Υπάρχει ένα παιδί που τελειώνει γρήγορα την άσκηση και κοιτάζει γύρω του περιμένοντας, ένα άλλο που έχει κολλήσει στην πρώτη γραμμή αλλά ντρέπεται να ζητήσει ξανά βοήθεια, ένας μαθητής που προσπαθεί να συγκεντρωθεί παρά τον θόρυβο και μια μαθήτρια που σηκώνει διστακτικά το χέρι, μέχρι που το κατεβάζει επειδή κάποιος άλλος πρόλαβε να μιλήσει. Σε μια τάξη 25, 26 ή 27 μαθητών, αυτές οι διαφορετικές στιγμές συμβαίνουν ταυτόχρονα, μπροστά σε έναν εκπαιδευτικό που χρειάζεται να τις αναγνωρίσει και να ανταποκριθεί, χωρίς το κουδούνι να του παραχωρεί ούτε ένα επιπλέον λεπτό.
Στα διοικητικά έγγραφα, η συγχώνευση αποτυπώνεται ως ανακατανομή μαθητών και διδακτικών ωρών, με καταλόγους που ενώνονται και αριθμούς που τακτοποιούνται. Μέσα στην αίθουσα, όμως, αλλάζουν οι σχέσεις, οι αποστάσεις, οι δυνατότητες συμμετοχής και ο χρόνος που μπορεί να αφιερωθεί σε μια δυσκολία πριν αυτή μετατραπεί σε μόνιμο εμπόδιο.
Ο αριθμός δεν περιγράφει την τάξη
Είκοσι επτά παιδιά σημαίνουν είκοσι επτά διαφορετικές διαδρομές προς τη γνώση, καθώς άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να διαβάσουν, άλλα κατανοούν καλύτερα μέσα από ένα παράδειγμα, ορισμένα δυσκολεύονται να οργανώσουν τη σκέψη τους και κάποια έχουν ανάγκη από πρόσθετες προκλήσεις για να διατηρήσουν το ενδιαφέρον τους.
Στην ίδια ομάδα μπορεί να υπάρχουν μαθητές με διαγνωσμένες μαθησιακές δυσκολίες ή αναπηρία, παιδιά που περιμένουν αξιολόγηση, μαθητές που μαθαίνουν ακόμη τη γλώσσα διδασκαλίας, αλλά και παιδιά των οποίων η συγκέντρωση επηρεάζεται από άγχος, οικογενειακές δυσκολίες ή μια εμπειρία που δεν έχουν βρει τρόπο να μοιραστούν.
Η σύνθεση κάθε τμήματος έχει σημασία, όπως έχουν σημασία ο χώρος, η διαθέσιμη υποστήριξη και η σταθερότητα του προσωπικού· γι’ αυτό ο αριθμός των μαθητών, μόνος του, δεν αρκεί για να κριθεί αν μια τάξη μπορεί να λειτουργήσει παιδαγωγικά με επάρκεια.
Το παιδί που δυσκολεύεται μπορεί να μη διακόψει ποτέ το μάθημα
Η προσοχή στρέφεται εύκολα στον μαθητή που αντιδρά έντονα, σηκώνεται ή διακόπτει, επειδή η ανάγκη του γίνεται αμέσως αισθητή. Υπάρχει, όμως, και εκείνος που παραμένει ήσυχος, αντιγράφει προσεκτικά και αποφεύγει να ρωτήσει, ενώ έχει πάψει να καταλαβαίνει τι συζητιέται.
Η απομάκρυνσή του μπορεί να φανεί σε μικρές αλλαγές: μια εργασία που μένει μισή, μια απάντηση που επαναλαμβάνει μηχανικά τα λόγια του βιβλίου, μια σταδιακή παραίτηση από τη συμμετοχή, μέχρι η δυσκολία να γίνει προσωπική βεβαιότητα ότι «αυτό το μάθημα δεν είναι για μένα».
Ο εκπαιδευτικός χρειάζεται χρόνο για να προσέξει αυτές τις μεταβολές, να συζητήσει με το παιδί και να δοκιμάσει διαφορετική προσέγγιση, ενώ σε μια πολυπληθή αίθουσα περισσότερες ανάγκες διεκδικούν ταυτόχρονα την παρουσία του. Η σιωπή ενός μαθητή δεν αποτελεί απόδειξη ότι όλα πηγαίνουν καλά.
Η διαφοροποίηση χρειάζεται συνθήκες
Η προτροπή να προσαρμόζεται η διδασκαλία στις ανάγκες των παιδιών αποκτά νόημα όταν συνοδεύεται από χρόνο, κατάλληλο υλικό και υποστήριξη, ώστε ο εκπαιδευτικός να μπορεί να οργανώσει ομάδες, να δώσει διαφορετικές διαδρομές εργασίας και να παρακολουθήσει τι συμβαίνει σε καθεμία.
Όταν οι μαθητές αυξάνονται, η εφαρμογή αυτή γίνεται απαιτητικότερη, ιδιαίτερα όπου υπάρχουν ήδη ελλείψεις προσωπικού ή περιορισμένος χώρος, και η διδασκαλία κινδυνεύει να προσανατολιστεί σε έναν ρυθμό που εξυπηρετεί αρκετούς αλλά αφήνει άλλους να περιμένουν ή να προσπαθούν να προλάβουν.
Ακόμη και η απλή σκέψη ότι ένα λεπτό ατομικής συνομιλίας με καθέναν από 27 μαθητές απαιτεί 27 λεπτά δείχνει την πίεση του διαθέσιμου χρόνου, χωρίς βεβαίως να σημαίνει ότι η διδασκαλία γίνεται αποκλειστικά με διαδοχικές ατομικές συζητήσεις. Η ομαδική εργασία και η κοινή επεξεργασία προσφέρουν πολύτιμες δυνατότητες, όμως δεν καταργούν την ανάγκη να σταθεί κάποτε ο εκπαιδευτικός δίπλα σε ένα συγκεκριμένο παιδί.
Ο φόρτος συνεχίζεται μετά το κουδούνι
Περισσότεροι μαθητές σημαίνουν περισσότερα γραπτά που χρειάζονται προσεκτική ανάγνωση, περισσότερες παρατηρήσεις για την πρόοδό τους, περισσότερες επικοινωνίες με οικογένειες και μεγαλύτερη απαίτηση συντονισμού με όσους υποστηρίζουν τη φοίτησή τους.
Μαζί αυξάνεται και η ευθύνη της καθημερινής διαχείρισης, καθώς ο εκπαιδευτικός προσπαθεί να προλάβει μια σύγκρουση, να επαναφέρει τη συγκέντρωση, να εξηγήσει ξανά μια οδηγία και να κρατήσει ενεργό το ενδιαφέρον της ομάδας, ενώ γνωρίζει ότι κάποιος μαθητής περιμένει ακόμη τη βοήθειά του.
Αυτή η διαρκής εκκρεμότητα μπορεί να γίνει πηγή έντασης και απογοήτευσης, όταν η προσπάθεια δεν αρκεί για να καλυφθούν όλες οι ανάγκες και η ευθύνη μεταφέρεται τελικά στον άνθρωπο της τάξης, σαν να μπορούσε η προσωπική του αφοσίωση να υποκαταστήσει κάθε οργανωτική έλλειψη.
Η ισότητα χρειάζεται χρόνο μέσα στο σχολείο
Η υποστήριξη που δεν προλαβαίνει να δοθεί στην τάξη δεν αναπληρώνεται με τον ίδιο τρόπο για όλους, αφού ορισμένες οικογένειες μπορούν να προσφέρουν καθημερινή βοήθεια ή να πληρώσουν πρόσθετη διδασκαλία, ενώ άλλες στηρίζονται σχεδόν αποκλειστικά στο δημόσιο σχολείο.
Γι’ αυτό η συζήτηση για το μέγεθος των τμημάτων αφορά και την ισότητα των ευκαιριών, με τα μικρότερα τμήματα να δημιουργούν περισσότερο χώρο για επικοινωνία και παρέμβαση, χωρίς να αποτελούν από μόνα τους εγγύηση καλής διδασκαλίας. Χρειάζονται παράλληλα σταθεροί εκπαιδευτικοί, επαρκής ειδική υποστήριξη, κατάλληλες αίθουσες και προστατευμένος χρόνος προετοιμασίας.
Πριν από κάθε συγχώνευση, λοιπόν, χρειάζεται να εξετάζεται η πραγματική ζωή των τμημάτων: ποια παιδιά φοιτούν, ποιες ανάγκες έχουν, ποια υποστήριξη διαθέτουν και τι αλλάζει για αυτά την επόμενη ημέρα.
Γιατί ένα παιδί που βρίσκει τον χρόνο και την ασφάλεια να πει «δεν κατάλαβα», γνωρίζοντας ότι κάποιος θα σταθεί στην απορία του, έχει ήδη έναν σημαντικό λόγο να συνεχίσει να προσπαθεί. Αυτόν τον χώρο οφείλει να προστατεύει κάθε απόφαση για το σχολείο.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr