Μια από τις εντεινόμενες κρίσεις που μαστίζουν σήμερα την Ευρώπη είναι η στεγαστική.
Μια κρίση με συστατικά της στοιχεία την άνοδο των ενοικίων, την περιορισμένη προσφορά κοινωνικής κατοικίας και την αυξανόμενη πληθυσμιακή πίεση στις αστικές και τουριστικές περιοχές. Τα νεαρά άτομα πλήττονται δυσανάλογα, καθώς έχουν περιορισμένη πρόσβαση στην κινητικότητα (γεωγραφική, επαγγελματική και κοινωνική), καθώς και στην εκπαίδευση λόγω της έλλειψης σταθερών συνθηκών διαβίωσης.
Το άρθρο αυτό συνοψίζει βασικά δεδομένα, απόψεις των νέων και πιθανές λύσεις πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων καινοτόμων μοντέλων και βέλτιστων πρακτικών.
Στέγαση: Το σημείο εκκίνησης της κινητικότητας των νέων
Η κατοικία δεν είναι απλώς ένας χώρος όπου κοιμάσαι· καθορίζει το αν οι νέοι και οι νέες μπορούν να σπουδάσουν σε άλλη πόλη, να αποδεχθούν μια θέση εργασίας στο εξωτερικό ή απλώς να φύγουν από το πατρικό τους και να αρχίσουν να χτίζουν την ανεξαρτησία τους. Σήμερα για εκατομμύρια Ευρωπαίους πολίτες το σπίτι είναι συνώνυμο του άγχους και του φόβου για το τι μέλλει γενέσθαι, αντί να αποτελεί μια σταθερή βάση για το μέλλον.
Πάνω από το 50% των κατοίκων που ζουν σε πόλεις θεωρεί τη στέγαση ως επείγουσα προτεραιότητα, και η νεολαία είναι αυτή που νιώθει πρώτη την πίεση.
Η κρίση σε αριθμούς
Το τοπίο της στέγασης στην Ευρώπη αλλάζει ραγδαία – και σίγουρα όχι προς το καλύτερο.
Μόνο το 6-7% του αποθέματος κατοικιών στην ΕΕ αποτελείται από κοινωνικές κατοικίες.
Το 20% των κατοικιών παραμένει ακατοίκητο.
Οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις σημείωσαν κατακόρυφη άνοδο, της τάξης του 93% μεταξύ 2018 και 2024.
Από το 2013 καταγράφηκε:
○ Αύξηση 60% στις τιμές των κατοικιών
○ Αύξηση 20% στο μέσο ενοίκιο
○ Μείωση 22% στις οικοδομικές άδειες.
Στις περιοχές με μεγάλη τουριστική κίνηση δεν υπάρχουν πλέον προσιτές λύσεις: οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος των διαθέσιμων κατοικιών, ωθώντας φοιτητές, ασκούμενους και εργαζόμενους εκτός του κέντρου, κάτι που απαιτεί δύσκολες και χρονοβόρες μετακινήσεις.
Τι βιώνουν οι νέοι
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, η οικονομική αδυναμία για την απόκτηση και συντήρηση ενός σπιτιού αφορά όλες τις γενιές — ωστόσο, ο αντίκτυπός της στα νεαρά άτομα είναι ιδιαίτερα σφοδρός.
Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες δυσκολεύονται να βρουν οικονομικά προσιτή κατοικία κοντά στο πανεπιστήμιό τους.
Τα ασκούμενα και οι εκπαιδευόμενα άτομα συχνά δαπανούν για το ενοίκιο ποσά που υπερβαίνουν τα έσοδά τους.
Τα εργαζόμενα άτομα νεαρής ηλικίας αναβάλλουν τη μετεγκατάστασή τους, καθώς τα ενοίκια υπερβαίνουν τον μηνιαίο μισθό τους.
Σε πολλές πόλεις, οι βραχυπρόθεσμες μισθώσεις περιορίζουν τη διαθεσιμότητα κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση, καθιστώντας την εξασφάλιση σταθερής στέγης σχεδόν αδύνατη.
Τα προβλήματα στον τομέα της στέγασης ποικίλλουν σημαντικά μεταξύ των περιοχών, γεγονός που σημαίνει ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική λύση για όλες τις περιπτώσεις.
Τα ερωτήματα που θέτουν τα νεαρά άτομα
Τα νεαρά άτομα σε όλη την Ευρώπη εκφράζουν δημοσίως, όλο και πιο ηχηρά, τις απόψεις τους σχετικά με τις αντιφάσεις της αγοράς κατοικίας:
Γιατί τα ακατοίκητα κτίρια δεν μετατρέπονται σε κατοικίες προσιτού κόστους ή σε φοιτητικές εστίες;
Τι είναι αυτό που προκαλεί ταχύτερη και μεγαλύτερη αύξηση των ενοικίων σε σχέση με εκείνη των μισθών;
Γιατί η προσφορά φοιτητικής στέγασης εξακολουθεί να μην ανταποκρίνεται στις ανάγκες των φοιτητών;
Γιατί οι τουριστικές μισθώσεις έχουν προτεραιότητα έναντι των κατοίκων;
Αυτά τα ερωτήματα αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη απαίτηση για διαφάνεια, αμεροληψία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Πιθανές λύσεις
Η Βιέννη προσφέρει ένα από τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα οικονομικά προσιτής στέγασης στην Ευρώπη.
Το σύστημα δημοτικής κατοικίας «Gemeindebau» διασφαλίζει ότι πάνω από το 60% των κατοίκων διαμένει σε κοινωνικές ή επιδοτούμενες κατοικίες. Οι τιμές των ενοικίων διατηρούνται στα 5-7€/τ.μ., ενώ ο ισχυρός δημόσιος τομέας δημιουργεί πραγματικό ανταγωνισμό, κάτι που επηρεάζει τις τιμές στον ιδιωτικό, διατηρώντας τες σταθερές.
Αυτό το μοντέλο επιτρέπει στους νέους να φεύγουν από το πατρικό τους νωρίτερα, να κάνουν μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς και να έχουν πρόσβαση σε σταθερή στέγαση, χωρίς να θυσιάζουν την κινητικότητά τους.
Θα μπορούσε αυτή η προσέγγιση να λειτουργήσει στην Ιταλία ή σε άλλες χώρες της ΕΕ;
Πιθανές λύσεις και καινοτομίες φιλικές προς τη νεολαία
Η Ευρώπη χρειάζεται βιώσιμες λύσεις, που να προσαρμόζονται στις ανάγκες του κάθε τόπου, και να λαμβάνουν υπόψη αυτές των νέων.
Κάποιες από τις ενδεδειγμένες λύσεις περιλαμβάνουν:
Τη μετατροπή αχρησιμοποίητων κτιρίων σε κατοικίες προσιτού κόστους ή φοιτητικές εστίες.
Ρύθμιση των βραχυπρόθεσμων μισθώσεων σε πόλεις με έντονη στεγαστική κρίση.
Τη διεύρυνση του αποθέματος κοινωνικής και δημόσιας κατοικίας μέσω κινήτρων σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Τη στήριξη της κινητικότητας των νέων με ειδικά προγράμματα στέγασης.
Την εξέταση υιοθέτησης καινοτόμων μοντέλων, όπως το «garagERASMUS CITY», ένα έργο που σχεδιάστηκε από το Ίδρυμα «GaragErasmus», επιχειρηματικό κέντρο που παρέχει προσιτή στέγη σε άτομα που σπουδάζουν και προέρχονται από το εξωτερικό ή περιοχές εκτός πόλης στο Μιλάνο, συμβάλλοντας παράλληλα στην ανάπλαση της αστικής περιοχής.
Με το βλέμμα στο μέλλον
Η στέγαση έχει αναδειχθεί σε μια από τις σημαντικότερες προκλήσεις στην Ευρώπη.
Αν τα νεαρά άτομα δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να βρουν σπίτι, τότε δεν μπορούν ούτε να σπουδάσουν ούτε να εργαστούν ούτε να χτίσουν το μέλλον τους. Ένα δίκαιο σύστημα στέγασης δεν είναι μόνο ζήτημα οικονομίας, αλλά και δημοκρατίας.
Federica Orlando, μέλος της ομάδας του Our Eye on the EU, εθελόντρια στην ιταλική οργάνωση Europiamo.
* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η «Inter Alia» εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθεί πρόθυμα και με ενθουσιασμό μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργήσει, να δώσει χώρο, να στηρίξει την κοινή πρόοδο και να προωθήσει τη συλλογική νοημοσύνη.
** Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά.
Ομάδα έργου:
Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας