Ονομάστηκαν «Μαύροι Πίνακες». Μα, η μαυρίλα τους είναι το λιγότερο. Είναι σαν να αναδύθηκαν κι εγώ δεν ξέρω από ποιο σκοτάδι, ποιας πληγωμένης συνείδησης, ποιου κορμιού δίχως φωνή, ποιου μυαλού σε απόγνωση, όλα τα τέρατα και οι δαίμονες του κόσμου. Το δικό του μυαλό ήταν σε απόγνωση. Οι δικοί του ήχοι δεν υπήρχαν πια. Το δικό μας σκοτάδι, όμως, απαθανάτισε ο Γκόγια. Και το έκανε σε 14 τοίχους. Οχι πίνακες. Τοίχους.
Τα έργα δεν προορίζονταν για το ευρύ κοινό. Ηταν, είναι, από τα σπουδαιότερα καλλιτεχνήματα του κόσμου, της ιστορίας της τέχνης, αλλά δεν ήταν για να τα δουν τα μάτια όλα. Ούτε τα δικά του δεν μπορούσαν καλά καλά. Στο σκοτάδι, με κεριά στο κεφάλι, τους έφτιαχνε. Με σκεβρωμένα δάχτυλα, δίχως να μπορεί πια ν’ ακούσει, μόνος, γέρος. Πέντε χρόνια μετά, πέθανε. Τότε, όμως, το 1819, σε μια εξαιρετικά ταραγμένη εποχή για την Ισπανία και την Ευρώπη, έχοντας χάσει την ακοή του από χρόνια, ο Γκόγια αγόρασε μια έπαυλη που ονόμασε «Quinta del Sordo» («Το σπίτι του κωφού») στα περίχωρα της Μαδρίτης, κι έμεινε εκεί έως το 1823, σε μια κατάσταση πέρα από ανθρώπινη, ζωγραφίζοντας 14 εικόνες στους τοίχους. Ηταν περίπου 75 ετών.
Είχε ήδη γνωρίσει την εισβολή του Ναπολέοντα στην Ισπανία, τη φρίκη του πολέμου, την καταστολή που ακολούθησε. Είχε ήδη βιώσει τον θάνατο των παιδιών του (μόνο ένα έφτασε στην ενηλικίωση). Είχε ήδη απεικονίσει τη μαζική, εν ψυχρώ εκτέλεση Ισπανών πατριωτών και αμάχων από τα γαλλικά στρατεύματα κατοχής, στον λόφο του Πρίνσιπε Πίο, ως αντίποινα για την αυθόρμητη λαϊκή εξέγερση της προηγούμενης ημέρας (Μάιος 1808). Και την εποχή των Μαύρων Πινάκων, η συνταγματική ελευθερία έδινε τη θέση της, για ακόμη μία φορά, στην απολυταρχία στην Ισπανία.
Ηξερε πόσο πονάει ένας ταύρος στις ταυρομαχίες. Είχε μυρίσει το αίμα του. Ο αυταρχισμός μιας χυδαίας εξουσίας και ο φόβος ενός υπόδουλου (στο μυαλό κυρίως) λαού ήταν που έτρεχαν από τα ματωμένα ρουθούνια του πληγωμένου ταύρου των Μαύρων Πινάκων (το έδειξε σε ένα αδιανόητο animation ο Τζέιμς Καστίγιο, στο «The Quinta’s Ghost», που προβλήθηκε στο πρόσφατο 19ο AnimaSyros). Ανάμεσα στους πίνακες/τοίχους, και το «Ο Κρόνος καταβροχθίζει τον γιο του»: Ο Κρόνος αρπάζει ένα σώμα και το καταβροχθίζει. Τα δάχτυλά του μπήγονται στη σάρκα, από τα μάτια του τρέχει η απόκοσμη λάμψη εκείνου που φοβάται πως θα χάσει την εξουσία του. Πρόσωπα παραμορφωμένα, στόματα ανοιχτά. Το παράλογο έχει αποκτήσει κοινό, θιασώτες, υπαλλήλους. Ο φόβος έχει γίνει καθημερινή τελετουργία.
Προχθές, από το βήμα του ΟΗΕ, ο Νετανιάχου είπε πως «η γενοκτονία στη Γάζα είναι το μεγαλύτερο ψέμα του αιώνα». Μόνο τρεις ευρωπαϊκές χώρες αποχώρησαν (Ισπανία, Σλοβακία, Βοσνία) από τις 77 συνολικά. «Να φύγουν οι δειλοί!», έσκουξε ο δολοφόνος από το βήμα. Ο Γκόγια, όμως, θα αναγνώριζε και κάτι άλλο στην αίθουσα: τη γλώσσα της ισχύος όταν απαιτεί να αμφισβητήσουμε τα μάτια μας. Μπροστά σε δεκάδες χιλιάδες νεκρούς Παλαιστινίους, ο ισχυρός επιτίθεται εξαφανίζοντάς τους.
Οι Μαύροι Πίνακες του Φρανθίσκο γραπώνουν από τα σωθικά μας ένα βολικό άλλοθι: πως η φρίκη έχει πάντα πρόσωπο τέρατος. Ο Κρόνος μάς κοιτά. Μας μιλά. Κι όσο μιλά, το παιδί εξακολουθεί να λείπει από το τραπέζι, γιατί το ‘χει φάει. Στον Γκόγια, η σιωπή του σπιτιού ήταν γεμάτη κραυγές. Στον ΟΗΕ, οι κραυγές απλώς δεν χωρούσαν στην ομιλία. Μέσα μας; Χωράνε;
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr