Τον κώδωνα του κινδύνου για τα κρυφά ρήγματα που απειλούν το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα και τις αγορές έκρουσε χθες το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Στην εξαμηνιαία του Εκθεση για την Παγκόσμια Χρηματοπιστωτική Σταθερότητα (Global Financial Stability Report), το Ταμείο έστειλε μήνυμα ότι τρέχουσα νηνεμία στις διεθνείς αγορές είναι απατηλή, καθώς κάτω από την επιφάνεια συσσωρεύονται «οξείς» κίνδυνοι, ικανοί να πυροδοτήσουν μια νέα συστημική κρίση.
Η έκθεση εστίασε σε τρεις σημαντικούς κινδύνους οι οποίοι θα μπορούσαν να προκαλέσουν απότομη αυστηροποίηση των χρηματοπιστωτικών συνθηκών και αναταραχή στην αγορά:
1. Η «φούσκα» της Τεχνητής Νοημοσύνης: Η ξέφρενη άνοδος των χρηματιστηρίων παγκοσμίως τα τελευταία χρόνια στηρίχθηκε κυρίως στις προσδοκίες γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Τεράστιες επενδύσεις για την ανάπτυξή της ώθησαν τις αποτιμήσεις των κολοσσών υψηλής τεχνολογίας σε εκρηκτικά επίπεδα. Υπάρχουν, ωστόσο, «αυξανόμενες ενδείξεις» ότι οι δυνατότητες της Τ.Ν. ίσως να μην απαιτούν τόσο μεγάλες επενδύσεις, ενώ τα δυνητικά οικονομικά οφέλη ενδεχομένως να είναι λιγότερο σημαντικά από ό,τι αναμενόταν. Ασθενέστερες ή λιγότερο ανθεκτικές επενδύσεις και κερδοφορία στην τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διόρθωση των τιμών των περιουσιακών στοιχείων που σχετίζονται με αυτήν. Μια ξαφνική απογοήτευση των επενδυτών για τις πραγματικές αποδόσεις αυτών των επενδύσεων δεν θα πλήξει όμως μόνο τον κλάδο της υψηλής τεχνολογίας. Θα μπορούσε λόγω της τεράστιας συγκέντρωσης κεφαλαίων να προκαλέσει ντόμινο ρευστοποιήσεων και βίαιη απομόχλευση σε ολόκληρο το εύρος των παγκόσμιων αγορών. «Οι συνέπειες μιας διόρθωσης στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να είναι παγκόσμιες», προειδοποιεί χαρακτηριστικά το ΔΝΤ και καλεί τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής να περιορίσουν τη χρήση μόχλευσης –συμπεριλαμβανομένων των παραγώγων και των δανείων με ενέχυρο τίτλους (margin loans)– εκεί όπου αυτή κρίνεται «υπερβολική».
2. Η αγορά κρατικών ομολόγων: Η ασταμάτητη έκδοση νέου χρέους κρατά την αγορά ομολόγων σε μόνιμη νευρικότητα και εκτεθειμένη σε σοβαρούς κλυδωνισμούς. Η διαρκής ανάγκη για αναχρηματοδότηση του δημόσιου χρέους δημιουργεί συνεχείς πιέσεις και μια απότομη άνοδος των αποδόσεων θα ανάγκαζε τις αγορές σε μια βίαιη και άμεση επανεκτίμηση του κινδύνου (repricing) με δυνητικά ευρείες επιπτώσεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Το πρόβλημα εντείνεται από το γεγονός ότι τα κρατικά ομόλογα αποτελούν το βασικότερο ενέχυρο στις καθημερινές χρηματοοικονομικές συναλλαγές και στις αγορές παραγώγων. Η υποτίμηση της αξίας τους θα περιόριζε άμεσα τη δυνατότητα δανεισμού, προκαλώντας ξαφνική ασφυξία ρευστότητας. Η έκθεση του Ταμείου υπογραμμίζει ότι οι κίνδυνοι στην αγορά ομολόγων έχουν επιδεινωθεί σε σχέση την προηγούμενη έκθεσή του έξι μήνες πριν, καθώς οι υψηλότερες τιμές ενέργειας ώθησαν σε υψηλά δεκαετιών τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων. Τις πιέσεις εντείνουν περαιτέρω τα ιστορικά υψηλά επίπεδα δημοσίου χρέους και τα ανεπίλυτα δημοσιονομικά ελλείμματα στις μεγάλες οικονομίες.
3. Οι κυβερνοεπιθέσεις: Ο κυβερνοχώρος αποτελεί πλέον για το ΔΝΤ ξεκάθαρη απειλή για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Οι ολοένα και πιο εξελιγμένες κυβερνοαπειλές τροφοδοτούν αυξανόμενους κινδύνους, καθώς η χρηματοδότηση γίνεται πιο ψηφιακή και διασυνδεδεμένη. Μια συντονισμένη ψηφιακή επίθεση σε κρίσιμους χρηματοοικονομικούς κόμβους, οίκους εκκαθάρισης ή διεθνή συστήματα πληρωμών θα μπορούσε να παραλύσει τις συναλλαγές και να εξαφανίσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών μέσα σε λίγα λεπτά, προειδοποιεί το Ταμείο.
Ο Μη Τραπεζικός Χρηματοπιστωτικός Τομέας (NBFI), η λεγόμενη «σκιώδης τραπεζική» των hedge funds, private credit funds και άλλων επενδυτικών σχημάτων, έχει διογκωθεί υπερβολικά, κρύβοντας στους ισολογισμούς του τεράστια και συχνά μη χαρτογραφημένη μόχλευση
Ακόμα πιο ανησυχητικά είναι όμως τα κανάλια μέσα από τα οποία οι παραπάνω κίνδυνοι θα μπορούσαν να μεταδοθούν και να γιγαντωθούν. Στο επίκεντρο της κριτικής του ΔΝΤ βρίσκεται ο Μη Τραπεζικός Χρηματοπιστωτικός Τομέας (NBFI), η λεγόμενη «σκιώδης τραπεζική». Hedge funds, private credit funds και άλλα επενδυτικά σχήματα έχουν διογκωθεί υπερβολικά, κρύβοντας στους ισολογισμούς τους τεράστια και συχνά μη χαρτογραφημένη μόχλευση. Σε περίπτωση αναταραχής, τα ιδρύματα αυτά θα εξαναγκαστούν σε εσπευσμένες πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων για να καλύψουν τις υποχρεώσεις τους, επιταχύνοντας την ελεύθερη πτώση των τιμών.
Ρηχή ρευστότητα
Την ίδια ώρα, η ρευστότητα των αγορών αποδεικνύεται «ρηχή». Ενώ υπό κανονικές συνθήκες οι όγκοι των συναλλαγών φαίνονται εντυπωσιακοί, η ρευστότητα αυτή τείνει να εξαφανίζεται ακαριαία μόλις επικρατήσει πανικός. Η εκτεταμένη χρήση σύνθετων χρηματοοικονομικών προϊόντων, όπως τα παράγωγα και τα options (δικαιώματα προαίρεσης), λειτουργεί ως επιταχυντής των κραδασμών. Λόγω της απόλυτης διασύνδεσης του συστήματος, η πίεση μεταφέρεται πλέον δίχως στεγανά από τη μία αγορά στην άλλη.
Σαν να μην έφταναν αυτά, ο διαβόητος δεσμός κρατών – τραπεζών παραμένει ενεργός, κυρίως στις αναδυόμενες οικονομίες. Οι εμπορικές τράπεζες είναι βαριά φορτωμένες με ομόλογα των χωρών τους, πράγμα που σημαίνει ότι μια κρίση χρέους θα χτυπούσε αυτόματα την κεφαλαιακή τους επάρκεια, απειλώντας τη σταθερότητα ολόκληρου του παραδοσιακού τραπεζικού συστήματος
Εκκληση προς τις ρυθμιστικές αρχές και τις κεντρικές τράπεζες
Για να αποτραπεί ένα συστημικό ατύχημα, το ΔΝΤ απευθύνει επείγουσα έκκληση προς τις ρυθμιστικές αρχές και τις κεντρικές τράπεζες, ζητώντας: α) Ενίσχυση της εποπτείας και υποχρεωτική διαφάνεια στη μόχλευση που χρησιμοποιούν τα hedge funds και τα private credit funds. β) Σχέδια έκτακτης ανάγκης από τις κεντρικές τράπεζες για την παροχή ρευστότητας. γ) Αυστηρή εφαρμογή των τραπεζικών κανόνων της «Βασιλείας ΙΙΙ» με διατήρηση ισχυρών κεφαλαιακών μαξιλαριών από τις εμπορικές τράπεζες
Διαβάστε περισσότερα