Ενα ολιστικό μοντέλο για τις εξαρτήσεις, από την πρόληψη έως την κοινωνική επανένταξη, μπορεί να λειτουργήσει μόνο μέσα από τον επανασχεδιασμό ενός νέου δημόσιου εθνικού συστήματος υγείας, ιδίως σε ότι αφορά στην ψυχική υγεία. Σήμερα, ο ΕΟΠΑΕ, κινείται, δομικά και ως σύλληψη, στην αντίθετη κατεύθυνση, καθετοποιώντας και διαχωρίζοντας την παρέμβαση στις εξαρτήσεις από τη συνολική λειτουργία του συστήματος υγείας (νέο ΕΣΥ), σε σημείο όπου ο οποιοσδήποτε νέος σχεδιασμός προϋποθέτει την κατάργησή του. Δεν θα επεκταθούμε επί αυτού, καθώς το έχουμε υπεραναλύσει σε προηγούμενη αρθρογραφία μας.
Εδώ θα εστιάσουμε στην κατάθεση μιας πρότασης για ένα πεδίο των εξαρτήσεων ανοιχτό, δημοκρατικό και πληθυντικό, με σαφή εθνικό σχεδιασμό, συνέργεια στην κοινότητα και στόχευση στην καθολική πρόσβαση των πολιτών. Ζητούμενο αποτελεί η ένταξη των εξαρτήσεων σε ένα νέο ΕΣΥ και η σύνδεση με τις Υπηρεσίες Ψυχικής Υγείας. Προϋποθέτει την αναγνώριση των εξαρτήσεων ως ιδιαίτερου πεδίου εντός του συστήματος υγείας και τη συνακόλουθη δημιουργία διακριτής επαγγελματικής κατηγορίας. Ταυτόχρονα χρειάζεται εθνικό συντονισμό και δουλειά κοντά στην τοπική κοινότητα. Θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε αδρά, εντός των ορίων που θέτει το μέγεθος ενός άρθρου, ένα τέτοιο μοντέλο.
Α. Ρυθμιστικό-οργανωτικό σχήμα
ΣΕ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ – Δημιουργία Εθνικής Αρχής Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων, η οποία αναλαμβάνει ρυθμιστικό ρόλο σε ό,τι αφορά τις εξαρτήσεις: κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης σε συνεργασία με τους φορείς του πεδίου, αδειοδότηση δομών, συγγραφή κατευθυντήριων οδηγιών, εκπαίδευση και πιστοποίηση προσωπικού. Συνδέεται άμεσα με το ΕΚΤΕΠΝ για την αξιολόγηση των στατιστικών στοιχείων και εκπροσωπεί τη χώρα στα διεθνή fora. Ουσιαστικά πρόκειται για την Αρχή που συντονίζει και ρυθμίζει το πεδίο των εξαρτήσεων στην Ελλάδα.
ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ – Δημιουργία Τοπικών Επιτροπών Εξαρτήσεων οι οποίες αποτελούν τη συνέχεια της Εθνικής Αρχής σε τοπικό επίπεδο. Εμπλέκουν την τοπική κοινωνία –αυτοδιοικητικές αρχές, επιστημονικούς συλλόγους, τοπικές συλλογικότητες κ.λπ.–, αναδεικνύοντας τις τοπικές ανάγκες και συμμετέχοντας στη λήψη αποφάσεων για το τι πρέπει να γίνει σε τοπικό επίπεδο.
Β. Ιατρική εξαρτήσεων εντός των γενικών νοσοκομείων
Η είσοδος της χώρας στη λογική της ιατρικής των εξαρτήσεων είναι απαραίτητη όταν στοχεύουμε πραγματικά σε ένα ολιστικό μοντέλο. Οπου η ιατρική πράξη αποτελεί τον βαρύνοντα παράγοντα, οφείλει να αναπτύσσεται εντός των Γενικών Νοσοκομείων, στα οποία ιδρύονται Κλινικές Εξαρτήσεων, όπου παρέχονται, οι εξής υπηρεσίες:
Θεραπεία με Αγωνιστές Οπιοειδών (Χορήγηση Υποκατάστατων)
Εξωτερικό Ιατρείο και Συμβουλευτική Εξαρτήσεων
Διασυνδετική Εξαρτήσεων εντός του Γενικού Νοσοκομείου και συνέργεια με τα Ιατρεία Πόνου, για εξαρτήσεις από συνταγογραφούμενες ουσίες
Υπηρεσίες detox για αλκοόλ και παράνομες ουσίες, σε συνέργεια με τις παθολογικές κλινικές
Ιατρείο Διπλής Διάγνωσης, σε συνέργεια με τις ψυχιατρικές κλινικές
Τέλος, θεσμοθέτηση υποειδικότητας Ιατρικής Εξαρτήσεων, με διετή κύκλο εκπαίδευσης και αντίστοιχη πιστοποίηση.
Γ. Δομές στην κοινότητα
Απαιτείται ταυτόχρονα πλήρης ανάπτυξη, σε συνέργεια με τα Κοινοτικά Κέντρα Ψυχικής Υγείας, μιας σειράς δομών για τις εξαρτήσεις στην κοινότητα, οι οποίες θα λειτουργούν υπό τον συντονισμό της Εθνικής Αρχής και την εποπτεία των Τοπικών Επιτροπών, σε δίκτυο μεταξύ τους, με θεραπευτική και κλινική αυτονομία:
Κέντρα πρόληψης στην κοινότητα
Κοινοτικές Δομές Εξαρτήσεων, στη λογική των Πολυδύναμων Κέντρων, όπου παρέχεται:
Ψυχοκοινωνική Υποστήριξη
Ομαδική θεραπεία
Κάλυψη Διπλής Διάγνωσης όπου απαιτείται
Δομές Μείωσης της Βλάβης
Χώροι Εποπτευόμενης Χρήσης
Street Work
Στέκια
Υπνωτήρια
Ειδικές Θεραπευτικές Δομές
Θεραπευτικές Κοινότητες
Θεματικές Δομές (για Αλκοόλ, Συμπεριφορικές Εξαρτήσεις, Εφηβους κ.λπ.)
Κοινωνική Επανένταξη και δομές Μεταθεραπευτικής Υποστήριξης και Πρόληψης της Υποτροπής
Οι νοσοκομειακές και οι κοινοτικές δομές για τις εξαρτήσεις συνεργάζονται δημιουργώντας τοπικά δίκτυα υπηρεσιών στη βάση των πρωτοκόλλων κλινικής λειτουργίας και παραπομπών της Εθνικής Αρχής και με την ευθύνη των Τοπικών Επιτροπών. Διατηρούν δε τη θεραπευτική τους αυτονομία και την ομοιογένεια του μοντέλου τους. Η αποκεντρωμένη οργάνωση του πεδίου των εξαρτήσεων σε δίκτυα, με ενιαία εθνική στρατηγική και συντονισμό αποτελεί τον ενδεδειγμένο τρόπο προσέγγισης ενός πολυεπίπεδου προβλήματος και τον μόνο σύμφωνο με το ευρωπαϊκό παράδειγμα. Μόνο έτσι διασφαλίζεται η ολιστική προσέγγιση των εξαρτήσεων, η διεπιστημονικότητα της παρέμβασης και η εγγύτητα των υπηρεσιών στην κοινότητα.
Το προτεινόμενο σχήμα –επαναλαμβάνουμε πως παρουσιάζεται εξαιρετικά συνοπτικά λόγω χώρου– διασφαλίζει την αυτονομία των παρεμβάσεων, τον πλουραλισμό της θεραπείας και το δικαίωμα επιλογής από τους πολίτες με προβλήματα εξάρτησης, την επιστημονική συνοχή και τον εθνικό σχεδιασμό και συντονισμό, την παρουσία και λειτουργία των δομών κοντά στον πολίτη και τις τοπικές κοινωνίες. Για πρώτη φορά συνδέεται το απολύτως απαραίτητο νοσοκομειακό σύστημα με τις κοινοτικές δομές ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων, προσθέτοντας πολύτιμους πόρους και στα δύο.
*Kοινωνικός επιστήμονας, σύμβουλος εξαρτήσεων
**Ψυχίατρος εξαρτήσεων
Διαβάστε περισσότερα