Πρόωρες εκλογές για τις 29 Νοεμβρίου κήρυξε ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, μετά την αποτυχία της κυβέρνησής του να περάσει στο Κοινοβούλιο τα μέτρα αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης.
Σύμφωνα με τον πολιτικό αναλυτή Χαβιέρ Καρμπονέλ, ο Σάντσεθ μετέτρεψε την κοινοβουλευτική ήττα σε εκλογική αναμέτρηση με σαφές επιχείρημα: εάν η κυβέρνηση δεν μπορεί να εξασφαλίσει επαρκή αριθμό ψήφων στο Κοινοβούλιο για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης, οι ψηφοφόροι οφείλουν να της δώσουν νέα ισχυρότερη εντολή.
Οι Ισπανοί, λοιπόν, έχουν στη διάθεσή τους οκτώ εβδομάδες για να αποφασίσουν αν ο Σάντσεθ θα παρατείνει την οκταετή θητεία του ή αν θα δώσει τη θέση του σε μια δεξιά κυβέρνηση που θα μπορούσε να αλλάξει δραματικά την πορεία της χώρας: κυρίως επειδή ενδέχεται να περιλαμβάνει το ακροδεξιό κόμμα Vox.
Εκτός από το θέμα της στέγασης, η εκλογική αναμέτρηση θα καθοριστεί επίσης από τη στάση των πολιτών απέναντι στην ακροδεξιά, από τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα και από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στην εποχή του Τραμπ. Σε αυτό το πλαίσιο, το Politico αναλύει τους βασικούς παράγοντες που θα κρίνουν τις πρόωρες εκλογές της 29ης Νοεμβρίου.
Οι «ρυθμιστές»
Τα δύο μεγαλύτερα κόμματα της Ισπανίας, το κεντροαριστερό Σοσιαλιστικό Κόμμα του Σάντσεθ και το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχό), αναμένεται να συγκεντρώσουν περίπου τα ίδια ποσοστά με τις εκλογές του 2023, χωρίς κανένα από τα δύο να εξασφαλίζει αυτοδυναμία. Αυτό σημαίνει ότι επικεφαλής της επόμενης κυβέρνησης θα τεθεί όποιος καταφέρει να συγκροτήσει την ευρύτερη κοινοβουλευτική συμμαχία.
Οι δημοσκοπήσεις δίνουν στο Λαϊκό Κόμμα ποσοστό περίπου 34%, ενώ οι Σοσιαλιστές του Σάντσεθ συγκεντρώνουν το 26% των προτιμήσεων των ψηφοφόρων. Ο ηγέτης του Λαϊκού Κόμματος (PP), Φεϊχό, δηλώνει ότι δεν έχει πρόβλημα να κυβερνήσει με το ακροδεξιό κόμμα Vox, το οποίο καταγράφει ποσοστά γύρω στο 18%, σύμφωνα με τον δείκτη «Poll of Polls» του Politico. Το Λαϊκό Κόμμα (PP) συγκυβερνά ήδη με το Vox σε αρκετές περιφέρειες.
Οι ελπίδες του Σάντσεθ για επανεκλογή εξαρτώνται από την επίτευξη του ίδιου απίθανου άθλου που πέτυχε πριν από τρία χρόνια, όταν κατάφερε να σχηματίσει κοινοβουλευτική πλειοψηφία με δυνάμεις της Aριστεράς, καθώς και με περιφερειακά και αυτονομιστικά κόμματα. Αυτή τη φορά, η επιλογή αυτή φαντάζει ανέφικτη λόγω της κατάρρευσης των αριστερών πολιτικών δυνάμεων της χώρας. Το Sumar (ο μικρότερος εταίρος στην κυβέρνηση συνασπισμού του Σάντσεθ) έχει υποστεί κατακόρυφη πτώση στα ποσοστά των δημοσκοπήσεων και επί του παρόντος στερείται ηγεσίας.
Η υπουργός Υγείας Μόνικα Γκαρθία συγκαταλέγεται στα φαβορί για την ηγεσία της νέας συμμαχίας, η οποία σχεδιάζει να παρουσιαστεί ως «Ευρύ Μέτωπο» αργότερα αυτόν τον μήνα. Θα εναπόκειται στον μελλοντικό της ηγέτη να επιχειρήσει τη συγκρότηση μιας βιώσιμης αριστερής εκλογικής συμμαχίας με τους σφοδρούς αντιπάλους του κόμματος, τους Podemos, καθώς και με σημαντικές προσωπικότητες, όπως η ακτιβίστρια για το δικαίωμα στη στέγαση και πρώην δήμαρχος της Βαρκελώνης, Άντα Κολάου.
Αυξανόμενη δυναμική για το Vox
Την τελευταία δεκαετία, το ακροδεξιό κόμμα Vox εξελίχθηκε από μια περιθωριακή ομάδα σε σημαντική πολιτική δύναμη: και πλέον, σε πιθανό εταίρο συνασπισμού σε μια εθνική κυβέρνηση του PP.
Σε αντίθεση με την εποχή των προηγούμενων εθνικών εκλογών στην Ισπανία, το Vox διαθέτει πλέον αποδεδειγμένη εμπειρία συνεργασίας με το PP σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο. Τα δύο κόμματα συγκυβερνούν σήμερα στην Εξτρεμαδούρα, την Αραγονία, την Καστίλλη και Λεόν και την Ανδαλουσία, ενώ στο παρελθόν είχαν συνεργαστεί στη Βαλένθια και τη Μούρθια.
Στο πλαίσιο αυτών των κυβερνήσεων, το Vox άσκησε επιτυχώς πιέσεις στο PP ώστε να υιοθετήσει αυστηρότερες πολιτικές για το μεταναστευτικό και να απορρίψει την «Πράσινη Συμφωνία» της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Ορισμένες κυβερνήσεις συνεργασίας PP-Vox αντικατέστησαν επίσης τις πολιτικές για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών με ένα ευρύτερο πλαίσιο «ενδοοικογενειακής βίας», υποβαθμίζοντας έτσι τον έμφυλο χαρακτήρα τέτοιων εγκλημάτων, ενώ περιόρισαν και τα μέτρα προστασίας για τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα.
Το 2023, ο Σάντσεθ χρησιμοποίησε την προοπτική μιας κυβέρνησης PP-Vox για να πείσει τους ψηφοφόρους να υποστηρίξουν την υποψηφιότητά του, αλλά φαίνεται λιγότερο πιθανό ότι η εν λόγω στρατηγική, αυτή τη φορά μπορεί να έχει τέτοια ισχύ. Το Vox έχει επεκτείνει την πολιτική του εκπροσώπηση σε αρκετές εκλογές τα τελευταία τρία χρόνια, υποδηλώνοντας ότι το κόμμα μπορεί να μην φέρει πλέον το ίδιο εκλογικό στίγμα.
Όσο για το PP, αν και η πιο ξεκάθαρη πορεία του προς την εξουσία περιλαμβάνει έναν συνασπισμό με το Vox, το να το εκφράσει δημοσίως αυτό πριν από τις εκλογές, μπορεί να αποθαρρύνει τους μετριοπαθείς ψηφοφόρους του. Όσο χειρότερη είναι η απόδοση του κεντροδεξιού κόμματος, τόσο μεγαλύτερη δύναμη θα έχουν οι τελικοί ακροδεξιοί εταίροι του για να καθορίσουν την πολιτική.
Οι «ανοιχτές πληγές»
Υπάρχουν δύο ανεπίλυτα ζητήματα που θα μπορούσαν να ταράξουν τις εκλογές: η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα και οι συνεχιζόμενες υποθέσεις διαφθοράς που αφορούν μέλη του στενού κύκλου του Σάντσεθ.
Χιλιάδες μετανάστες παραμένουν στη Θέουτα μετά τη μαζική αύξηση που προκάλεσε σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την ετοιμότητα ασφαλείας της Ισπανίας και την τεταμένη σχέση της με το Μαρόκο. Ενώ οι πρόσφατες διαμαρτυρίες για τη στέγαση έχουν αποσπάσει προσωρινά την προσοχή των ψηφοφόρων, η προσοχή στην κρίση θα μπορούσε να επιστρέψει καθώς οι δικαστικές έρευνες θα φέρουν νέα ευρήματα που θα περιγράφουν λεπτομερώς τον χειρισμό του γεγονότος από την κυβέρνηση.
Η επίσκεψη του Βασιλιά Φελίπε ΣΤ΄ στη Θέουτα και τη Μελίγια την επόμενη εβδομάδα θα μπορούσε να προκαλέσει μια σημαντική διπλωματική σύγκρουση με το Μαρόκο, το οποίο διεκδικεί τους θύλακες ως δικές του και έχει προειδοποιήσει ότι η επίσκεψη θα αποτελούσε «πρόκληση». Οποιαδήποτε νέα εισροή μεταναστών στη Θέουτα θα αύξανε επίσης την προσοχή στην ανεπίλυτη κρίση και θα αναδιαμόρφωνε την εκλογική αφήγηση γύρω από την ασφάλεια των συνόρων και την εθνική άμυνα.
Το επίκεντρο της προεκλογικής εκστρατείας θα μπορούσε επίσης να εκτροχιαστεί από τα σκάνδαλα διαφθοράς που επηρεάζουν τον στενό κύκλο του πρωθυπουργού. Η σύζυγος του Σάντσεθ, Μπεγόνια Γκόμεθ, αντιμετωπίζει δίκη για φερόμενη αθέμιτη άσκηση επιρροής και υπεξαίρεση. Η ημερομηνία της δίκης δεν έχει ακόμη οριστεί και δεν αναμένεται να ξεκινήσει πριν από τις εκλογές.
Νέες αποκαλύψεις που αφορούν τον στενό σύμμαχο του Σάντσεθ και πρώην πρωθυπουργό Χοσέ Λουίς Ροντρίγκεζ Θαπατέρο, ο οποίος βρίσκεται υπό έρευνα για φερόμενη αθέμιτη άσκηση επιρροής, εγκληματική οργάνωση και πλαστογράφηση εγγράφων, θα μπορούσαν να αποδειχθούν καθοριστικές. Το ίδιο θα μπορούσαν επίσης να αποδειχθούν τα ευρήματα που συνδέονται με την έρευνα για τη φερόμενη συνωμοσία του Σοσιαλιστικού Κόμματος να δυσφημίσει τη δικαστική εξουσία. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, τόσο η Γκόμεθ όσο και ο Θαπατέρο διατηρούν την αθωότητά τους.
Η δύναμη των διαδηλωτών
Ο Σάντσεθ υπογράμμισε σήμερα ότι, κατά τη διάρκεια της θητείας του, η Ισπανία έχει γίνει «η ταχύτερα αναπτυσσόμενη οικονομία σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, πρωτοπόρος στη δημιουργία θέσεων εργασίας». Σύμφωνα πάντως με το Politico, ο μέσος πολίτης δεν αισθάνεται απαραίτητα τον αντίκτυπο της ισχυρής ανάπτυξης και των ρεκόρ απασχόλησης της Ισπανίας, καθώς ο πληθωρισμός έχει ξεπεράσει τις αυξήσεις στους μισθούς, ενώ οι οι τιμές των προϊόντων -και, το πιο σημαντικό, το κόστος στέγασης- αυξάνονται.
Στο πλαίσιο αυτό, οι ακτιβιστές για τη στέγαση στην Ισπανία έχουν αξιοποιήσει την απογοήτευση για το κόστος ζωής και έχουν οργανώσει μαζικές διαδηλώσεις και καταυλισμούς διαμαρτυρίας σχεδόν σε κάθε μεγάλη πόλη.
Η Ισπανική Ένωση Ενοικιαστών θα μπορούσε επίσης να διαδραματίσει βασικό ρόλο στις εκλογές, είτε υποστηρίζοντας ένα κόμμα είτε υπονομεύοντας την προσέλευση, λέγοντας στους υποστηρικτές της να μείνουν στο σπίτι τους και να μην πάνε στις κάλπες. Η εκπρόσωπος του συνδικάτου, Valeria Racu, δήλωσε στο Politico ότι η ομάδα της ήθελε οι πολιτικοί να δεσμευτούν για τη θέσπιση συμβάσεων μίσθωσης αορίστου χρόνου, νομικά υποχρεωτικών μειώσεων ενοικίων, τερματισμό των εξώσεων και των κερδοσκοπικών αγορών, καθώς και μια σημαντική επέκταση των δημόσιων κατοικιών με την ανάκτηση κατοικιών που κατέχονται από τράπεζες και επενδυτικά κεφάλαια.
Τα κόμματα που αναλαμβάνουν αυτές τις δεσμεύσεις, πρόκειται να επωφεληθούν από τις ψήφους των διαδηλωτών. Ωστόσο, εάν κανένα από τα κόμματα δεν το πράξει, θα μπορούσε να υπάρξει σημαντική πτώση της προσέλευσης, καθώς οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι δεν θα πάνε στις κάλπες να ψηφίσουν. Αν και οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η στέγαση αποτελεί κορυφαία ανησυχία για τους ψηφοφόρους σε όλο το ιδεολογικό φάσμα, αυτό το σενάριο πιθανότατα θα γίνει περισσότερο αισθητό μεταξύ των αριστερών κομμάτων.
Το φαινόμενο Τραμπ
Πριν από τρεις δεκαετίες, ο τότε υπουργός Γεωργίας Χεσούς Ποσάδα είπε στον συντηρητικό πρωθυπουργό Χοσέ Μαρία Αθνάρ ότι η εκστρατεία του έπρεπε να βασίζεται «λιγότερο στη Συρία και περισσότερο στην [ισπανική περιοχή] Σόρια».
Οι εκλογές στην Ισπανία γενικά αποφασίζονται από τοπικές ανησυχίες, όχι από εξωτερικές υποθέσεις. Ωστόσο, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η θέση του Σάντσεθ ενισχύθηκε όταν συγκρούστηκε με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, σχετικά με τις συγκρούσεις στη Γάζα και το Ιράν.
Εν τω μεταξύ, ο Τραμπ παραμένει ένα αμήχανο θέμα για το Λαϊκό Κόμμα. Η υπεράσπιση μιας πιο παραδοσιακά ατλαντικής, φιλικής προς την Ουάσιγκτον εξωτερικής πολιτικής δεν είναι καθόλου ευχάριστη σε μια χώρα όπου πρόσφατη δημοσκόπηση του Politico διαπίστωσε ότι η πλειοψηφία των ερωτηθέντων (51%) θεωρούσε τις ΗΠΑ ως «απειλή» για την Ευρώπη.
Η απροκάλυπτη φιλο-MAGA στάση του Vox έχει επίσης δημιουργήσει εντάσεις με τμήματα του εκλογικού σώματος. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ έχουν συμβάλει στην κατακόρυφη αύξηση του κόστους των καυσίμων και των λιπασμάτων, πλήττοντας ιδιαίτερα σκληρά τους αγρότες που ψηφίζουν το κόμμα. Η αντιπαράθεση του Τραμπ με τον Πάπα Λέοντα έχει επίσης προκαλέσει δυσαρέσκεια στους συντηρητικούς καθολικούς υποστηρικτές του, ενώ η σύγκρουση του προέδρου με την πρώην σύμμαχό του, την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, έχει ενοχλήσει ορισμένους υποστηρικτές της ακροδεξιάς.
Μπορεί η πολιτική να είναι κατά βάση τοπική υπόθεση, αλλά στον κόσμο του Τραμπ, οι εξελίξεις στο εξωτερικό μπορούν να έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην Ισπανία: και ενδέχεται κάλλιστα να διαδραματίσουν ρόλο στις εκλογές.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr