Ένα υπόκωφο σκάνδαλο ξέσπασε πρόσφατα με αφορμή το καινούριο μυθιστόρημα της Ρέιτσελ Κασκ ονόματι “Life of Μ“, πριν καλά αυτό κυκλοφορήσει. Ο λόγος; Λέγεται ότι η πρωταγωνίστρια της Κασκ είναι μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια βασισμένη στην ηθοποιό Νάταλι Πόρτμαν: από τον πρώτο της ρόλο σε προ-εφηβική ηλικία πλάι σε έναν βετεράνο ηθοποιό (Λεόν) μέχρι τον ρόλο της σαν μπαλαρίνα (Black Swan), μέχρι την τωρινή της κατοικία στο Παρίσι (όπου η Πόρτμαν έχει μετακομίσει με τον δεύτερο σύζυγό της). Δηλαδή τι κάνει νιάου νιάου στα κεραμίδια.
Αναφέρεται μάλιστα ότι το πορτρέτο που φιλοτεχνεί η Κασκ δεν είναι καθόλου κολακευτικό, με την κριτική της Telegraph να το χαρακτηρίζει ως «λογοτεχνική δολοφονία», αφού παρουσιάζει τον χαρακτήρα της ηθοποιού ως ψυχρό και χειριστικό. Αυτό που τροφοδοτεί τα κουτσομπολιά στην όλη υπόθεση είναι ότι η Πόρτμαν ήταν ιδιαίτερα ένθερμη φαν της γραφής της Ρέιτσελ Κασκ έχοντας συμπεριλάβει βιβλία της στο book club που η ίδια έχει διοργανώσει, ενώ οι δύο τους υπήρξαν και προσωπικές φίλες. Αυτή τους η σχέση λένε ότι καθιστά ακόμη πιο προδοτική την υποτιθέμενη επιλογή της Κασκ. Φυσικά ουδείς γνωρίζει αν πραγματικά η όλη υπόθεση περιέχει αλήθεια ή αν αποτελεί εύκολο στόχο για μιντιακό κανιβαλισμό (η ίδια η Πόρτμαν επίσημα δεν έχει μιλήσει), αλλά αξίζει να αναφερθεί ότι η Κασκ έχει πλούσιο παρελθόν στο να αποτυπώνει στο χαρτί ανθρώπους που έχει γνωρίσει στην πραγματική ζωή χωρίς να μπαίνει στον κόπο να τους μεταμφιέζει ιδιαίτερα. Μάλιστα, πριν από δεκαπέντε περίπου χρόνια είχε αναγκαστεί να διακόψει την κυκλοφορία ενός βιβλίου που είχε γράψει όταν ένας άντρας που αναγνώρισε τον εαυτό του στις σελίδες του βιβλίου την μήνυσε με επιτυχία. Εν τέλει το αποτέλεσμα μάλλον θα είναι προβλέψιμο: το μυθιστόρημα της Κασκ ανεξαρτήτως από τη λογοτεχνική του αξία (οι πρώτες κριτικές είναι αρνητικές) λογικά θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία της λόγω του αναπόφευκτου ντόρου που έχει δημιουργηθεί.
Αυτή η ιστορία όμως μου έφερε στο μυαλό τις διάφορες περιπτώσεις των επονομαζόμενων και roman à clef (μυθιστορημάτων με κλειδί): δηλαδή μυθοπλαστικών έργων στα οποία κάποιος ή κάποιοι μυθοπλαστικοί χαρακτήρες έχουν βασιστεί σε υπαρκτά διάσημα πρόσωπα. Σε κάποιες περιπτώσεις μιλάμε για χαλαρή ομοιότητα, μάλλον περισσότερο για χαρακτήρες που έχει απλώς εμπνεύσει μία υπαρκτή προσωπικότητα και ιδιαίτερα οι ιδέες και απόψεις του τις οποίες και ο συγγραφέας θέλει να εκφράσει. Σε άλλες περιπτώσεις όμως η ομοιότητα είναι πολύ πιο στενή και τα όσα περιγράφει ο συγγραφέας «κουμπώνουν» λεπτομερώς πάνω στις ιδιαιτερότητες της ζωής του πραγματικού προσώπου.
Ας πάρουμε μερικά τρανταχτά παραδείγματα από τη λογοτεχνική ιστορία προκειμένου να εξηγήσω τι εννοώ. Ας ξεκινήσουμε με δύο περίφημα μυθιστορήματα του μοντερνισμού της δεκαετίας του 1920, το Μαγικό Βουνό του Τόμας Μαν και την Αντίστιξη του Άλντους Χάξλεϊ.
Στο πρώτο έχουμε την περίφημη διανοητική διαμάχη ανάμεσα στον Λέο Νάφθα και τον Σετεμπρίνι, με τον πρώτο να είναι βασισμένος στον διάσημο Ούγγρο μαρξιστή κριτικό Γκέοργκ Λούκατς (ο οποίος αρχικά δεν αναγνώρισε τον εαυτό του διαβάζοντας το μυθιστόρημα) και τον δεύτερο στον ιδεαλιστή αδερφό του Μαν, Χάινριχ, επίσης συγγραφέα και διανοούμενο. Άξιο λόγου εδώ είναι το ότι ο Τόμας Μαν είχε χρησιμοποιήσει ξανά διάσημη προσωπικότητα σαν βάση για χαρακτήρα μυθοπλαστικού του έργου: στον Θάνατο στη Βενετία ο συγγραφέας Γκούσταφ φον Άσενµπαχ περιγράφεται σχεδόν ως σωσίας του συνθέτη Γκούσταβ Μάλερ.
Στην Αντίστιξη έχουμε τον χαρακτήρα του Μαρκ Ράμπιον, του οποίου οι ιδέες περί ζωτικότητας αλλά και ο περίπλοκος γάμος του καθρεφτίζουν ξεκάθαρα την περίπτωση του Ντ. Χ. Λόρενς και της γυναίκας του Φρίντα.
Αν προχωρήσουμε στη δεκαετία του 1950, οι Μανδαρίνοι της Σιμόν ντε Μποβουάρ επιχειρούν να κάνουν για το Παρίσι ότι η Αντίστιξη για το Λονδίνο του 1920: μια διανοητική ιστορία της εποχής. Στο μυθιστόρημα της Μποβουάρ οι χαρακτήρες Ανρί Περόν και Ρομπέρ Ντουμπρέιγ είναι βασισμένοι στον Αλμπέρ Καμύ και τον Ζαν Πολ Σαρτρ, των οποίων η σχέση με την Μποβουάρ είναι καλά τεκμηριωμένη και γνωστή. Ταυτόχρονα, ο χαρακτήρας του Λιούις Μπρόγκαν βασίζεται στον Αμερικανό συγγραφέα Νέλσον Άλγκρεν, με τον οποίο η Μποβουάρ είχε μια παθιασμένη σχέση παράλληλα με τη σχέση της με τον Σαρτρ.
Αλλά και στο μυθιστόρημά του Στον δρόμο, ο Τζακ Κέρουακ ουσιαστικά χρησιμοποιεί σαν βάση για τους χαρακτήρες, τους πραγματικούς πρωταγωνιστές της beat generation: Ο Κάρλο Μαρξ βασίζεται στον Άλεν Γκίνσμπεργκ, ο Όλντ Μπουλ Λι στον Γουίλιαμ Μπάροουζ και ο Ντιν Μοριάρτι στον Νιλ Κάσαντι.
Φυσικά υπάρχουν πολλά παραδείγματα και στον χώρο των πιο πρόσφατων best seller με αναφορές στην pop κουλτούρα, με πιο περίφημο αυτών το μυθιστόρημα της Λόρεν Γουάισμπεργκερ Ο διάβολος φορούσε Πράντα, όπου ο κεντρικός χαρακτήρας της Μιράντα Πρίστλεϊ είναι φυσικά βασισμένος στην Άνα Γουίντουρ, την θρυλική αρχισυντάκτρια του Vogue, της οποίας η Γουάισμπεργκερ είχε πράγματι υπάρξει προσωπική βοηθός.
The post Roman à clef…με αφορμή το νέο μυθιστόρημα της Ρέιτσελ Κασκ “Life of Μ” appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα