Τρίτη πρωί στην οδό Σαρρή στου Ψυρρή. Το φως του ήλιου έχει προλάβει να φωτίσει μόνο μέχρι το μέσον της ταμπέλας «Θέατρο Αποθήκη/Αλίκη Γεωργούλη». Aναλογίζομαι πόση τόλμη χρειάστηκε το 1981 η σπουδαία ηθοποιός για να μετατρέψει σε πρωτοποριακό θέατρο μια παλιά ξυλαποθήκη, σε μια γειτονιά όπου δεν υπήρχε απολύτως τίποτα καλλιτεχνικό και που σήμερα, βέβαια, έχει μετατραπεί σε μια από τις πιο θεατρικές της Αθήνας.
Ενας ένας σαν σε συντονισμένη χορογραφία καταφτάνουν για πρόβα οι ηθοποιοί της παράστασης «Οι δίκαιοι» του Καμί, που κάνει πρεμιέρα στις 21 Οκτωβρίου. Στο τέλος -και, πάντως, στην ώρα του- ο Γιάννης Κακλέας, που από φέτος αναλαμβάνει την καλλιτεχνική διεύθυνση ενός χώρου τον οποίο ο ίδιος γνωρίζει καλά.
Παράδοξη επιλογή για έναν από τους πλέον επιτυχημένους εμπορικά σκηνοθέτες των τελευταίων ετών; Οι μακρόχρονες συνεργασίες του με ηθοποιούς όπως η Ελένη Ράντου, ο Βασίλης Χαραλαμπόπουλος, αλλά και με τον Αρη Σερβετάλη ή τον Πάνο Βλάχο δημιούργησαν μερικά από τα μεγαλύτερα απανωτά sold out, όρο που ο ίδιος, πάντως, αποτάσσεται μετά βδελυγμίας.
Για όσους γνωρίζουν την ανατρεπτική και underground παράλληλη πτυχή του, που ξεκινά από τα χρόνια του «Τεχνοχώρου» και περνά από άλλα απρόβλεπτα εγχειρήματα, όπως η 24ωρη παράσταση Μπέκετ στο Φεστιβάλ Αθηνών επί Λούκου το 2013, ίσως η ενασχόληση με το βαθιά πολιτικό και φιλοσοφικό κείμενο του Καμί να αποτελεί μια απολύτως λογική επιλογή.
Και βέβαια το όραμά του δεν περιορίζεται μόνο σε αυτό το ανέβασμα. «Οραματίζομαι το Θέατρο Αποθήκη σαν έναν χώρο συμμετοχής νέων ανθρώπων με ιδέες και έργα που αφορούν την κριτική της κοινωνικής πραγματικότητας στον νεοκαπιταλισμό που ζούμε. Θα διαθέσουμε όλα τα Δευτερότριτα από τον Δεκέμβριο μέχρι τον Μάιο, για να μπορούν να εμφανιστούν νέες τάσεις θεάτρου, με ευνοϊκές συνθήκες παραγωγής. Προγραμματίζουμε και μια σειρά διαλέξεων για μορφές του πολιτικού θεάτρου, αλλά και ένα αφιέρωμα στον Αλέξανδρο Παναγούλη γιατί ανεβάζω τους “Δίκαιους” εμπνευσμένος από την πράξη του κατά της χούντας. Τέλος, θα διδάξω κάποια μάστερκλας σε νέους ηθοποιούς δωρεάν. Επιμένω σε αυτό γιατί μόνο έτσι μπορώ να διδάξω».
-Διατηρείτε μια σχεδόν εφηβική αντίληψη περί ενός συλλογικού θεάτρου με πολιτικό στίγμα που ασκεί κοινωνική κριτική. Αναρωτιέμαι, δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα η πραγματικότητα να σας απογοητεύσει;
Εάν είχα χάσει τον ενθουσιασμό μου, θα τα είχα παρατήσει. Σκηνοθετώ 46 χρόνια, κοντεύουν 150 οι σκηνοθεσίες μου. Οσο περνάει ο καιρός, τόσο περισσότερο αγαπάω το θέατρο, τόσο περισσότερο ενθουσιάζομαι και τόσο περισσότερο ελπίζω ότι θα επιβιώσει, γιατί είναι τρομακτικά χρήσιμο στην περίεργη και άγρια εποχή μας. Η ίδια η ενασχόληση με κείμενα όπως του Καμί, του Σέξπιρ, του Ροστάν, του Ντε Φιλίπο σε πλουτίζει, σου επιτρέπει να ανακαλύπτεις περισσότερο τον εαυτό σου και να μπορείς να αναλύεις την κοινωνία και την πραγματικότητα με έναν πιο βαθύ τρόπο. Κι επίσης η πρόβα είναι τόσο αναζωογονητική, κάτι που δεν θυσιάζω με τίποτα.
-Επιμένετε όμως και στη συλλογικότητα.
Δεν έχω άλλον τρόπο. Το πρώτο πράγμα που έκανα όταν επέστρεψα από τις σπουδές σκηνοθεσίας στο Λονδίνο ήταν η σύσταση μια θεατρικής ομάδας που για 22 χρόνια δημιουργούσε. Κι έκτοτε, βγαίνοντας στο ελεύθερο θέατρο, προσπαθώ κάθε φορά να δημιουργηθεί μια ομάδα όπου όλοι μαζί ψάχνουμε τι μας αφορά και πώς θα το αναδείξουμε.
-Αναφέρεστε στον «Τεχνοχώρο» (1980-2002). Πώς θα συστήνατε αυτή την 22ετή περιπέτεια σε ένα νέο παιδί που μπαίνει τώρα στα θεατρικά πράγματα και ενδεχομένως να μη γνωρίζει ότι υπήρξε και πώς διαμόρφωσε το σημερινό θέατρο;
Τα νέα παιδιά -το συζητάμε στον θίασο και γελάμε- πιστεύουν ότι πριν γεννηθούν ζούσαμε σε σπηλιές. Οχι, όχι, υπήρξαμε δυναμικά. Η δικιά μου η γενιά άλλαξε το ελληνικό θέατρο. Πέρα από την ομαδικότητα, αλλάξαμε το ύφος. Μια ροκ αντίληψη άρχισε να καταγράφει μια άλλου τύπου επιθετικότητα. Η χρήση της μουσικής, του φωτός, της σωματικότητας. Ολα αυτά γεννήθηκαν μέσα από ομάδες στη δεκαετία του ’90 και του 2000 που ανέτρεψαν το ακαδημαϊκό θέατρο και εισχώρησαν και σε αυτό που ονομάζουμε mainstream.
Πέρα από τον «Τεχνοχώρο», που ήταν μια κομμούνα, μια συλλογική διαδικασία όπου όλοι ήμασταν ίσοι και στην πληρωμή και στην προσφορά και στον οποίο γεννήθηκαν παραστάσεις που γράψανε ιστορία την εποχή εκείνη, νιώθω περήφαν
Ο θίασος ετοιμάζεται για την παράσταση «Οι δίκαιοι» του Αλμπέρ Καμί | «ΕΦ.ΣΥΝ.»/ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ
ος γιατί η γενιά μου έφερε στο mainstream θέατρο έργα ρεπερτορίου και όχι φτηνές φαρσοκωμωδίες. Αρχισαν να παίζονται Σέξπιρ, Ντε Φιλίπο, Τένεσι Ουίλιαμς. Πράγματα που στη δική μας τη νεότητα δεν ήταν ιδιαιτέρως αρεστά στους βασικούς παραγωγούς. Τώρα τα παιδιά αυτά δεν χρειάζεται να ξέρουν. Ούτε χρειαζόμαστε την ευγνωμοσύνη τους. Απλώς, αν το ψάξουν, θα βρουν.
-Προσωπικά τι κρατάτε από την εποχή του «Τεχνοχώρου»;
Ο «Τεχνοχώρος» είναι και θα είναι μέσα μου. Δημιουργώ Τεχνοχώρους. Εχω ένα ύφος συνεργασιών που είναι άμεσο, πολιτικό, συντροφικό θα έλεγα και ταυτόχρονα αυστηρά επαγγελματικό. Γιατί δεν ήταν μια ομάδα προθέσεων, αλλά αποτελέσματος. Γι’ αυτό αγαπήθηκε από τον κόσμο. Μεταφέρω όλο το σύστημα του «Τεχνοχώρου» σε όποια δουλειά και αν πάω, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν. Ειδικά τώρα στην «Αποθήκη» είναι μια απόλυτη μεταγραφή αυτής της ιδέας.
-Συντέλεσε το ότι ο «Τεχνοχώρος» άνθησε σε μια εποχή μεγαλύτερης οικονομικής ευμάρειας;
Αυτό που ξέρω είναι ότι ο γύρος με πίτα ήταν το βασικό μας φαγητό για χρόνια. Οχι, στις περιοχές όπου ζούσα πάντα έβλεπα ανθρώπους που αγωνιούσαν για να επιβιώσουν. Απλώς, ήταν ακόμη πιο ζωντανό ένα όνειρο αλλαγής της πραγματικότητας. Τώρα υπάρχει ένα κράτημα, μια καχυποψία και μια απογοήτευση με την έννοια της γοητείας των ιδεολογιών και των οραμάτων. Απέναντι σε αυτή την αντίληψη θα ήθελα η «Αποθήκη» να μιλήσει και γι’ αυτό κάνω τους «Δίκαιους».
-Διάβασα πως στους «Δίκαιους» εστιάζετε στην έννοια της εξέγερσης. Εξεγείρεται ο κόσμος σήμερα ή μήπως τελικά μοιάζει να δέχεται σχεδόν παθητικά τα πάντα;
Βλέπω ανθρώπους γύρω μου να λένε «όχι», όπως θα έλεγε ο Καμί. Απλώς δεν υπάρχει ακόμα αυτή η ευρεία συσπείρωση. Οταν όμως υπήρχαν λόγοι, όπως με τις καταλήψεις για τις δραματικές σχολές, συγκεντρώθηκε ο κόσμος. Δεν είμαστε σε επαναστατικούς καιρούς, είμαστε όμως –ελπίζω– σε εποχή ζυμώσεων. Αυτή η ιστορία του ανίκητου καπιταλισμού δεν μπορεί να συνεχιστεί. Κι άλλωστε, η εξέγερση δεν μας ειδοποιεί πότε θα έρθει. Φτάνει εμείς να είμαστε έτοιμοι γι’ αυτό. Γι’ αυτό ανεβαίνουν «Οι δίκαιοι».
-Η δικαιοσύνη είναι μια έννοια τραυματισμένη στην Ελλάδα σήμερα;
Φυσικά. Η δικαιοσύνη είναι ταξική δικαιοσύνη. Δεν είναι γενική δικαιοσύνη. Μόνο ένας αφελής μπορεί να πιστέψει πως υπάρχει ισότιμη δικαιοσύνη προς κάθε παραβάτη. Στη δική μας περίπτωση του έργου, η δικαιοσύνη επιβάλλεται με ένοπλο αγώνα, με μια βίαιη πράξη, όχι όμως με μια άμετρη και χωρίς όρια εκδικητικότητα.
-Δεν είστε εναντίον της βίας;
Εναντίον ποιας βίας να είμαι; Η βία είναι παρούσα. Εδώ όμως ο Καμί μιλά για μια βιαιότητα που εμπεριέχει τον θάνατο, την εξέγερση, και φέρνω για παράδειγμα τον Αλέξανδρο Παναγούλη. Πώς μπορεί να είσαι εναντίον αυτής της δίκαιης βίας;
-Εχετε σκεφτεί με τι ρεπερτόριο θα συνεχίσετε στην «Αποθήκη» μετά τους «Δίκαιους»;
Επιθυμία μου είναι να ανέβουν έργα με σύγχρονη πολιτική αιχμή. Είμαι δύσκολος με τα έργα και παρορμητικός. Περιμένω να γεννηθεί η στιγμή. Αυτό είναι μειονέκτημα σε μια εποχή που θέλουν δύο χρόνια πριν να ξέρουν τι θα κάνω. Είναι ένα πρόβλημα που έχω με τους παραγωγούς.
«Οσο περνάει καιρός, τόσο περισσότερο αγαπάω το θέατρο»
-Υποθέτω πως οι παραγωγοί θα σοκάρονται και όταν ακούν να δηλώνετε πως δεν επιθυμείτε να είστε sold out.
Θέλει προσοχή. Αρχίζει και γίνεται χυδαίο αυτό. Ο Κουν δεν ήταν sold out όταν ανέβαζε παραστάσεις, 25 θεατές είχε και έγραψε Ιστορία. Ιστορία δεν γράφουν τα sold out, γράφουν οι παραστάσεις και η ενεργή συμμετοχή του κοινού με το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Εάν έχουμε δηλαδή ένα θέατρο 200 θέσεων και έχουμε μέσα 120 ανθρώπους που ήρθαν μια Πέμπτη να μας δουν και δεν είμαστε sold out, πρέπει να ζηλέψουμε; Τι ακριβώς; Αυτό είναι μια παράνοια. Εχουμε το κοινό μας και προσπαθούμε να το διευρύνουμε. Σιχαίνομαι τα sold out. Ευπρόσδεκτο να γεμίσει το θέατρο, αλλά όχι ζητούμενο. Και να σας πω και κάτι; Τα περισσότερα sold out είναι παραμύθια της Χαλιμάς!
-Παρ’ όλα αυτά υποθέτω πως με ευχαρίστηση υποδέχεστε μια επιτυχία όπως τον «Τυχαίο θάνατο ενός αναρχικού» πρόσφατα ή, ας έρθουμε στο σήμερα, δεν γίνεται να μην έχετε έστω λίγο άγχος για το αν θα πάει καλά φέτος η «Αποθήκη»…
Αγχος λέτε; Δεν κοιμάμαι τα βράδια. Ο Μπρεχτ έλεγε πως αν τους 20 θεατές τους κάνουμε 50 είναι τεράστιο κέρδος. Δεν κατάλαβα πώς ένα μικρό θέατρο με έναν πολιτικό σχεδιασμό ξαφνικά θα έχει ουρές απέξω. Αν είχε ουρές ένα φιλοσοφικό κείμενο του Καμί θα έπρεπε να έχουμε πραγματικό σοσιαλισμό. Εκτός αν είναι τόσο υποκριτική η κοινωνία μας που βλέπει τους «Δίκαιους» του Καμί, ενθουσιάζεται και ψηφίζει Δεξιά.
Η στιγμή του «Αναρχικού» ήταν τέτοια που έκανε τεράστια επιτυχία. Ελπίζουμε πως και τώρα θα συμβεί αυτό γιατί ειλικρινά καταθέτουμε την άποψή μας. Και εξάλλου, αυτός είναι ο τρόπος μας χρόνια τώρα. Μια πάμε καλά, μια έτσι κι έτσι, μια γελάμε και μια κλαίμε.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr