Κάθε φορά που αναφερόμαστε στην αρχαία Ελλάδα, το μυαλό των περισσοτέρων ανατρέχει στα «κλασικά»: Αθήνα, Σπάρτη, Ολυμπία, Δελφοί, ίσως Μυκήνες και Μακεδονία. Ωστόσο, ο αρχαίος ελληνικός κόσμος δεν περιοριζόταν στα σύνορα του σημερινού ελληνικού κράτους. Ηδη από την αυγή των ιστορικών χρόνων απλωνόταν στα παράλια της Μικράς Ασίας, στην Κύπρο, στην Αίγυπτο και την Κυρηναϊκή, στον Εύξεινο Πόντο και, δυτικότερα, στα μεσογειακά παράλια της σημερινής Ισπανίας και Γαλλίας και φυσικά στο νότιο τμήμα της ιταλικής χερσονήσου και στη Σικελία.
Ο ελληνισμός που εγκαταστάθηκε εκεί κατά τον δεύτερο ελληνικό αποικισμό, από τα μέσα του 8ου έως τα τέλη του 6ου αιώνα π.Χ., ανέπτυξε έναν βίο παράλληλο με εκείνον της ελλαδικής επικράτειας. Η εκτεταμένη αυτή περιοχή ονομάστηκε ήδη από την αρχαιότητα «Μεγάλη Ελλάδα» και ως Magna Graecia εξακολουθεί να αναφέρεται μέχρι σήμερα. Η ιστορία και ο πολιτισμός της, ωστόσο, παραμένουν για πολλούς άγνωστοι τόποι. Αυτό το κενό επιχειρεί να καλύψει το νέο βιβλίο του Θεόδωρου Παπακώστα, «Πόση Μεγάλη Ελλάδα θέλετε; -Ναι!», με υπότιτλο «Η ιστορία των ελληνικών αποικιών στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία» (Key Books).
Οπως μαρτυρά ο τίτλος, δεν πρόκειται για βιβλίο που απευθύνεται αποκλειστικά στο «σοβαρό» ακαδημαϊκό κοινό, παρότι δεν στερείται επιστημονικής επάρκειας. Είναι γραμμένο για όσους βρίσκονται εκτός πανεπιστημιακών αμφιθεάτρων, διψούν όμως για γνώση και δεν αρκούνται σε ελαφρά παραϊστορικά αναγνώσματα. Αλλωστε, ο συγγραφέας, αρχαιολόγος με μεταπτυχιακό στην προϊστορική και διδακτορικό στην κλασική αρχαιολογία, είναι ο γνωστός Archaeostoryteller: ο δημοφιλής αφηγητής ιστοριών της αρχαιότητας που υπηρετεί την εκλαΐκευση της αρχαιολογίας μέσα από podcasts, βιβλία, ντοκιμαντέρ, κοινωνικά δίκτυα, ομιλίες και παρουσιάσεις.
Το «Πόση Μεγάλη Ελλάδα θέλετε; -Ναι!» είναι το τέταρτο βιβλίο του για ενηλίκους. Εχουν προηγηθεί τα ευπώλητα και πολυμεταφρασμένα «Χωράει όλη η αρχαιότητα στο ασανσέρ;», «Αρχαιολογία αγάπη μου… έλα πάρε με από δω» και «Ενας Αιγύπτιος, ένας Βαβυλώνιος κι ένας Βίκινγκ μπαίνουν σ’ ένα μπαρ», καθώς και τρία παιδικά βιβλία. Οπως και τα προηγούμενα, είναι γραμμένο σε μορφή διαλόγου, «πλατωνική» επιλογή που κάνει την ανάγνωση ζωντανή και απολαυστική, ενώ για άλλη μια φορά ξεχωρίζει η εικονογράφηση του Πέτρου Χριστούλια.
Στο «ραβασάκι» του για τη Μεγάλη Ελλάδα, όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει, το alter ego του Παπακώστα συνομιλεί με ένα νεαρό ζευγάρι, την Ελένη και τον Τάσο, που γνωρίζει εν πλω προς την Ιταλία. Είναι η συνομιλία ανάμεσα σε έναν άνθρωπο που αγαπά βαθιά το αντικείμενό του και θέλει να μεταδώσει αυτή την αγάπη χωρίς διδακτισμό και σε δύο mainstream συμπαθητικούς εκπροσώπους της Gen Z, έτοιμους για μια περιπλάνηση στον χρόνο πριν επισκεφθούν τους αρχαιολογικούς τόπους. Η συζήτηση που προκύπτει είναι άμεση, χιουμοριστική και γεμάτη σύγχρονες αναλογίες, χωρίς να διολισθαίνει στην υπεραπλούστευση.
Το βιβλίο καλύπτει έξι αιώνες πολιτισμού, συγκρούσεων, εμπορίου, φιλοσοφίας και ανθρώπινων ιστοριών. Από τις Πιθηκούσσες και την Κύμη, που ιδρύθηκαν γύρω στο 770 π.Χ. από Ευβοείς, ξετυλίγεται η ιστορία μιας δεύτερης «αρχαίας Ελλάδας» που φτάνει μέχρι την επικράτηση της Ρώμης. Παρελαύνουν η Νάξος, οι Λεοντίνοι, η Κατάνη, οι ξακουστές Συρακούσες, η Ζάγκλη και το Ρήγιο, οι Επιζεφύριοι Λοκροί, ο Κρότωνας του Μίλωνα και των Πυθαγορείων και η Σύβαρη με τον παροιμιώδη τρυφηλό βίο των κατοίκων της. Και έπειτα η Ποσειδωνία με τους καλοδιατηρημένους ναούς και ο Τάραντας (απ’ όπου οι ταραντέλες αλλά και οι ταραντούλες!) και η Γέλα στη νότια Σικελία όπου τάφηκε ο θεϊκός Αισχύλος. Προχωρώντας δυτικά στη Σικελία συναντάμε τον Ακράγαντα με την επιβλητική κοιλάδα των ναών και τον Σελινούντα που πήρε το όνομά του από το ιερό φυτό του σέλινου. Ενώ ανεβαίνοντας βορειότερα συναντάμε την Εγεστα και την Ιμέρα, όπου συνέβη η μεγάλη μάχη των Ελλήνων με τους Καρχηδονίους την ίδια χρονιά (480 π.Χ.) που στη μητροπολιτική Ελλάδα έλαβαν χώρα οι μάχες με τους Πέρσες.
Στο δεύτερο μέρος, η αφήγηση περνά στην κλασική εποχή και φωτίζει τις σχέσεις των ελληνικών αποικιών με τους αυτόχθονες πληθυσμούς, τις συγκρούσεις με τους Καρχηδονίους, την Ελεατική σχολή, τον Δουκέτιο που επιχείρησε να ενώσει τους ντόπιους Σικελούς εναντίον των Ελλήνων και, βέβαια, τη Σικελική εκστρατεία με την τραγικότατη κατάληξη. Παράλληλα, εμφανίζονται μορφές όπως ο διαβόητος Διονύσιος Α’, ο Αγαθοκλής και ο Αρχιμήδης.
Πόσες και πόσες ιστορίες περνούν από μπροστά μας όσο περισσότερο μαθαίνουμε για τη Μεγάλη Ελλάδα. Μια καταγραφή γεγονότων που αλληλεπιδρούν συχνά με την κυρίως Ελλάδα, αλλά και μια αφήγηση που αναδεικνύει συνολικά τη Μεγάλη Ελλάδα ως έναν από τους σημαντικότερους κόμβους του αρχαίου κόσμου που επηρέασε βαθιά την εξέλιξη της Μεσογείου.
Γιατί το μεγάλο στοίχημα του Archaeostoryteller είναι να αποδείξει ότι η αρχαιολογία δεν είναι ένα μουσειακό απολίθωμα, ούτε ένα εφαλτήριο εθνικιστικών εξάρσεων, αλλά μια ζωντανή αφήγηση για ανθρώπους, ιδέες και κοινωνίες που εξακολουθούν να μας αφορούν. Σε αυτό το στοίχημα ο Παπακώστας αποδεικνύεται ιδιαίτερα αποτελεσματικός.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr