Δημόσιο χρήμα. Πολύτιμο για έργα του κράτους προς όφελος των πολιτών, πολύτιμο και για όσους αναλαμβάνουν να τα εκπονήσουν. Στη διαδρομή από την ανάληψη μέχρι την παράδοση των έργων, πολύ συχνά απαντάται ο δημοφιλής κανόνας διαχείρισης των δημόσιων ή και ευρωπαϊκών πόρων: Ολα γίνονται εντός κλειστών κυκλωμάτων σχέσεων μεταξύ φορέων του Δημοσίου και εργολάβων. Βασικά χαρακτηριστικά, η αδιαφάνεια και η διαπλοκή με ευφάνταστους τρόπους, όπως καρτέλ εταιρειών ή σύνθετα πλέγματα εταιρικών συμμετοχών (Interlocking Directorates / Corporate Net) ή όμιλοι «τύπου πλέγματος» (Matrix / Circular Holding Structure), χειραγώγηση διαγωνισμών, εικονικοί ανταγωνισμοί και, εν τέλει, «μοίρασμα της πίτας» μεταξύ τους. Υπάρχουν βέβαια και οι εξαιρέσεις. Σκόπιμο, όμως, είναι να δούμε τον κανόνα που, αν και εν πολλοίς γνωστός και αναμενόμενος, εξακολουθεί να σοκάρει με την ανθεκτικότητά του.
Η «Εφ.Συν.» ξεκινά μια μεγάλη έρευνα που αναδεικνύει τις απίθανες διαδρομές του δημόσιου και κοινοτικού χρήματος στο κρίσιμο πεδίο της εκπαίδευσης, κυρίως στην ανώτατη, αλλά όχι μόνον. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν τον κανόνα ο οποίος με τη σειρά του επιβεβαιώνει την κυρίαρχη νοοτροπία που θέλει «Δημόσια έργα για ιδιωτικό πλουτισμό» ή, πιο απλά, «Να γίνει το έργο, αρκεί να φάνε οι δικοί μας». Ή και να μη γίνει το έργο, ή και να «ανακαλυφθεί» ένα έργο. Αρκεί να φάνε οι δικοί τους.
Εγιναν όλα όσα αποκαλύπτουμε νομότυπα; Αλλα όχι, άλλα ναι. Νόμιμα; Ιδια απάντηση. Ηθικά; Ανάλογα με το μέτρο του καθενός. Υστερα από έρευνα δημόσιων εγγράφων (Διαύγεια, Κεντρικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Δημοσίων Συμβάσεων-ΚΗΔΜΗΣ, ΓΕΜΗ) και ενταλμάτων πληρωμών για πολλές αναθέσεις που ξεκινούν από το 2019 και φτάνουν μέχρι σήμερα, αποκαλύπτεται ότι:
Τουλάχιστον 59,75 εκατ. € (χωρίς ΦΠΑ) έχουν ανατεθεί από το υπουργείο Παιδείας ή φορείς υπό την εποπτεία του, είτε απευθείας είτε λόγω «μόνης προσφοράς» στους εκάστοτε διαγωνισμούς, σε εταιρίες-συγκοινωνούντα δοχεία που μοιράζονται πρόσωπα, έδρες ή τηλεφωνικούς αριθμούς και emails.
Τα 42,75 εκατ. € από τα 59,75 εμφανίζεται να τα έχει πάρει μία εταιρεία μαζί με άλλες από τα ίδια συγκοινωνούντα δοχεία.
Στο πλαίσιο του σκανδαλώδους προγράμματος «Εμπιστοσύνη στα αστέρια μας» (που ανακλήθηκε) με προϋπολογισμό 131,79 εκατ. €, κανένας ερευνητής δεν πληρώθηκε, αλλά η σύμπραξη δύο εταιρειών πήρε 8,50 εκατ. €, και από το 2023, με την προαίρεση της διακήρυξης, 12,88 εκατ. € (χωρίς ΦΠΑ) ως «τεχνικός σύμβουλος» του υπουργείου Παιδείας για «Υπηρεσίες Τεχνικής και Επιχειρησιακής Υποστήριξης των Δράσεων του ΥΠΑΙΘ στο ΤΑΑ» (Μαρούσι, 24/03/2022 Αρ. Πρωτ.: 880, ΩΔ5646ΜΤΛΗ-1ΔΘ).
Από τα 5,78 εκατ. € που διατέθηκαν στα 23 ΑΕΙ για τα «Αστέρια», μία εταιρεία -είτε μόνη είτε με μια άλλη- αλλά πάντα «ως μόνη προσφορά» στους αντίστοιχους διαγωνισμούς, πήρε… πάνω τα μισά. Ελαβε 3,47 εκατ. € για μόνο τρεις συμβάσεις με αντίστοιχα ΑΕΙ.
Ειδικά η ιστορία των «Αστεριών» είχε πολλούς δράκους και πολλά θύματα. Ξεκίνησε με την (προαναφερόμενη) απόφαση επί Νίκης Κεραμέως στο υπουργείο Παιδείας. Ο τυχερός σύμβουλος συνεργάστηκε με το ΥΠΑΙΘΑ μέχρι το τέλος του 2025. Η αποπληρωμή έγινε το 2026 επί Σοφίας Ζαχαράκη (04/06/2026, Διαύγεια ΡΓ7Τ46ΝΚΠΔ-Ο63), η οποία τέλη του 2025 συγκρότησε επιτροπή επαλήθευσης δαπανών όπου αποφασίστηκε ότι η επιτροπή «δύναται να υποστηρίζεται από τον Τεχνικό Σύμβουλο ΤΑΑ του Υ.ΠΑΙ.Θ.Α. και επιπλέον δύναται να υποστηρίζεται από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες/αξιολογητές». Ελέγχθηκε δείγμα 5%, κρίθηκε αρκετό, βρέθηκε σωστό, εγκρίθηκε από την υπουργό (Μαρούσι, 16-01-2026 Αρ. πρωτ.: 340, ΑΔΑ ΨΠ6646ΝΚΠΔ-ΥΔ8).
Σημείωση πρώτη: Τη μερίδα του λέοντος των 8,50 εκατ. πήρε η μία εκ των δύο εταιρειών της κοινοπραξίας που πήρε την ανάθεση. Εφτασε τα 7,99 εκατ. €.
Σημείωση δεύτερη: Το 2025 η πρώτη εταιρεία αγοράζει αυτήν με την οποία είχε συμπράξει για να πάρει το έργο του υπουργείου. Με ομολογιακό δάνειο ύψους 25.464.645€, για το οποίο (τέλη του 2024) εγγυήθηκε προσωπικά ο τότε πρόεδρός της. Εντυπωσιακό. Δεν είχε ούτε μία μετοχή στην εταιρεία του.
Το 2024, ο τότε υπουργός Παιδείας, Κυριάκος Πιερρακάκης, υπογράφει την Πρόσκληση προς τους ερευνητές για τα «Αστέρια» (15-04-2024, ΑΔΑ 69ΛΨ46ΝΚΠΔ-ΗΤ8) με προϋπολογισμό 80,64 εκατ. €. Μεταξύ άλλων προβλέπεται ότι: «Η αξιολόγηση κάθε πρότασης χρηματοδότησης γίνεται από έναν (1) αξιολογητή» και «Η εξέταση πληρότητας και επιλεξιμότητας πραγματοποιείται από τον Τεχνικό Σύμβουλο της ΕΔ ΕΣΠΑ ΥΠΑΙΘΑ». Τον γνωστό σύμβουλο. Που ανέλαβε να ελέγξει μεταξύ άλλων και τη συγγενεύουσα εταιρεία.
Το πρόγραμμα βγήκε από το Ταμείο Ανάκαμψης την ημέρα των αποτελεσμάτων του διαγωνισμού για τους ερευνητές, με πρόταση του ίδιου του υπουργείου, και οι 145 νικητές δεν πληρώθηκαν από το υπουργείο. Συγκεκριμένα, στις 22/7/2025 το Συμβούλιο της Ε.Ε. εγκρίνει την αναθεώρηση του έργου χωρίς τα «Αστέρια». Την ίδια ημέρα η υπουργός κ. Ζαχαράκη δημοσιεύει τα αποτελέσματα: 145 νικητές για έργα ύψους 71,91 εκατ., ενώ τον Σεπτέμβριο του 2025, ο υφυπουργός Κ. Βλάσης διαβεβαιώνει τη Βουλή ότι «το έργο δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί». Δεν έγινε καμία σύμβαση με κανέναν ερευνητή. Τον Απρίλιο του 2026 ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Νίκος Παπαθανάσης, ανακαλεί την ένταξη. Τελικά, τα αστέρια έλαμψαν μόνον για τους «συμβούλους».
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
Ο πρύτανης και ο αντιπρύτανης υπέγραφαν αναθέσεις ο ένας στον άλλον
Ως πρώτο παράδειγμα, παρουσιάζουμε ένα μέρος της διαδρομής του πρώην πρύτανη του Πανεπιστημίου Πειραιώς, Μιχαήλ Σφακιανάκη, που αυτόν τον καιρό έχει ηγετικό ρόλο στην εκπαιδευτική «μεταρρύθμιση» για το «Νέο Λύκειο» και το «Εθνικό Απολυτήριο». Ορίστηκε πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία από τη Σοφία Ζαχαράκη, η οποία έχει στηρίξει στο εγχείρημα τις φιλοδοξίες της για ένα μεγάλο άλμα στην πολιτική καριέρα της.
Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη (ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΤΕΦΑΝΟΥ/EUROKINISSI)
Ο πρώην πρύτανης του ΠΑ.ΠΕΙ. πρέπει να είναι πολύ ικανοποιημένος από τη θητεία του. Ανέλαβε μεγάλα έργα του Ταμείου Ανάκαμψης, είδε τα παιδιά του να εκπονούν τις διδακτορικές τους διατριβές στο Ιδρυμά του, αργότερα να παίρνουν έργα από το Ιδρυμά του, και ο ένας γιος, μάλιστα, να παίρνει θέση επίκουρου καθηγητή στο Ιδρυμά του. Μόλις τις τελευταίες ημέρες της θητείας του. Παραθέτουμε τρεις ενδεικτικές περιπτώσεις.
1. Υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ
15/07/2024: Απευθύνεται πρόσκληση από τον ΟΠΕΚΕΠΕ με μοναδικό αποδέκτη το «Πανεπιστήμιο Πειραιώς – Κέντρο Ερευνών». Δεν υπάρχει καν στο ΚΗΔΜΗΣ. Το αίτημα υποβάλλεται από το «Γραφείο Διοίκησης & Γραμματείας Δ.Σ., Δ/νση Διοικητικής & Οικονομικής Υποστήριξης, Τμήμα Προμηθειών (Αρ. Πρωτ.: 43148). Θέμα: «Παροχή υπηρεσιών βελτίωσης δομών και βάσεων δεδομένων και υποστήριξης επίτευξης στόχων ασφάλειας σε εξέλιξη εφαρμογών και πληροφοριακών συστημάτων του ΟΠΕΚΕΠΕ». Κριτήριο Αξιολόγησης: «Η πλέον συμφέρουσα από οικονομική άποψη προσφορά βάσει τιμής (χαμηλότερη τιμή)».
31/07/2024 γίνεται η ανάθεση από την ίδια Διεύθυνση με εσωτερική διανομή στην «Επιτροπή παραλαβών και παρακολούθησης συμβάσεων» (Αρ. Πρωτ. 46800 και ΑΔΑ: 63Ψ546ΨΧΞΧ-ΡΨ0). Γίνεται επίκληση του «υπηρεσιακού σημειώματος της Διεύθυνσης Πληροφορικής» (της 28ης Ιουνίου 2024) και της άφαντης πρόσκλησης της 15ης Ιουλίου 2024. Η απόφαση υπογράφεται από τον πρόεδρο του ΟΠΕΚΕΠΕ Κυριάκο Μπαμπασίδη.
19/09/2024, υπογράφεται η σύμβαση, ύψους 30.000€. Εκ μέρους του ΟΠΕΚΕΠΕ από τον πρόεδρο Κυριάκο Μπαμπασίδη και του ΠΑ.ΠΕΙ. από τον πρύτανη και τον αντιπρύτανη και πρόεδρο της Επιτροπής Ερευνών, Δημοσθένη Κυριαζή. Ο πρύτανης ορίζεται (και) ως «επιστημονικός υπεύθυνος».
10 Οκτωβρίου 2024, γίνεται αποδοχή του έργου από τον αντιπρύτανη με τους εξής όρους: Αμοιβές έμμισθου προσωπικού 17.000, «Αμοιβές και Εξοδα Ελευθέρων Επαγγελματιών (ή Εξωτερικών Συνεργατών) Υποκείμενα σε Παρακράτηση Φόρου Εισοδήματος» 10.000 και για «Διάφορα έξοδα» 3.000.
17 Οκτωβρίου 2024: Ο Δ. Κυριαζής υπογράφει τρεις αναθέσεις των 5.000€ στον πρύτανη, στον εαυτό του και σε έναν ακόμη επίκουρο καθηγητή του ΠΑ.ΠΕΙ.
30/12/2024 δίνονται ακόμα 2.000€ στον πρύτανη (Αρ. Πρωτ.: 540-090, ΑΔΑ: 94ΤΘ469Β7Τ-77Ε), ακόμα 5.000 στον επίκουρο καθηγητή (Αρ. Πρωτ.: 540-091, ΨΦΛΛ469Β7Τ-Ω21) και 5.000 σε τρίτο πρόσωπο-συνεργάτη του ΠΑ.ΠΕΙ. σε έργα ψηφιακής ασφάλειας (Αρ. Πρωτ.: 540-089, ΑΔΑ: Ε9ΨΛ469Β7Τ-ΠΗΟ).
Συνολικά, δηλαδή, από τα 30.000€ της ανάθεσης, τα 27.000€ δόθηκαν για αμοιβές μόλις τεσσάρων προσώπων. Ηταν δύσκολο έργο και πήραν τις μέγιστες αμοιβές ή πολύ εύκολο και χρειάστηκαν μόνον τέσσερα πρόσωπα;
19/12/2024 δίνεται παράταση του έργου μέχρι τις 18/02/2025. Γνωστοποιείται στους ενδιαφερομένους με ένα έγγραφο, πάλι με υπογραφή Μπαμπασίδη (Αρ. πρωτ.:80750, 6ΩΡΨ46ΨΧΞΧ-Ε26). Το περίεργο, όμως, είναι ότι ο πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ, τον Σεπτέμβριο, λίγες ημέρες μετά την υπογραφή με το ΠΑ.ΠΕΙ., είχε παρατείνει κι άλλη σύμβαση (25/09/2024, Αριθ. Πρωτ.:57938) με άλλη εταιρεία πάλι για «Παροχή υπηρεσιών υποστήριξης ασφάλειας», ύψους 10.000€.
06/06/2025, το λογιστήριο του ΟΠΕΚΕΠΕ πληρώνει 34.770€ στο Κέντρο Ερευνών για την εξόφληση τιμολογίου Α13/21-2-2025 (Αριθ. Πρωτ.: 37793). Σύμφωνα με τη σύμβαση, ο ΟΠΕΚΕΠΕ πληρώνει μόνον αφού προηγουμένως η επιτροπή παραλαβών του πιστοποιήσει την εκτέλεση «με τη σύνταξη σχετικού πρακτικού» και «κατόπιν σχετικής βεβαίωσης από τη Διεύθυνση Πληροφορικής». Παρ’ όλα αυτά, τίποτα δεν δημοσιεύεται στις πράξεις του ΟΠΕΚΕΠΕ στη Διαύγεια, ενώ στο ΚΗΜΔΗΣ δεν υπάρχει πρακτικό παραλαβής για το σύνολο ή για κάποιο από τα πέντε παραδοτέα. Παράλληλα, δεν δημοσιεύονται τα πρακτικά της Επιτροπής Ερευνών του ΠΑ.ΠΕΙ.
2. Υπόθεση: Πατέρας και υιοί
16/06/2025, ο πρύτανης του ΠΑ.ΠΕΙ. προκηρύσσει μια θέση Επίκουρου Καθηγητή στο Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων της Σχολής Οικονομικών, Επιχειρηματικών και Διεθνών Σπουδών του ΠΑ.ΠΕΙ., στο γνωστικό αντικείμενο «Διαχείριση Χρηματοοικονομικού Κινδύνου» (Αριθμ. πρωτ. 202503160 ΑΔΑ: 6ΝΜΔ469Β7Τ-ΓΣ9). Η προκήρυξη δεν αναφέρει κώλυμα συγγένειας.
23/10/2025, ο αντιπρύτανης Δ. Κυριαζής αναθέτει στον υιό του πρύτανη έργο ύψους 22.318,45€. Επιστημονικός υπεύθυνος, ο καθηγητής τον οποίο ο πρύτανης είχε εντάξει στην Επιτροπή Διενέργειας και Αξιολόγησης Υποψηφιοτήτων του… έργου (Αριθμ. Πρωτ.: 20240428, ΑΔΑ: ΕΒ2Ο469Β7Τ-4ΦΩ από το 2024 έως το 2027). Την ίδια περίοδο, ο υιός παίρνει και δυο άλλα, μικρότερα έργα, ένα ύψους 1.400€ από καθηγητή μέλος της Επιτροπής Αξιολόγησής του και ένα ύψους 690€ από καθηγητή που υπήρξε εξεταστής της διατριβής του.
02/07/2026, ο πρύτανης Μ. Σφακιανάκης διαπιστώνει την εκλογή του Δ. Κυριαζή ως επόμενου πρύτανη. Τέσσερις ημέρες αργότερα (06/07/2026), ο τελευταίος υπογράφει τον διορισμό του υιού Σφακιανάκη στη θέση του επίκουρου, ενώ την επόμενη ημέρα (07/07/2026) αναλαμβάνει την επίβλεψη της διατριβής του δεύτερου υιού Σφακιανάκη.
Το παραγωγικό καλοκαίρι για την οικογένεια Σφακιανάκη λήγει με την ανάθεση ακόμα ενός έργου στον πρώτο γιο από καθηγητή μέλος της επιτροπής για το προηγούμενο έργο του, αλλά και άρτι ορισμένο ως πρώτο αντιπρύτανη από τον επερχόμενο νέο πρύτανη, Δ. Κυριαζή. Μικρό, στα 1.400€ (Απόφαση Επιτροπής Ερευνών 632/27-08-2026).
• Σημείωση: Ο πρώτος γιος του Μ. Σφακιανάκη, βασικός εταίρος στην πολύ επιτυχημένη εταιρεία του (με 98%), από τον Μάρτιο του 2026 έχει παραδώσει τη διαχείριση σε άνθρωπο εμπιστοσύνης, μια γυναίκα η οποία λίγα χρόνια νωρίτερα είχε κάνει μεταπτυχιακό στο ΠΑ.ΠΕΙ. με επιβλέποντα τον πατέρα Σφακιανάκη.
3. Υπόθεση: Ταμείο Ανάκαμψης
Στο πλαίσιο του έργου «Πανεπιστήμια Αριστείας», το Κέντρο Ερευνών του ΠΑ.ΠΕΙ. πήρε ως «σύμβουλο» το σχήμα των δύο εταιρειών του γνωστού κυκλώματος. Ηταν το ένα από τα τρία ΑΕΙ που συνεργάστηκαν και χρυσοπλήρωσαν τις εν λόγω εταιρείες. Με ανοιχτό διαγωνισμό μεν, αλλά με «μόνη προσφορά» από αυτές. Το έργο με τίτλο «Ανάπτυξη και λειτουργία Κέντρου Καινοτομίας & Επιχειρηματικότητας» είχε προϋπολογισμό 940.000 € χωρίς ΦΠΑ (1.165.600 € με ΦΠΑ). Ο διαγωνισμός προκηρύχθηκε στις 10/09/2024, η σύμβαση υπεγράφη 20/01/2025, ενώ ο πρύτανης εμφανίζεται συμβαλλόμενος καθώς αναλαμβάνει (και) ως επιστημονικός υπεύθυνος του έργου.
Το δεύτερο έργο εντάσσεται στη λεγόμενη «Διεθνοποίηση των εκπαιδευτικών υπηρεσιών των ΑΕΙ», ύψους 252.960€, και ανατίθεται στη μόνη (πάλι) εταιρεία που υπέβαλε προσφορά (αρ. πρωτ. 5946/12-09-2025 απόφαση) και αφορά την «Οργάνωση και υλοποίηση κοινού Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών με τίτλο: «Online MS Programme in Applied AI» μεταξύ του Πανεπιστημίου Πειραιώς και του Purdue University». Είναι η εταιρεία που μοιράζεται ανθρώπους, τηλέφωνα και emails με την εταιρεία-«σύμβουλο» του υπουργείου Παιδείας για τα «Πανεπιστήμια Αριστείας» από το 2022.
Το ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι πως η εταιρεία αυτή συμπτωματικά είναι σε «ένωση» (βλ. εταίρος) με μια εταιρεία ανάδοχο ενός υπερέργου του ΙΝΕΔΙΒΙΜ με προϋπολογισμό 9.855.000€ πλέον ΦΠΑ ή 12.220.200,00 € (συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ 24%). Πρόκειται για το έργο «Εκπαιδευτικό υλικό και Εκπαίδευση» με σκοπό την ψηφιοποίηση του υλικού για τα ΕΠΑΛ, τα αναλυτικά προγράμματα, την εκπαίδευση εκπαιδευτών, την ανάπτυξη εκπαιδευτικών οδηγιών σε ΠΕΠΑΛ (Πρότυπα ΕΠΑΛ), την εκπαίδευση εκπαιδευτών σε ΙΕΚ κ.ά.