επισημαίνουν οι εργαζόμενοι και οι συνδικαλιστικοί φορείς, δεν είναι φιλοδώρημα που προσφέρει η κυβέρνηση από την τσέπη της. Συνδέεται με το ασφαλιστικό σύστημα και τις εισφορές των εργαζομένων. Γι’ αυτό και η συζήτηση για τον περιορισμό του δεν μπορεί να γίνεται σαν να πρόκειται για μια απλή λογιστική εξοικονόμηση.
Και όσο για τη διαβεβαίωση ότι «δεν υπάρχει άνθρωπος που να θέλει να βρει δουλειά και να μη βρίσκει», αυτή είναι ίσως η πιο εύκολη φράση για να ειπωθεί από ένα κυβερνητικό γραφείο και η πιο δύσκολη για να εξηγηθεί σε έναν άνθρωπο που ψάχνει εργασία, βλέπει τους μισθούς να μην επαρκούν για το κόστος ζωής και προσπαθεί να επιβιώσει μέχρι την επόμενη σεζόν.
Γιατί η πραγματικότητα δεν κρίνεται από το πόσες αγγελίες εργασίας εμφανίζονται σε μια πλατφόρμα. Κρίνεται από το αν η θέση που προσφέρεται έχει αξιοπρεπή μισθό, ανθρώπινο ωράριο, ασφαλείς συνθήκες και μπορεί πράγματι να εξασφαλίσει μια στοιχειώδη αξιοπρεπή διαβίωση.
Και τελικά, το ερώτημα που μένει είναι απλό: αν η κυβέρνηση θεωρεί ότι η αγορά εργασίας έχει λύσει το πρόβλημα της ανεργίας, γιατί χρειάζεται να πιέσει ακόμη περισσότερο αυτούς που βρίσκονται ήδη εκτός εργασίας; Και αν πράγματι πρόκειται μόνο για «προσωπική άποψη» του κυβερνητικού εκπροσώπου, θα ήταν χρήσιμο να ακούσουμε αν η κυβέρνηση τη συμμερίζεται ή αν σκοπεύει να την αφήσει εκεί όπου ειπώθηκε: ως άλλη μία δήλωση που προκάλεσε αντιδράσεις και στη συνέχεια θα ξεχαστεί.
Γιατί για έναν άνθρωπο που μένει χωρίς δουλειά, οι δύο μήνες δεν είναι ένας αριθμός σε μια τηλεοπτική συζήτηση. Είναι το χρονικό όριο ανάμεσα στο να μπορεί να πληρώσει το νοίκι, το ρεύμα και το σούπερ μάρκετ και στο να βρεθεί εντελώς μόνος απέναντι στην ανεργία.
Αναλυτικά όσα είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος:
«Εδώ θα πω μια προσωπική μου θέση, που θα είναι μία από τις θέσεις που, θεωρώ, από τις θέσεις που θα διεκδικήσω να εφαρμοστούν και μετά τις εκλογές, αν μας ψηφίσει ξανά ο κόσμος και θα την υπερασπιστώ στην προεκλογική περίοδο. Ας πούμε, το επίδομα ανεργίας, θεωρώ ότι πρέπει να αξιολογηθεί από το μηδέν. Δεν θεωρώ ότι αυτή τη στιγμή, με μια ανεργία χαμηλότερη από πολύ ισχυρές οικονομίες, όπως έχει η Ελλάδα, που είναι μια επιτυχία της χώρας, μπορεί να συζητάμε για επίδομα ανεργίας πάνω από κάποιους λίγους μήνες.
Δεν υπάρχει άνθρωπος που να θέλει να βρει δουλειά στη χώρα αυτή τη στιγμή και να μη βρίσκει. Η προσωπική μου θέση είναι, δεν θεωρώ ότι πρέπει να υπάρχει επίδομα ανεργίας πάνω από 2 μήνες. Είναι προσωπική μου θέση, γιατί θεωρώ ότι τα έσοδα αυτά πρέπει να κατευθυνθούν, δηλαδή τα λεφτά που θα γλιτώσουμε πρέπει να κατευθυνθούν στις επιχειρήσεις, στη μείωση ασφαλιστικών εισφορών για να επιδοτηθεί η εργασία. Κύριε Κουβαρά, κοιτάξτε να δείτε, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει επιχείρηση, ειδικά μικρομεσαία επιχείρηση που να μπεις μέσα και να μην σου πει ότι, “εκεί που είχαμε μεγάλο πρόβλημα ανεργίας στην Ελλάδα και τα νέα παιδιά έφευγαν στο εξωτερικό”- έχουμε μειώσει στο μισό την ανεργία των νέων- τώρα δεν υπάρχει επιχείρηση που να μη σου πει ότι “δεν βρίσκουμε εργαζόμενο”.
Πρέπει λοιπόν, το κράτος να κινηθεί, το ξαναλέω, αυτό είναι προσωπική μου θέση για να μην δημιουργήσω προσδοκίες που δεν πρέπει να τις δημιουργήσω. Θεωρώ ότι πρέπει να δούμε ενόψει των εκλογών από το μηδέν το θέμα του επιδόματος ανεργίας. Αλλά επιδόματα, όπως τα αναπηρικά και της μητρότητας, πρέπει να διατηρηθούν και να ενισχυθούν».