Ελάχιστη συμβολή στην αντιμετώπιση των μακροχρόνιων αδυναμιών των δημόσιων διοικήσεων των 27 κρατών- μελών είχαν τα σχεδόν 50 δισ. ευρώ που διατέθηκαν από την ΕΕ μετά την πανδημία μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης.
Σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ), η οποία εστίασε σε τέσσερις χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, καταγράφεται ότι υπήρξε ανεπαρκής εστίαση σε διαρθρωτικά προβλήματα και παρουσίασαν περιορισμένα τα σημαντικά αποτελέσματα. Ο δε προτεινόμενος νέος προϋπολογισμός της ΕΕ αντιμετωπίζει εν μέρει μόνο τις αδυναμίες στην παρακολούθηση των επιδόσεων, λένε οι ελεγκτές.
«Ο Μηχανισμός Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί με στρατηγικότερο τρόπο για την ενίσχυση των εθνικών δημόσιων διοικήσεων. Η ευκαιρία να αντιμετωπιστούν μακροχρόνιες διαρθρωτικές προκλήσεις πήγε σε μεγάλο βαθμό χαμένη», δήλωσε η Ιβάνα Μαλέτιτς, Μέλος του ΕΕΣ και επικεφαλής του ελέγχου. «Τώρα, στο πλαίσιο της προετοιμασίας του επόμενου μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της, η ΕΕ έχει την ευκαιρία να αντλήσει διδάγματα από αυτές τις αδυναμίες και να δώσει μεγαλύτερη έμφαση στη μέτρηση των αποτελεσμάτων».
Κλιμάκιο και στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τη βάση δεδομένων της Επιτροπής, τα κράτη μέλη της ΕΕ συνέδεσαν συνολικά 400 μέτρα του Ταμείου Ανάκαμψης με 48 ειδικές ανά χώρα συστάσεις που αφορούσαν τη «δημόσια διοίκηση» και την «ψηφιοποίηση της δημόσιας διοίκησης και των δημόσιων υπηρεσιών».
Ο έλεγχος του Ελεγκτικού Συμβουλίου επικεντρώθηκε στις συστάσεις του 2019 και του 2020, οι οποίες ήταν οι πλέον συναφείς με τον σχεδιασμό των εθνικών σχεδίων ανάκαμψης. Κάλυψε μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις στον τομέα της δημόσιας διοίκησης σε 15 κράτη μέλη, εκ των οποίων διεξοδικότερα εξετάστηκαν τέσσερα: η Γερμανία, η Ελλάδα, η Ισπανία και η Τσεχία.
Για το δεύτερο μέρος της έκθεσης, κλιμάκιο του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου πραγματοποιήσαμε επιτόπιες επισκέψεις σε τέσσερα κράτη μέλη (Τσεχία, Γερμανία, Ελλάδα και Ισπανία) προκειμένου να αξιολογήσουν κατά πόσον ένα δείγμα 16 μέτρων του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΜΑΑ) που αφορούν τη δημόσια διοίκηση (τέσσερα μέτρα για καθεμία από τις χώρες που επισκεφθήκαμε) υλοποιήθηκαν σύμφωνα με τον σχεδιασμό.
Τα εν λόγω κράτη μέλη επιλέχθηκαν βάσει συνδυασμού παραγόντων, στους οποίους περιλαμβάνονται: ο σχετικά υψηλός αριθμός ειδικών ανά χώρα συστάσεων και μέτρων του ΜΑΑ στον τομέα της δημόσιας διοίκησης (Ελλάδα, Ισπανία, Τσεχία), το υψηλό εκτιμώμενο κόστος των μέτρων (στη Γερμανία), καθώς και η πρόοδος υλοποίησης των σχεδίων.
Τα 16 μέτρα επιλέχθηκαν με βάση τρία κριτήρια -τη σημασία και τον προγραμματισμένο χρόνο ολοκλήρωσης (π.χ. υλοποίηση έως το τέλος του 2025)-, διασφαλίζοντας παράλληλα μια κατάλληλη ισορροπία μεταξύ μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Για 14 από αυτά τα μέτρα προβλεπόταν η ολοκλήρωση έως το τέλος του 2025.
Ευρήματα στην Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει την τρίτη μεγαλύτερη εκτιμώμενη δαπάνη του Ταμείου Ανάκαμψης για μέτρα δημόσιας διοίκησης. Ήταν κι αυτό ένα κριτήριο των ελεγκτών.
Ωστόσο, το θέμα των κρατικών ενισχύσεων και της ενίσχυσης του σχεδιασμού και του συντονισμού πολιτικής δεν λειτούργησε καλά, σύμφωνα με τους ελεγκτές. «Έχει τεθεί μόνο ένα ορόσημο για κάθε μεταρρύθμιση, το οποίο δεν καλύπτει όλα τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην περιγραφή των μέτρων. Επιπλέον, η ημερομηνία ολοκλήρωσης των μέτρων υπερβαίνει τις προθεσμίες των οροσήμων», σημειώνουν.
Για παράδειγμα, «το μέτρο που αφορά τις κρατικές ενισχύσεις καλύπτεται από ένα μόνο ορόσημο (M214), το οποίο εστιάζει στην ολοκλήρωση των τροποποιήσεων στο νομικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις. Ωστόσο, το εν λόγω ορόσημο δεν καλύπτει άλλες πτυχές του μέτρου, όπως η αναβάθμιση των συστημάτων ΤΠΕ, η δημιουργία ψηφιακής βιβλιοθήκης υποθέσεων κρατικών ενισχύσεων ή η προμήθεια νέου υλικού (hardware) και λογισμικού (software). Τα στοιχεία αυτά δεν συνδέονταν με την καταβολή ποσού ύψους 403.580 ευρώ, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2023 για την επίτευξη του οροσήμου M214», αναφέρουν αναλυτικά.
Ομοίως, το μέτρο για την ενίσχυση του σχεδιασμού και του συντονισμού πολιτικής περιλαμβάνει τρία διακριτά επιμέρους σκέλη: τη θέσπιση μηχανισμού παρακολούθησης της δευτερογενούς νομοθεσίας, μηχανισμού εκτίμησης των επιπτώσεων των ρυθμίσεων και προγράμματος κατάρτισης για τους δημόσιους υπαλλήλους που συμμετέχουν στις νομοθετικές διαδικασίες. «Ωστόσο, το ορόσημο καλύπτει μόνο τα δύο τελευταία από αυτά τα σκέλη του μέτρου», υπογραμμίζουν.
Συνολικά, οι ελεγκτές βρήκαν ότι οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης αντιμετώπισαν μόνο εν μέρει τις προκλήσεις που σχετίζονται με τη διοικητική ικανότητα, τον συντονισμό και τη διακυβέρνηση, και επικεντρώθηκαν κυρίως στην ψηφιοποίηση και όχι στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Μόλις λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο των μέτρων αυτών πέτυχε σημαντικά αποτελέσματα, αλλά το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο προειδοποιεί ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η βιωσιμότητά τους μετά το 2026 δεν είναι διασφαλισμένη -όπως άλλωστε φαίνεται και στην Ελλάδα.
Οι ελεγκτές εξέτασαν πώς τα μέτρα που τα κράτη μέλη συμπεριέλαβαν στα εθνικά σχέδιά τους στο πλαίσιο του Ταμείου ανταποκρίνονταν στις συστάσεις που τους είχε απευθύνει η ΕΕ το 2019 και το 2020 σχετικά με τη δημόσια διοίκηση. Διαπίστωσε ότι καμία από τις συστάσεις αυτές δεν είχε υλοποιηθεί πλήρως. Λίγο περισσότερο από το ένα τρίτο είχε καλυφθεί σε μεγάλο βαθμό, περισσότερες από τις μισές μόνο οριακά και ορισμένες καθόλου.
Εάν ληφθούν επίσης υπόψη και τα ευρήματα προηγούμενων ελέγχων σχετικά με τις μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας και του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, ο ΜΑΑ έχει εκπληρώσει μόνο εν μέρει έναν από τους βασικούς στόχους του, που δεν είναι άλλο από το να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που επισημαίνονται στις ειδικές ανά χώρα συστάσεις στους εν λόγω τομείς.
Από τον έλεγχο προκύπτει επίσης ότι οι κυβερνήσεις ήταν πιθανότερο να ασχοληθούν με ορισμένες προκλήσεις της δημόσιας διοίκησης παρά με άλλες. Έτειναν να προτιμούν μέτρα που μπορούσαν να υλοποιηθούν γρήγορα, όπως οι επενδύσεις στην ψηφιοποίηση, με αποτέλεσμα πολλές άλλες διαρθρωτικές προκλήσεις να παραμεληθούν σχεδόν παντελώς.
Για παράδειγμα, μόνο το 14 % των συστάσεων που αφορούσαν τη διακυβέρνηση, έναν τομέα που συχνά απαιτεί περισσότερο διαρθρωτικού χαρακτήρα μεταρρυθμίσεις, καλύφθηκαν σε μεγάλο βαθμό. Δεν προκαλεί, λοιπόν, έκπληξη το γεγονός ότι τα μέτρα του Ταμείου βοήθησαν τις χώρες να σημειώσουν περιορισμένη μόνο πρόοδο στην υλοποίηση των συστάσεων που είχαν λάβει στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου σχετικά με τη δημόσια διοίκηση.
Μόνο το 36 % των μέτρων δημόσιας διοίκησης που εξετάσαμε είχε επιτύχει κατά τον χρόνο του ελέγχου σημαντικά αποτελέσματα. Για τα υπόλοιπα δύο τρίτα, το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε είτε περιορισμένα αποτελέσματα είτε παντελή έλλειψη στοιχείων που να αποδεικνύουν την επίτευξη αποτελεσμάτων. Επιπλέον, λιγότερα από τα μισά από τα μέτρα που ελέγχθηκαν (43 %) διέθεταν κατάλληλους δείκτες αποτελέσματος.
Χωρίς τέτοιους δείκτες, δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί κατά πόσον οι μεταρρυθμίσεις οδήγησαν σε ταχύτερες διαδικασίες, χαμηλότερο διοικητικό κόστος, καλύτερες λύσεις για τους χρήστες ή βελτιωμένη διακυβέρνηση. Τα προβλήματα αυτά είναι πιθανό να εξακολουθήσουν να υφίστανται τα επόμενα χρόνια, καθώς η παρακολούθηση των επιδόσεων που προτείνεται για τον επόμενο μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ αντιμετωπίζει εν μέρει μόνο τις αδυναμίες που έχει εντοπίσει το ΕΕΣ σε σειρά ελέγχων του όσον αφορά την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Ειδικά για την Ελλάδα, «πρόκειται για ένα πολύτιμο δίδαγμα για το μέλλον: αν θέλουμε να επιτύχουμε κάτι πραγματικά σημαντικό και να αλλάξουμε τον τρόπο λειτουργίας μας, οφείλουμε να θέσουμε εξαρχής σαφείς στόχους -να καθορίσουμε, δηλαδή, τι ακριβώς επιδιώκουμε να επιτύχουμε και ποια αλλαγή πρέπει να είναι ορατή- και, στη συνέχεια, να σχεδιάσουμε τα κατάλληλα εργαλεία μέτρησης για την επίτευξη αυτών των στόχων. Στην παρούσα φάση, διαπιστώνουμε ότι πολλές δράσεις παραμένουν αποσπασματικές. Υπάρχουν διάσπαρτες επενδύσεις σε διάφορους τομείς της δημόσιας διοίκησης, αλλά, σε γενικές γραμμές, οι χρόνιες διαρθρωτικές προκλήσεις δεν έχουν αντιμετωπιστεί με τον δέοντα τρόπο», κατέληξε η επικεφαλής της έρευνας η Ιβάνα Μαλέτιτς.
Τι απαντάει η Κομισιόν
Του Ταμείου Ανάκαμψης και του τρόπου διάρθρωσής του υπεραμύνεται η Κομισιόν. Τονίζει ότι η έκθεση επιβεβαιώνει ότι οι μεταρρυθμίσεις και οι επενδύσεις στο πλαίσιο του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας έχουν συμβάλει στη βελτίωση της λειτουργίας των δημόσιων διοικήσεων στα κράτη μέλη και έχουν διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προώθηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων που συνδέονται με τις ειδικές ανά χώρα συστάσεις.
«Όσον αφορά τη διαπίστωση της έκθεσης ότι δεν παρουσιάζουν όλα τα μέτρα για τη δημόσια διοίκηση σημαντικά αποτελέσματα, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι αυτό αντικατοπτρίζει την έλλειψη διαθέσιμων στοιχείων στο παρόν στάδιο, και όχι την απουσία αποτελεσμάτων. Πολλές μεταρρυθμίσεις στη δημόσια διοίκηση είναι εκ φύσεως διαρθρωτικές και απαιτούν χρόνο για να αποφέρουν μετρήσιμα αποτελέσματα», σημειώνει η Κομισιόν.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει επίσης ότι η υλοποίηση του Ταμείου αξιολογείται μέσω οροσήμων και στόχων, οι οποίοι έχουν σχεδιαστεί πρωτίστως για την παρακολούθηση της υλοποίησης. Οι δείκτες αυτοί εστιάζουν συχνά σε εκροές, όπως ολοκληρωμένες μεταρρυθμίσεις, θεσπισμένη νομοθεσία ή νέες ψηφιακές υπηρεσίες, και όχι σε αποτελέσματα μακροπρόθεσμου χαρακτήρα, τα οποία «ενδέχεται να εξαρτώνται από παράγοντες που εκφεύγουν του ελέγχου των εθνικών αρχών. Είναι, συνεπώς, αξιοσημείωτο ότι, όπως αναφέρει και το ίδιο το ΕΕΣ, συμπεριλήφθηκαν δείκτες αποτελεσμάτων για σχεδόν τα μισά από τα μέτρα που εξετάστηκαν στο δείγμα, παρόλο που δεν υπήρχε σχετική υποχρέωση».
Η Επιτροπή αναγνωρίζει ότι ορισμένα μέτρα παρουσίασαν καθυστερήσεις. Ωστόσο, «η υλοποίηση έλαβε χώρα σε ένα εξαιρετικά δύσκολο πλαίσιο, το οποίο διαμορφώθηκε από τον επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας, την ενεργειακή κρίση, τον υψηλό πληθωρισμό και τις διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα».
Σύμφωνα με το νομικό πλαίσιο, τα κράτη μέλη είχαν τη δυνατότητα να αναθεωρήσουν τα σχέδιά τους στις περιπτώσεις όπου, λόγω αντικειμενικών συνθηκών, ορισμένα μέτρα δεν ήταν πλέον εφικτό να υλοποιηθούν. Χάρη σε αυτή την ευελιξία, όλα τα κράτη μέλη μπόρεσαν να υποβάλουν εμπρόθεσμα τα τελικά αιτήματα πληρωμής τους.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr