Η πενταετία από το τέλος του 2021 έως το τέλος του 2026 αποτυπώνει μια εντυπωσιακή μεταβολή στα φορολογικά έσοδα του ελληνικού Δημοσίου. Μέσα σε μια περίοδο που σημαδεύτηκε από την ενεργειακή κρίση, την εκτίναξη του πληθωρισμού και την παρατεταμένη ακρίβεια σε τρόφιμα, καύσιμα, υπηρεσίες και βασικά αγαθά, οι ετήσιες εισπράξεις από τον ΦΠΑ και τη φορολογία της κατανάλωσης αυξήθηκαν κατά 12,7 δισεκατομμύρια ευρώ.
Το 2021 αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο έτος βάσης, καθώς προηγείται της μεγάλης πληθωριστικής έκρηξης του 2022. Σύμφωνα με την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων, οι εισπράξεις από ΦΠΑ ανήλθαν τότε σε 17,431 δισ. ευρώ, ενώ οι Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης απέδωσαν άλλα 6,659 δισ. ευρώ. Συνολικά, μόνο οι δύο αυτές μεγάλες κατηγορίες έφεραν στα δημόσια ταμεία περίπου 24,09 δισ. ευρώ.
Για το 2026 ο κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει εισπράξεις εσόδων ΦΠΑ περίπου 29,307 δισ. ευρώ και ΕΦΚ περίπου 7,456 δισ. ευρώ. Το άθροισμά τους προσεγγίζει πλέον τα 36,8 δισ. ευρώ.
Η διαφορά σε σχέση με το 2021 είναι τεράστια: περίπου 12,7 δισ. ευρώ περισσότερα έσοδα από ΦΠΑ και ΕΦΚ.
Η εκτόξευση του ΦΠΑ
Η μεγαλύτερη μεταβολή καταγράφεται στον ΦΠΑ.
Το 2021 οι εισπράξεις ήταν 17,431 δισ. ευρώ. Το 2022 αυξήθηκαν περίπου στα 21,4 δισ. ευρώ, το 2023 στα 23,4 δισ., το 2024 ξεπέρασαν τα 26 δισ. και το 2025 διαμορφώθηκαν περίπου στα 27,8 δισ. ευρώ. Για το 2026 ο προϋπολογισμός προβλέπει 29,3 δισ. ευρώ.
Μόνο ο ΦΠΑ, επομένως, εμφανίζεται αυξημένος κατά περίπου 11,88 δισ. ευρώ ή 68% μεταξύ 2021 και προϋπολογισμού 2026.
Η σύγκριση με το 2021 έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή αναδεικνύει την αλλαγή που ακολούθησε την πληθωριστική έκρηξη.
Πώς η ακρίβεια αυξάνει αυτομάτως τον ΦΠΑ
Ο ΦΠΑ είναι αναλογικός φόρος επί της τιμής. Αυτό σημαίνει ότι, όταν αυξάνεται η τιμή ενός προϊόντος, αυξάνεται αυτομάτως και το ποσό του φόρου σε ευρώ, εφόσον ο συντελεστής παραμένει σταθερός.
Ενα προϊόν καθαρής αξίας 100 ευρώ με ΦΠΑ 24% αποδίδει φόρο 24 ευρώ. Αν λόγω ανατιμήσεων η καθαρή τιμή του αυξηθεί στα 120 ευρώ, ο ΦΠΑ γίνεται 28,80 ευρώ χωρίς να έχει αυξηθεί ο φορολογικός συντελεστής.
Αυτός είναι ένας από τους μηχανισμούς μέσω των οποίων ο πληθωρισμός ενισχύει σημαντικά τα ονομαστικά φορολογικά έσοδα.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, στην αύξηση των εισπράξεων του ΦΠΑ συνέβαλαν η πραγματική ανάπτυξη της οικονομίας, η ισχυρή τουριστική δραστηριότητα, η αύξηση της απασχόλησης και των ονομαστικών εισοδημάτων, η διεύρυνση των ηλεκτρονικών συναλλαγών και τα μέτρα περιορισμού της φοροδιαφυγής.
Ωστόσο είναι προφανές ότι η αύξηση των 11,9 δισ. ευρώ στα έσοδα από τον ΦΠΑ οφείλεται κατά κύριο λόγο στην ακρίβεια. Είναι σαφές ότι η άνοδος του επιπέδου των τιμών διεύρυνε σημαντικά τη φορολογική βάση πάνω στην οποία εφαρμόζεται ο ΦΠΑ, καθώς η έκρηξη στις εισπράξεις του φόρου αυτού εμφανίζεται ταυτόχρονα και παράλληλα με την έκρηξη των τιμών, με τις ανατιμήσεις-φωτιά σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες που πυροδότησαν την υπέρμετρη άνοδο του πληθωρισμού.
Οι ΕΦΚ στα καύσιμα και τα λοιπά προϊόντα ενέργειας
Οι ΕΦΚ παρουσιάζουν διαφορετική συμπεριφορά, επειδή σε πολλές περιπτώσεις επιβάλλονται ανά φυσική μονάδα προϊόντος και όχι ως ποσοστό επί της τιμής.
Το 2021 οι συνολικές εισπράξεις ΕΦΚ ήταν 6,659 δισ. ευρώ. Από αυτές, 3,940 δισ. ευρώ προέρχονταν από ενεργειακά προϊόντα, 2,130 δισ. από καπνικά και περίπου 589 εκατ. ευρώ από λοιπά προϊόντα.
Η ανάλυση της ΑΑΔΕ δείχνει ότι το 2021 το Δημόσιο εισέπραξε:
1,905 δισ. ευρώ από ΕΦΚ βενζίνης
1,370 δισ. ευρώ από diesel κίνησης
345,8 εκατ. ευρώ από diesel θέρμανσης
87,2 εκατ. ευρώ από υγραέριο
155 εκατ. ευρώ από ηλεκτρική ενέργεια
38,5 εκατ. ευρώ από φυσικό αέριο.
Οι βενζίνες και το diesel κίνησης απέδωσαν από μόνα τους περίπου 3,27 δισ. ευρώ ΕΦΚ το 2021. Το ποσό αυξήθηκε στα 3,46 δισ. ευρώ το 2022, στα 3,53 δισ. ευρώ το 2023, στα 3,64 δισ. ευρώ το 2024 και στα 3,75 δισ. ευρώ το 2025, ενώ για το 2026 ο κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει περίπου 3,61 δισ. ευρώ από τις δύο αυτές κατηγορίες καυσίμων.
Μάλιστα, πάνω στα καύσιμα επιβάλλεται και ΦΠΑ. Η ΑΑΔΕ καταγράφει για το 2021 έσοδα 1,749 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή και τα παράγωγά τους. Το ποσό εκτινάχθηκε το 2022 στα 2,560 δισ. ευρώ, εν μέσω της μεγάλης ενεργειακής κρίσης και της ανόδου των τιμών των καυσίμων. Το 2023 τα έσοδα από τη συγκεκριμένη κατηγορία ΦΠΑ διαμορφώθηκαν στα 2,271 δισ. ευρώ, ενώ το 2024 ανήλθαν σε 2,226 δισ. ευρώ. Το 2025 υποχώρησαν στα 2,046 δισ. ευρώ, ενώ για το 2026 ο κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει εισπράξεις 2,124 δισ. ευρώ από τον ΦΠΑ στα πετρελαιοειδή και τα παράγωγά τους.
Ετσι, μόνο στην πενταετία 2021-2025, το Δημόσιο εισέπραξε περίπου 10,85 δισ. ευρώ ΦΠΑ από τα πετρελαιοειδή, πέραν των δισεκατομμυρίων ευρώ που εισπράχθηκαν την ίδια περίοδο μέσω του ΕΦΚ στα ενεργειακά προϊόντα. Με την πρόβλεψη του 2026, το συνολικό ποσό της εξαετίας 2021-2026 προσεγγίζει τα 12,98 δισ. ευρώ.
Πάνω από 2 δισ. κάθε χρόνο από τα καπνικά
Εξίσου σταθερή πηγή φορολογικών εσόδων αποτελούν τα προϊόντα καπνού.
Το 2021 ο ΕΦΚ στα καπνικά απέφερε 2,125 δισ. ευρώ. Το ποσό αντιστοιχούσε σχεδόν στο 32% όλων των εισπράξεων ΕΦΚ εκείνης της χρονιάς.
Στα επόμενα χρόνια οι εισπράξεις παρέμειναν πάνω από τα 2 δισ. ευρώ: περίπου 2,16 δισ. το 2022, 2,24 δισ. το 2023, 2,32 δισ. το 2024 και 2,36 δισ. το 2025, ενώ για το 2026 προβλέπονται περίπου 2,38 δισ. ευρώ. Και εδώ πρέπει να συνυπολογιστεί ο ΦΠΑ. Ηδη το 2021 τα έσοδα ΦΠΑ από καπνικά προϊόντα ήταν 657,6 εκατ. ευρώ. Το 2022 αυξήθηκαν σε περίπου 661,1 εκατ. ευρώ και το 2023 σε 687 εκατ. ευρώ. Το 2024 διαμορφώθηκαν στα 618,7 εκατ. ευρώ, ενώ το 2025 υποχώρησαν ελαφρά στα 607,7 εκατ. ευρώ. Για το 2026 ο κρατικός προϋπολογισμός προβλέπει έσοδα περίπου 599 εκατ. ευρώ από τον ΦΠΑ των καπνικών προϊόντων. Συνεπώς, πέρα από τον ΕΦΚ άνω των 2 δισ. ευρώ ετησίως, τα καπνικά αποφέρουν στο Δημόσιο άλλα 600-700 εκατ. ευρώ τον χρόνο μέσω ΦΠΑ. Αθροιστικά, μόνο από τον ΦΠΑ στα καπνικά προϊόντα, οι εισπράξεις της περιόδου 2021-2025 ανέρχονται περίπου στα 3,23 δισ. ευρώ, ενώ μαζί με την πρόβλεψη του 2026 φτάνουν περίπου στα 3,83 δισ. ευρώ.
Ποτά, μπίρα, καφές και ηλεκτρονικό τσιγάρο
Η φορολογία κατανάλωσης επεκτείνεται σε μια μεγάλη σειρά προϊόντων. Το 2021 το Δημόσιο εισέπραξε 265,86 εκατ. ευρώ από ΕΦΚ αιθυλικής αλκοόλης και αλκοολούχων προϊόντων και άλλα 170,25 εκατ. ευρώ από την μπίρα. Από τον φόρο κατανάλωσης στον καφέ εισπράχθηκαν 136,72 εκατ. ευρώ, ενώ από το ηλεκτρονικό τσιγάρο 4,23 εκατ. ευρώ.
Το 2026 ο προϋπολογισμός προβλέπει περίπου 359 εκατ. ευρώ από αιθυλική αλκοόλη και αλκοολούχα προϊόντα, 202 εκατ. από μπίρα, περίπου 151 εκατ. από τον φόρο κατανάλωσης στον καφέ και 12 εκατ. από το ηλεκτρονικό τσιγάρο.
ΑΠΟ ΤΑ 24,1 ΔΙΣ. ΣΤΑ 36,8 ΔΙΣ. ΕΥΡΩ
Το αριθμητικό αποτέλεσμα της πενταετίας, από το τέλος του 2021 έως το τέλος του 2026, παραμένει εντυπωσιακό. Στο τέλος του 2021, ΦΠΑ και ΕΦΚ απέδωσαν μαζί περίπου 24,1 δισ. ευρώ. Στο τέλος του 2026 προβλέπεται να έχουν αποδώσει σχεδόν 36,8 δισ. ευρώ. Πρόκειται για αύξηση περίπου 12,7 δισ. ευρώ ή 52,6%. Και η μεγάλη πηγή της αύξησης είναι ο ΦΠΑ: από 17,4 δισ. το 2021 σε 29,3 δισ. ευρώ το 2026, δηλαδή σχεδόν 68% περισσότερο. Η χρονική σύμπτωση με την περίοδο του υψηλού πληθωρισμού είναι προφανής. Οσο οι ονομαστικές τιμές ανεβαίνουν, ο αναλογικός ΦΠΑ αποδίδει περισσότερα ευρώ. Και αυτό σημαίνει ότι ένα μέρος του κόστους της ακρίβειας για τον καταναλωτή μετατρέπεται ταυτόχρονα σε υψηλότερα φορολογικά έσοδα.
Διαβάστε περισσότερα