Αχυράνθρωποι

Σε σχέση με το σκάνδαλο που έχει ξεσπάσει γύρω από μια γνωστή αλυσίδα φούρνων, διαβάζω στην εφημερίδα μας ότι συνελήφθη από τα στελέχη της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος ένας πρώην συνδικαλιστής, ο οποίος έπαιζε τον ρόλο του μεσάζοντα ανάμεσα στον ιδιοκτήτη της επιχείρησης και στους «αχυρανθρώπους» τους οποίους τοποθετούσε στις διάφορες επιμέρους επιχειρήσεις προκειμένου να αποκρύπτεται η δική του σχέση με αυτές. Θα λεξιλογήσουμε λοιπόν για τον αχυράνθρωπο, δηλαδή τον άνθρωπο από άχυρο.
Η λέξη «άχυρο» είναι αρχαία, της κλασικής εποχής, και συνήθως εμφανιζόταν στον πληθυντικό· όνος εις άχυρα, έλεγαν οι αρχαίοι για κάποιον που του έτυχε ανέλπιστα κάτι πολύ καλό. Η λέξη πιθανώς προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα ak, «οξύς, αιχμηρός». Ψάχνει βελόνα (ή ψύλλους) στ’ άχυρα λέμε για να τονίσουμε τη δυσκολία ή τη ματαιότητα μιας αναζήτησης. Δεν τρώμε άχυρα -όπως τα ζώα- λέμε εννοώντας ότι δεν είμαστε αφελείς, δεν μας εξαπατά εύκολα κάποιος. Και «δυο γάιδαροι μαλώνανε σε ξένο αχυρώνα», όταν κάποιοι φιλονικούν για κάτι που δεν τους ανήκει ή δεν τους αφορά.
Ολες αυτές οι φράσεις γεννήθηκαν από την αγροτική ζωή και κοινωνία, αλλά χρησιμοποιούνται και σήμερα που οι περισσότεροι ζούμε στις πόλεις και μακριά από τις αγροτικές εργασίες. Το ίδιο συμβαίνει και με τη λέξη «αχυράνθρωπος», η οποία στην αρχική σημασία της σήμαινε το ανθρώπινο ομοίωμα, συνήθως φτιαγμένο από άχυρο, που τοποθετούσαν οι αγρότες στα χωράφια για να τρομάζει τα πουλιά ώστε να μην πλησιάζουν και κάνουν ζημιές στις καλλιέργειες – το σκιάχτρο δηλαδή.
Αλλά βέβαια υπάρχει και η νεότερη, μεταφορική σημασία της λέξης. Αχυράνθρωπος λοιπόν, σύμφωνα με το λεξικό, είναι άνθρωπος «χωρίς δική του θέληση και βούληση, που συνήθως κατέχει κάποιο αξίωμα ή κάποια θέση ευθύνης, ο οποίος κατευθύνεται από άλλα πρόσωπα ή από άλλους εξωγενείς παράγοντες». Ο αχυράνθρωπος ενεργεί εξ ονόματος άλλων και πίσω του κρύβονται οι πραγματικοί πρωταγωνιστές ή ιδιοκτήτες, αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις και κινούν τα νήματα.
Η λέξη αποτελεί μεταφορά του γαλλικού homme de paille, που σημαίνει ακριβώς το ίδιο (paille το άχυρο). Υπάρχει και το αγγλικό strawman, με ίδια εικόνα και ίδια σημασία, αλλά δεδομένου ότι η λέξη βρίσκεται σε ελληνικές εφημερίδες από τον 19ο αιώνα το δάνειο θα έγινε από τα γαλλικά. Το 1883 στην εφημερίδα «Μη χάνεσαι», ο πρωτοπόρος Βλάσης Γαβριηλίδης καταγγέλλει εκείνους που «πρέπει να αγοράσουν αχυρανθρώπους κατά εκατοστύας».
Εχουμε κι άλλες λέξεις που εκφράζουν περίπου την ίδια έννοια, του εικονικού διευθυντή, που είναι ενεργούμενο άλλων: ανδρείκελο, μαριονέτα, πιόνι, μπροστινός. Ο επίσημος όρος είναι «παρένθετο πρόσωπο». Ο αυτοφωράκιας είναι χαμηλόμισθος υπάλληλος που εμφανίζεται ως «υπεύθυνος συμφώνως τω νόμω» με αποστολή να δικάζεται στο αυτόφωρο στη θέση του πραγματικού ιδιοκτήτη. Βιτρίνα είναι ο άνθρωπος ή η επιχείρηση, που εμφανίζεται ως προπέτασμα για μια παράνομη δραστηριότητα. Και οι πολιτικοί μας; Πόσοι άραγε είναι μαριονέτες, πιόνια, αχυράνθρωποι των ισχυρών;

Διαβάστε περισσότερα