Το σχέδιο της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης για το «δωδεκάμηνο νησί» περιλαμβάνει εξασφάλιση κατοικίας για γιατρούς, εκπαιδευτικούς και λιμενικούς, αποπληρωμή των οφειλών του Μεταφορικού Ισοδύναμου, εγγυημένες ακτοπλοϊκές και υγειονομικές υπηρεσίες, νέες θέσεις εργασίας και μεταφορά του υπουργείου Νησιωτικής Πολιτικής στη Λέσβο. Με αφορμή το 17ο Πανελλήνιο Συνέδριο Μικρών Νησιών στην Κάσο, η ΕΛ.Α.Σ παρουσιάζει τις προτάσεις της για να παραμένουν τα νησιά ζωντανά και τους δώδεκα μήνες του χρόνου.
Το στοίχημα του «δωδεκάμηνου νησιού»
Τους καλοκαιρινούς μήνες τα νησιά γεμίζουν ζωή, όμως η πραγματική εικόνα τους αποκαλύπτεται τον χειμώνα: όταν πρέπει να λειτουργούν τα σχολεία, να υπάρχουν γιατροί και να διασφαλίζεται η ακτοπλοϊκή σύνδεση. Αυτό είναι το περιεχόμενο του «δικαιώματος παραμονής», που βρέθηκε στο επίκεντρο του 17ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Μικρών Νησιών, το οποίο ολοκληρώνεται σήμερα στην Κάσο.
Η δυνατότητα των νησιωτών να ζουν, να εργάζονται και να μεγαλώνουν τα παιδιά τους στον τόπο τους καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους δεν παρουσιάζεται πλέον μόνο ως διεκδίκηση των τοπικών κοινωνιών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση υιοθέτησε τον Ιούνιο την πρώτη της Στρατηγική για τα Νησιά, αναδεικνύοντας τη νησιωτικότητα ως ζήτημα που απαιτεί συγκεκριμένες πολιτικές.
Το «δωδεκάμηνο νησί» αποτελεί, σύμφωνα με την πρόταση, βασικό στόχο του προγράμματος για τα νησιά. Η πρωτοβουλία χαιρετίζεται ως θετική κατεύθυνση, ακόμη και από την κυβέρνηση που συνδιοργάνωσε το συνέδριο μέσω της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι, παρά τα επτά χρόνια διακυβέρνησης, οι ανισότητες ανάμεσα στα νησιά και την υπόλοιπη χώρα εξακολουθούν να υφίστανται.
Εκκρεμότητες από το 2022 και προβλήματα στις βασικές υπηρεσίες
Χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν οι νησιωτικές επιχειρήσεις αποτελεί το Μεταφορικό Ισοδύναμο. Όπως αναφέρεται, οι επιχειρήσεις πληρώθηκαν τον περασμένο Δεκέμβριο για μεταφορές που αφορούσαν το 2022, ενώ οι αιτήσεις για τις δαπάνες του 2023 άνοιξαν μόλις το φετινό καλοκαίρι.
Την ίδια ώρα, η κάλυψη των αναγκών στην υγεία παραμένει δύσκολη υπόθεση. Όταν ένα μικρό νησί δεν διαθέτει γιατρό, η λύση της μετακίνησης γιατρού από γειτονικό νησί μπορεί να αφήσει ακάλυπτη την περιοχή από την οποία προέρχεται.
Προβληματισμό προκαλεί, επίσης, η αλλαγή στον τρόπο καθορισμού των τιμολογίων σε λιμάνια που ιδιωτικοποιούνται. Την εβδομάδα διεξαγωγής του συνεδρίου ψηφίστηκε νόμος που καταργεί την υπουργική έγκριση των τιμολογίων και μεταφέρει την αρμοδιότητα στις διοικήσεις των λιμανιών. Παρότι η κυβέρνηση διαβεβαιώνει ότι τα τέλη της ακτοπλοΐας εξαιρούνται, στην πρόταση εκφράζεται ανησυχία για την απώλεια ενός ακόμη εργαλείου δημόσιου ελέγχου σε υποδομές ζωτικής σημασίας για τα νησιά.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι οι νησιώτες δεν χρειάζονται απλώς μακροπρόθεσμα σχέδια, αλλά λύσεις για προβλήματα που παραμένουν άλυτα εδώ και χρόνια.
Δικαίωμα παραμονής με μετρήσιμους στόχους
Η πρόταση προβλέπει τη θεσμοθέτηση του δικαιώματος παραμονής, ώστε η αποτελεσματικότητα των πολιτικών να αξιολογείται με συγκεκριμένα στοιχεία και όχι μόνο με εξαγγελίες.
Για κάθε νησί προτείνεται να δημοσιεύονται ετησίως, από ανεξάρτητο Ερευνητικό Ινστιτούτο Νησιωτικής Πολιτικής, τέσσερις βασικοί δείκτες:
Ο αριθμός των μόνιμων κατοίκων που παραμένουν τον χειμώνα.
Ο αριθμός των παιδιών που εγγράφονται στα σχολεία.
Οι θέσεις εργασίας που διατηρούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Το κόστος στέγασης.
Με βάση αυτούς τους δείκτες θα αξιολογείται κάθε πολιτική παρέμβαση, ανάλογα με το αν συμβάλλει στη βελτίωση των συνθηκών ζωής. Παράλληλα, προβλέπεται η ισότιμη ένταξη όσων επιλέγουν να εγκατασταθούν μόνιμα σε μικρά νησιά, είτε πρόκειται για νέες οικογένειες είτε για επαγγελματίες και επιστήμονες.
Μεταφορικό Ισοδύναμο και εγγυημένες υπηρεσίες για κάθε νησί
Κεντρικός άξονας των προτάσεων είναι η εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στις μεταφορές και στις βασικές υπηρεσίες, ανεξάρτητα από τη γεωγραφική θέση κάθε νησιού.
Ειδικότερα, προτείνεται η εξόφληση όλων των εκκρεμών οφειλών του Μεταφορικού Ισοδύναμου, η καθιέρωση σταθερών ημερομηνιών πληρωμής και η επέκταση της επιδότησης καυσίμων σε όλα τα νησιά.
Παράλληλα, ζητείται να διασφαλίζεται ένα ελάχιστο επίπεδο εξυπηρέτησης για κάθε νησιωτική κοινότητα. Αυτό θα περιλαμβάνει ελάχιστο αριθμό ακτοπλοϊκών δρομολογίων ανά εβδομάδα, ανώτατο χρόνο πρόσβασης στο πλησιέστερο κέντρο υγείας και δυνατότητα αυθημερόν εξυπηρέτησης.
Προτεραιότητα προβλέπεται για τα νησιά που βρίσκονται σε διπλή γεωγραφική απομόνωση, τόσο από την ηπειρωτική Ελλάδα όσο και από το διοικητικό κέντρο της περιφέρειάς τους.
Επιπλέον, επαναφέρεται η δέσμευση που παρουσιάστηκε στη ΔΕΘ για την κάλυψη μέρους του πρόσθετου κόστους μετακίνησης, ενέργειας και βασικών αγαθών στους οικισμούς με λιγότερους από 1.000 κατοίκους.
Στέγη για γιατρούς, εκπαιδευτικούς και λιμενικούς
Η εξασφάλιση κατοικίας για όσους καλούνται να στελεχώσουν τις δημόσιες υπηρεσίες των μικρών νησιών αποτελεί ακόμη μία βασική προτεραιότητα.
Προτείνεται η παροχή εγγυημένης στέγης σε γιατρούς, εκπαιδευτικούς και λιμενικούς, με αξιοποίηση δημόσιων κτιρίων και ακινήτων που παραμένουν κλειστά. Η καταγραφή των διαθέσιμων ακινήτων θα γίνεται ξεχωριστά για κάθε νησί.
Ταυτόχρονα, προβλέπονται κίνητρα για την ανακαίνιση κατοικιών, υπό την προϋπόθεση ότι οι ιδιοκτήτες θα δεσμεύονται να τις διαθέτουν προς ενοικίαση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους και όχι αποκλειστικά για εξοχική ή βραχυχρόνια χρήση.
Εργασία όλο τον χρόνο και ενίσχυση της τοπικής παραγωγής
Η μείωση της εξάρτησης των νησιωτικών οικονομιών από την τουριστική περίοδο αποτελεί έναν ακόμη στόχο. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται οι νέες θέσεις εργασίας του Δημοσίου που μπορούν να καλυφθούν εξ αποστάσεως, όπως η τηλεφωνική εξυπηρέτηση πολιτών, να στελεχώνονται από μόνιμους κατοίκους μικρών νησιών αντί να συγκεντρώνονται στην Αθήνα.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ανάπτυξη της λεγόμενης γαλάζιας παραγωγής, με επενδύσεις στην αλιεία, στα καρνάγια και στη μεταποίηση. Στόχος είναι να δημιουργηθούν περισσότερες σταθερές πηγές εισοδήματος και να περιοριστεί η εξάρτηση των τοπικών κοινωνιών από λίγους μήνες τουριστικής δραστηριότητας.
«Σπίτι της Κοινότητας» και ανοιχτά νησιά τον χειμώνα
Για την αντιμετώπιση της κοινωνικής απομόνωσης κατά τους χειμερινούς μήνες, προτείνεται η δημιουργία ενός «Σπιτιού της Κοινότητας» σε κάθε μικρό νησί.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η λειτουργία των σχολείων και κατά τις απογευματινές ώρες, καθώς και η δημιουργία κοινοτικών παντοπωλείων όπου έχει κλείσει το τελευταίο κατάστημα μιας περιοχής. Η επιδίωξη είναι να διατηρούνται χώροι συνάντησης και βασικές δυνατότητες εξυπηρέτησης ακόμη και μετά την αναχώρηση των τελευταίων επισκεπτών του καλοκαιριού.
Επιπλέον, προτείνεται η ανάπτυξη ενεργειακών κοινοτήτων, ώστε μέρος της παραγόμενης ενέργειας και των σχετικών οφελών να παραμένει στις τοπικές κοινωνίες.
Μεταφορά του υπουργείου Νησιωτικής Πολιτικής στη Λέσβο
Η πρόταση συνδέει την αποτελεσματική εφαρμογή των πολιτικών για τα νησιά με την αποκέντρωση της λήψης αποφάσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, επαναλαμβάνεται η δέσμευση που παρουσιάστηκε στη ΔΕΘ για τη μεταφορά του υπουργείου Νησιωτικής Πολιτικής στη Λέσβο.
Η μετακίνηση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο μεταφοράς πέντε υπουργείων εκτός Αττικής σε βάθος δεκαετίας, με στόχο οι αποφάσεις για το Αιγαίο να λαμβάνονται πιο κοντά στις ανάγκες και την καθημερινότητα των νησιωτών.
Το επόμενο στοίχημα είναι οι δεσμεύσεις να μετατραπούν σε μετρήσιμα αποτελέσματα. Η πρόταση προβλέπει αξιολόγηση από την πρώτη χρονιά εφαρμογής, με βάση τις πραγματικές συνθήκες που θα επικρατούν στα μικρά νησιά τον χειμώνα και όχι μόνο την εικόνα που παρουσιάζουν κατά την τουριστική περίοδο.
Διαβάστε περισσότερα