Φτάνει σχεδόν τα 20 χρόνια του. Και στη φετινή, 19η διοργάνωσή του, το Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων ANIMASYROS έρχεται να γιορτάσει όχι μόνο μια συνεχή καλλιτεχνική πορεία ως ένα από τα σημαντικότερα φεστιβάλ του είδους του στην Ευρώπη και φυσικά στη Μεσόγειο, αλλά και την «επιστροφή» του σε έναν τόπο που ανέδειξε και αναδείχτηκε από αυτόν: τη Σύρο και ειδικότερα την πόλη της Ερμούπολης, που φέτος γιορτάζει τα 200 της χρόνια (σ.σ. εορτασμός των δύο αιώνων από την ίδρυση και, κυρίως, την επίσημη ονοματοδοσία της Ερμούπολης το 1826).
Συνήθως τα φεστιβάλ κάνουν την αντίστροφη πορεία: από την εντοπιότητα προσπαθούν να περάσουν στη διεθνή σκηνή/αγορά. Φέτος, ύστερα από 19 ολόκληρα χρόνια πρωτοποριακής (για την Ελλάδα σίγουρα) πορείας, το ANIMASYROS επανέρχεται στη βάση του, την Ερμούπολη, αναδεικνύοντας τον διεθνή του χαρακτήρα, που έθεσε την πόλη και το νησί στον παγκόσμιο χάρτη αξιοποιώντας την ιστορία, την ομορφιά και τους ανθρώπους του.
Το animation έχει μεγάλη παράδοση στη δημιουργία αφηγήσεων, οι οποίες πίσω από τον φαινομενικά απλό καμβά τους κρύβουν πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό
Και όλα αυτά, πάντα με γνώμονα την καλή ταινία, τους νέους δημιουργούς και κάτι ίσως ακόμα πιο πολύτιμο: τη γνώση (ως εμπειρία και βεβαιότητα πλέον) πως ο πολιτισμός δεν είναι παρακλάδι της κοινωνίας, αλλά πυλώνας της Δημοκρατίας και απολύτως απαραίτητο συστατικό της όποιας εξέλιξης.
Ο Βασίλης Καραμητσάνης, από τους ελάχιστους Ελληνες που είχαν πιστέψει στην αξία των ταινιών animation πριν ακόμη καν γίνει γνωστό στην Ελλάδα τι είναι αυτό το είδος (ακόμα το συγχέουμε με τις παιδικές ταινίες κινουμένων σχεδίων και μόνο), ίδρυσε το ANIMASYROS μαζί με τη Μαρία Ανεστοπούλου (καλλιτεχνική διευθύντρια) και είναι ο πρόεδρος του θεσμού. Φέτος, αποφάσισαν τιμώμενη χώρα του φεστιβάλ να είναι η Ιρλανδία που έχει μεγάλη παράδοση στο animation, επίτιμος καλεσμένος ο Αντριου Φιτσπάτρικ, «πατέρας» της ιρλανδικής σκηνής κινούμενης εικόνας, όπως και ο διεθνώς αναγνωρισμένος και πολυβραβευμένος sound designer Ολιβιέ Καλβέρ (Οσκαρ ήχου στην ταινία μικρού μήκους «The Girl Who Cried Pearls», 2026).
Αφιέρωμα θα γίνει στο αμερικανικό animation με αφορμή τα 250 χρόνια από την Αμερικανική Ανεξαρτησία, με προβολή σημαντικών (κάποιων κλασικών μάλιστα) ταινιών της Ντίσνεϊ και ένα ακόμα στο σύγχρονο αρμενικό animation. Το «Decorado» του βραβευμένου με Goya Ισπανού δημιουργού Αλβέρτο Βάσκεζ θα προβληθεί σε πανελλαδική πρεμιέρα, ως μια καυστική σάτιρα για τη ζωή και την κοινωνία, ντυμένη με το χαρακτηριστικό, πανέμορφα μακάβριο εικαστικό ύφος του σκηνοθέτη.
Στο διεθνές διαγωνιστικό συμμετέχει το «Paper Trail», με την υπογραφή του δύο φορές υποψήφιου για Οσκαρ Αμερικανού Ντον Χέρτζφελντ και το «Penguin», η νέα ταινία του Εσθονού σπουδαίου καλλιτέχνη Κασπάρ Γιάντσις, ενώ στο ελληνικό διαγωνιστικό ξεχωρίζουμε τη νέα ταινία του διεθνώς αναγνωρισμένου και πρωτοπόρου των ελληνικών κινουμένων σχεδίων Γιώργου Σηφιανού («Waiting For The Barbarians»), τη μεγάλη επιστροφή του Στέφανου Ρόκου στο animation με το «50.000.000 Tons of Landscape» και το «Art is Missing» του Γιώργου Κόντου, μία από τις νέες, πολλά υποσχόμενες φωνές της ελληνικής σκηνής.
Συνομιλήσαμε για ώρα με τον κ. Καραμητσάνη, σε μια συνέντευξη που κανονικά θα ξεπερνούσε τις τέσσερις σελίδες, εκκινώντας από την ίδια την Ερμούπολη και τη σχέση της με το φεστιβάλ και φτάνοντας ώς την τεχνητή νοημοσύνη και τις εφαρμογές της. Θα συνοψίσουμε όσο γίνεται τα όσα πολύ ενδιαφέροντα μας είπε:
● Η Ερμούπολη είναι ένα μοναδικό φαινόμενο για ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο. Η ιστορία της δεν αποτυπώνεται μόνο στα κτίρια – υπάρχει ακόμη στο DNA της πόλης. Δημιουργήθηκε από πρόσφυγες, εμπόρους, εργάτες, ανθρώπους που έφτασαν κυνηγημένοι κι έχτισαν μια πόλη σχεδόν από το μηδέν. Η Ερμούπολη φέρει μέσα στην ταυτότητά της τη μετανάστευση, την υποδοχή, την αγκαλιά, την αποδοχή και την ευημερία, πολιτισμική, ηθική και οικονομική. Αυτά τα στοιχεία αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης για ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στην πόλη που το γέννησε και στους ανθρώπους της, οι οποίοι το αγκάλιασαν εδώ και 19 χρόνια και το έκαναν αυτό που είναι σήμερα.
● Το animation είναι το κατεξοχήν εργαλείο του φανταστικού στον κινηματογράφο. Σε αντίθεση με το live action, στα χέρια του animator μπορεί να δημιουργηθεί ένας κόσμος εντελώς κατασκευασμένος. Από την πρώτη εμφάνισή του στην ιστορία του κινηματογράφου πριν από 100 χρόνια περίπου, μας οδήγησε σε πράγματα που ξεφεύγουν από τη ρεαλιστική πραγματικότητα. Μέσα από αυτό μπορεί κανείς να εκφράσει με πιο στοχευμένο, υπερβατικό ή και υπερρεαλιστικό τρόπο τις ανησυχίες, τις απόψεις, τις προσδοκίες, τις ευχές και τις ελπίδες του δημιουργού. Το ευρωπαϊκό και το ελληνικό animation για ενηλίκους πραγματεύονται σήμερα κοινωνικά ζητήματα με κριτικό τρόπο και προτείνουν μια ανάγνωση για το τι πρέπει να είναι η Ευρώπη και, συνολικότερα, η ανθρώπινη κοινωνία.
● Βασικοί άξονες αυτής της δημιουργίας είναι η κοινωνική συνοχή και το περιβάλλον. Οι μετακινήσεις πληθυσμών αφορούν μεγάλο μέρος των ευρωπαϊκών κοινωνιών, ενώ υπάρχουν άνθρωποι που αντιμετωπίζουν σοβαρά ζητήματα επιβίωσης. Υπάρχουν επίσης οι νέες ταυτότητες, τα δικαιώματα των γυναικών, των transgender ανθρώπων και των ΛΟΑΤΚΙ+, τα οποία εξακολουθούν να καταπιέζονται ακόμα και μέσα στις ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Ταυτόχρονα, οι μεσογειακές χώρες βιώνουν με μεγάλη ένταση την περιβαλλοντική κρίση: τη θέρμανση του πλανήτη, την έλλειψη νερού και τη βίαιη εισβολή ορισμένων μορφών ανθρώπινης δραστηριότητας στους φυσικούς πόρους και στα οικοσυστήματα.
● Ξεκινάμε από μια κοινή, θέλω να πιστεύω, πεποίθηση: το σινεμά και κάθε μορφή τέχνης είναι πολιτική. Ακόμα και όταν ένα έργο δεν πραγματεύεται εμφανώς πολιτικά ζητήματα, αποτελεί από μόνο του μια πολιτική και κοινωνική τοποθέτηση. Το animation έχει μεγάλη παράδοση στη δημιουργία αφηγήσεων οι οποίες, πίσω από τον φαινομενικά απλό καμβά τους, κρύβουν πολιτικό και κοινωνικό προβληματισμό. Ο καμβάς της ιστορίας είναι απλώς ένας καμβάς· πίσω του ζωγραφίζονται πράγματα που περιγράφουν τη συχνά ζοφερή πραγματικότητα την οποία αντιμετωπίζουμε σήμερα.
● Οι παλαιότερες ταινίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με αναγνώριση της καλλιτεχνικής τους αξίας, της εξαιρετικής τεχνικής και της αφηγηματικής μοναδικότητας που τις κατέστησε κλασικές. Αλλο, όμως, είναι το σημερινό διάβασμα μιας ταινίας που δημιουργήθηκε σε μια παλαιότερη εποχή. Αυτή η νέα ανάγνωση γίνεται από μόνη της αφετηρία κριτικής σκέψης και αναστοχασμού. Είναι ένα εργαλείο για να καταλάβουμε πώς εξελίχθηκε ο κόσμος, αλλά και για να προβληματιστούμε γύρω από όσα συμβαίνουν σήμερα και πώς μπορούν να γίνουν καλύτερα. Η κριτική ανάγνωση πρέπει να ενθαρρύνεται τόσο στους ενηλίκους όσο και στα παιδιά. Αυτό θα γίνει και με τις ταινίες της Ντίσνεϊ που θα δείξουμε.
● Η Αρμενία, στην animation σκηνή της οποίας θέλαμε χρόνια να κάνουμε αφιέρωμα, είναι μια χώρα με βαρύ ιστορικό παρελθόν, αλλά και με πολλές θετικές στιγμές και μια διασπορά που έχει διαπρέψει σε ολόκληρο τον κόσμο. Είναι ένας σπουδαίος λαός με σπουδαία κουλτούρα, που κατόρθωσε, μέσα στην ταραγμένη περιοχή του Καυκάσου, να διατηρήσει το δικό του πολιτισμικό στίγμα. Κατά τη σοβιετική περίοδο δημιουργήθηκαν σοβαρές εκπαιδευτικές και παραγωγικές υποδομές στον τομέα του animation. Αυτό το υπόβαθρο γέννησε στη μετασοβιετική Αρμενία μια νέα γενιά δημιουργών με απολύτως διακριτό χαρακτήρα.
● Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ένα νέο εργαλείο στην ιστορία του animation, μιας τέχνης η οποία βασίζεται στην τεχνολογική εξέλιξη και ανανεώνεται διαρκώς. Ωστόσο, ο προβληματισμός που υπάρχει συνολικά για την καλλιτεχνική δημιουργία και το AI ισχύει και εδώ: Πόσες θέσεις εργασίας χάνονται όταν ανθρώπινες αρμοδιότητες αναλαμβάνονται από εφαρμογές; Oταν ένα έργο δεν έχει κατασκευαστεί από άνθρωπο αλλά από μια εφαρμογή, πώς μιλάμε για πνευματικά δικαιώματα; Ποιος είναι ο δημιουργός; Η πνευματική δημιουργικότητα ανήκει στον άνθρωπο, στο φυσικό πρόσωπο. Αυτό είναι το βασικότερο για εμάς.
● Τα φεστιβάλ πρέπει να θεσπίσουν σαφείς κανόνες για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στις ταινίες που διαγωνίζονται. Οφείλουν να οριοθετήσουν την ανθρωπογενή καλλιτεχνική δημιουργία απέναντι στη μηχανική παραγωγή. Το όριο είναι λεπτό, συχνά δύσκολο να εντοπιστεί. Oταν, όμως, ένα φεστιβάλ θέλει να είναι καλλιτεχνικό και να απευθύνεται πρωτίστως σε ανθρώπους δημιουργούς, και όχι να μετατραπεί σε έκθεση τεχνολογικών εφαρμογών, πρέπει ο λόγος να παραμένει υπέρ του ανθρώπου και όχι υπέρ της μηχανής.
● Τα πάντα σε αυτή τη χώρα εξακολουθούν να κινούνται προς την Αθήνα. Η πρωτεύουσα διαθέτει έντονη πολιτιστική ενέργεια, αλλά υπάρχουν και άλλα σημεία της επικράτειας που μπορούν να φιλοξενήσουν πράγματα αξίας και διεθνούς απήχησης. Το μεγάλο ζήτημα είναι πώς γίνεται βιώσιμη η πολιτιστική αποκέντρωση σε μια χώρα που έχει μάθει να λειτουργεί με κεντρικό άξονα την Αθήνα. Οι καλλιτεχνικοί θεσμοί λειτουργούν ως πλατφόρμες δημοκρατίας, και αυτό είναι βαθύτατα πολιτικό. Οφείλουν να φιλοξενούν δημοκρατικά τις διαφορετικές απόψεις, με σεβασμό στην αυτονομία κάθε ανθρώπου, ανεξάρτητα από την καταγωγή, τη θρησκεία, τον σεξουαλικό προσανατολισμό, την κοινωνική τάξη ή τον αυτοπροσδιορισμό του.
info: Το φετινό AnimaSyros θα διεξαχθεί 21-27/9, συμμετέχοντας και στις εκδηλώσεις για τα 200 Χρόνια Ερμούπολη. Ολες οι πληροφορίες εδώ: animasyros.gr. Η συμμετοχή σε όλα τα εργαστήρια είναι δωρεάν. Αιτήσεις συμμετοχής για τα εργαστήρια πραγματοποιούνται στο education@animasyros.gr έως και τη Δευτ. 14/9
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr