Μεγάλωσα στην κουλτούρα μιας περιόδου όπου η αμφισβήτηση, ακόμα και αν βρισκόταν στο περιθώριο σε σχέση με το κυρίαρχο και κραταιό αφήγημα, δημιουργούσε μια δική της φωνή.
Τροφοδοτούσε τους τρόπους και τους όρους της έκφρασης, διαμόρφωνε φυλές και συνειδήσεις. Τα 80’s, τα 90’s, η ηχώ τους στον εικοστό αιώνα. Το χιούμορ βρισκόταν στο κέντρο όλης αυτής της κουλτούρας. Ως αμφισβήτηση, ως ανατροπή, ως ένας τρόπος να βγάζεις τη γλώσσα. Και ακόμη, ως μια οριοθέτηση. Ως μια νίκη σε μια μάχη που μπορεί να έμοιαζε εξαρχής χαμένη, ως κωδικοποίηση ενός ορισμένου τρόπου θέασης, ως σύνθημα και παρασύνθημα του ανήκειν σε μια συγκεκριμένη άτυπη ομάδα.
Υπήρξε μια περίοδος που το χιούμορ υπήρξε βασικό όργανο αμφισβήτησης. Οπλο μαζί και γιορτινή σημαία. Βασικό στοιχείο της αντικουλτούρας, κλειδί στην υπόθεση του underground, βασικό συστατικό στο rock, στο punk και στις τόσες παραλλαγές τους. Από τα μυθιστορήματα του Μπρόντιγκαν και του Βόνεγκατ στους Kinks και στον Frank Zappa. Από τα κόμικς του Εντικά και του Αλτάν μέχρι τον Τζίμη Πανούση και τα συνθήματα στα Εξάρχεια. Από τους Monty Python στους Mighty Boosh. Το χιούμορ δεν ήταν απλώς ένας τρόπος να κοροϊδεύεις την εξουσία, να επιτίθεσαι στους αντιδραστικούς θεσμούς, να σκανδαλίζεις όποιον προσφερόταν για σκανδαλισμό. Ηταν επίσης ένας τρόπος να οικοδομείς μετά την κατάρρευση. Μια μαγική λειτουργία της λογικής να εμφανίζει τα κενά της. Και να τα γεμίζει με ό,τι τα υπερβαίνει. Μια γλώσσα μετά τη γλώσσα, κατάλυση της συνεννόησης και συνεννόηση ταυτόχρονα. Μια ηδονική εκδοχή ενός μουντού κόσμου, συνειδητά επίπλαστη. Οχι ως παραχάραξη αλλά ως δημιουργική παραμόρφωση.
Πού πήγε όλη αυτή η κληρονομιά; Πότε σταματήσαμε να παράγουμε γέλιο; Πότε ξεκινήσαμε να γελάμε διαρκώς με τα ίδια ανακυκλωμένα αστεία; Είναι άραγε και αυτό μια παράπλευρη απώλεια μαζί με την απουσία του κινήματος, την ιδιώτευση, το γήρας των γενεών που προαναφέρθηκαν; Μήπως η κουλτούρα μας –από την αναρχία μέχρι τα αριστερά του Κέντρου– παραέγινε ηθικολογική; Μήπως στην έγνοια μας να διορθώσουμε μια γλώσσα προβληματική, συμπεριφορές και τρόπους απαράδεκτους χάσαμε μαζί και την ελευθερία του γέλιου; Ή, πιο σωστά, μήπως (στην περίπτωση που όπως ο γράφων συμφωνούμε με όλη αυτή τη μετατόπιση) δεν έχουμε εφεύρει έναν νέο τρόπο να γελάμε αμφισβητώντας; Μήπως ο διονυσιασμός των 60’s ή των 90’s να ήταν απαραίτητο υπέδαφος για τη δημιουργία μιας κουλτούρας του γέλιου όπως ήταν για μια κουλτούρα της αμφισβήτησης; Και σήμερα στην εποχή της επέλασης του νεοσυντηρητισμού όλα αυτά δεν βρίσκουν χώρο;
Σκόρπια αστεία σε διάφορες γωνιές του ίντερνετ. Ενα ατελείωτο σκρολ ντάουν στο σλάπστικ της πραγματικότητας μέσα από βίντεο με γάτες, μωρά ή ατελείωτες τούμπες. Κακές, πολύ κακές κινηματογραφικές κωμωδίες που βγαίνουν κατευθείαν στις αγέλαστες πλατφόρμες. Ναι, συνεχίζουμε να γελάμε. Αλλά το γέλιο αυτό δεν σημαίνει τίποτα. Δεν αμφισβητεί. Δεν ενοχλεί. Δεν τρομάζει κανέναν.
Ισως να υπερβάλλω. Ισως να γέρασα. Ή ίσως να φταίει η μουντάδα του καιρού. Θυμάμαι όμως ένα δίδαγμα του σπουδαίου κωμικού παιδαγωγού Philippe Gaulier.
Θέλοντας να δώσει τον ορισμό αλλά και τους στόχους του κωμικού, ο Gaulier περιγράφει πως κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης οι ιδιαίτερα άσχημοι άνθρωποι, οι λεπροί, οι άρρωστοι, οι παραμορφωμένοι ήταν εξόριστοι στους βάλτους, εκτός της κοινωνίας των όμορφων ανθρώπων. Η είσοδός τους στην πόλη επιτρεπόταν μόνο μία φορά τον χρόνο κατά την περίοδο των πανηγυριών. Ολοι τους ενδύονταν κωμικούς ρόλους σε αυτοσχέδιες απλές παραστάσεις. Στη διάρκεια των παραστάσεων, στόχος των κωμικών ήταν να διασκεδάσουν αλλά και να αηδιάσουν την κοινωνία επιτιθέμενοι κυρίως στους αρχηγούς της Εκκλησίας και του κράτους. Ιδανική παράσταση θα ήταν αυτή κατά την οποία το κοινό των ωραίων ανθρώπων, αφού γυρνούσε στο σπίτι του, χαρούμενο από τη διασκέδαση, θα καταλάβαινε τον τρόπο με τον οποίο ζει και θα αυτοκτονούσε.
Ενα τέτοιο αστείο θέλουμε. Ενα τέτοιο γέλιο. Ακόμη και αν είναι το τελευταίο.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr