Ο Νίκος Καββαδίας (1910-1975) κατέχει μια ξεχωριστή θέση στη νεοελληνική ποίηση, καθώς κατάφερε να μετατρέψει την εμπειρία της θάλασσας και της ναυτικής ζωής σε ένα προσωπικό ποιητικό σύμπαν, γεμάτο ναυτικούς όρους, ταξίδια, λιμάνια, μακρινούς τόπους, ιστορίες με παράξενους ήρωες, μοναξιά και υπαρξιακή αγωνία. Η ποίησή του μεταγγίστηκε βέβαια και σε ένα πολύ ευρύτερο κοινό χάρη στις μελοποιήσεις της πρωτίστως από τον Θάνο Μικρούτσικο (με τους συγκλονιστικούς και αξεπέραστους κύκλους τραγουδιών «Σταυρός του Νότου» και «Γραμμές των Οριζόντων») αλλά και από άλλες εξαιρετικές προσεγγίσεις από τους «Ξέμπαρκους», τη Μαρίζα Κωχ, τον Πάνο Σαββόπουλο, τον Γιάννη Σπανό κ.ά.
Ετσι αποκτήσαμε μια σχεδόν καθημερινή οικειότητα μ’ αυτόν τον ποιητή, τέτοια μάλιστα ώστε να προσδίδεται ακόμα μεγαλύτερη αξία στην είδηση ότι το αρχείο του περνά στα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ), ύστερα από δωρεά του μοναδικού κληρονόμου του, Φίλιππου Χατζόπουλου. Πρόκειται για ένα πολύτιμο σύνολο, το οποίο περιλαμβάνει χιλιάδες τεκμήρια, από χειρόγραφα και προσωπική αλληλογραφία μέχρι φωτογραφίες, έργα τέχνης, ναυτικά έγγραφα και προσωπικά αντικείμενα του ποιητή. Η σημασία του, ωστόσο, δεν περιορίζεται στη δυνατότητα περαιτέρω μελέτης του έργου του Καββαδία και μόνο. Στο υλικό περιλαμβάνονται επίσης χειρόγραφα άλλων σημαντικών λογοτεχνών, καθώς και αλληλογραφία με περισσότερες από 180 προσωπικότητες των ελληνικών γραμμάτων και τεχνών.
Η μεταφορά του αρχείου σε δημόσιο φορέα ολοκληρώνει μια προσπάθεια που διήρκεσε περίπου τρία χρόνια και εξασφαλίζει τη διατήρηση και την επιστημονική αξιοποίησή του. Η διάσωσή του οφείλεται στην αδελφή του ποιητή, Τζένια Καββαδία, και στη συνέχεια στην ανιψιά του, Ελγκα Καββαδία, και στον γιο της, Φίλιππο Χατζόπουλο, ο οποίος προχώρησε στη δωρεά. Καθοριστική υπήρξε και η συμβολή της ΚΑΡΤΕΡΙΑΣ ΑΜΚΕ, μέσω χορηγίας που κάλυψε τις συμβουλευτικές υπηρεσίες για την ιστορική, φιλολογική και βιογραφική ανάδειξη του αρχείου, καθώς και τον εγκιβωτισμό και τη μεταφορά του.
Χιλιάδες τεκμήρια, εκατοντάδες ανέκδοτα χειρόγραφα, φωτογραφίες, επιστολές με κορυφαίες προσωπικότητες της ελληνικής λογοτεχνίας και έργα τέχνης περιλαμβάνει το αρχείο που δωρίστηκε στο κράτος από τον τελευταίο κληρονόμο του δημιουργού, Φίλιππο Χατζόπουλο
Η Κεντρική Υπηρεσία των ΓΑΚ αναλαμβάνει πλέον την καταλογογράφηση, την τεκμηρίωση, τη συντήρηση, τη φύλαξη και την ψηφιοποίηση του υλικού. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, το αρχείο θα είναι προσβάσιμο στο κοινό και στην ερευνητική κοινότητα, σύμφωνα με τους κανόνες λειτουργίας των ΓΑΚ. Βάσει των όρων της σύμβασης δωρεάς, θα διατηρηθεί ως ενιαίο σύνολο, με δυνατότητα εμπλουτισμού του με νέες προσκτήσεις. Σύμβουλος τεκμηρίωσης και ανάδειξης ορίζεται ο Μιχάλης Γελασάκης, συγγραφέας της βιογραφίας «Νίκος Καββαδίας: Ο αρμενιστής ποιητής» (εκδόσεις Αγρα, 2018).
Ενα αρχείο με ευρύτερη ιστορική και λογοτεχνική αξία
Το αρχείο αναπτύσσεται σε 45 αρχειακά κουτιά και καλύπτει μια περίοδο που ξεκινά από τα μέσα του 19ου αιώνα, με οικογενειακά κειμήλια, και φτάνει έως τον θάνατο του ποιητή, στις 10 Φεβρουαρίου 1975. Στον πυρήνα του βρίσκονται εκατοντάδες χειρόγραφα του Καββαδία, στα οποία περιλαμβάνονται γνωστά αλλά και άγνωστα ποιήματα και πεζά. Η συστηματική καταγραφή και μελέτη τους αναμένεται να προσφέρει νέα στοιχεία για τη δημιουργική του πορεία και τη διαμόρφωση του έργου του. Ιδιαίτερη σημασία έχει η παρουσία χειρογράφων άλλων ποιητών, όπως του Κ.Π. Καβάφη, του Τέλλου Αγρα, του Μήτσου Παπανικολάου, της Μυρτιώτισσας και του Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Ανάμεσα στα τεκμήρια περιλαμβάνεται επίσης η καλλιτεχνική ταυτότητα του Γιάννη Τσαρούχη. Τα συγκεκριμένα ευρήματα προσδίδουν στο αρχείο ευρύτερη ερευνητική διάσταση, καθώς συνδέουν τον Καββαδία με ένα σημαντικό δίκτυο δημιουργών της εποχής του.
Εξίσου πλούσια είναι η αλληλογραφία του. Στους περίπου 180 αποστολείς περιλαμβάνονται ο Γιώργος Σεφέρης, ο Στρατής Τσίρκας, ο Νίκος και η Ελένη Καζαντζάκη, ο Μ. Καραγάτσης, ο Δημήτρης Χορν, ο Γιώργος Θεοτοκάς, ο Αγγελος Σικελιανός, η Μέλπω Αξιώτη, ο Μάρκος Αυγέρης, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, ο Τάκης Παπατσώνης και ο Ηλίας Πετρόπουλος. Η αλληλογραφία αυτή αποτελεί σημαντική πηγή για τη μελέτη των πνευματικών και προσωπικών σχέσεων του ποιητή, αλλά και των πολιτιστικών ανταλλαγών της περιόδου.
Στο αρχείο περιλαμβάνεται ακόμη εκτεταμένη συλλογή εκατοντάδων φωτογραφιών, πολλές από τις οποίες είναι ανέκδοτες και καλύπτουν τη ζωή του από την παιδική ηλικία. Υπάρχουν επίσης έργα ζωγράφων, χαρακτών και γλυπτών, ναυτικά βιβλία, επαγγελματικά έγγραφα, σημειωματάρια, ατζέντες, αποκόμματα εφημερίδων και περιοδικά. Σημαντικό είναι και το ηχητικό υλικό, που περιλαμβάνει δίσκους βινυλίου, πλάκες γραμμοφώνου και κασέτες με ηχογραφήσεις του ίδιου του Καββαδία. Η συλλογή συμπληρώνεται από προσωπικά αντικείμενα που συνδέονται με τη ζωή και τη ναυτική του ιδιότητα: εξαρτήματα ασυρμάτου, κιάλια, ξυριστική μηχανή, ναυτικό καπέλο, βαλίτσες, μεταλλικό φοριαμό, λυχνίες και αναμνηστικά. Περιλαμβάνονται, ακόμη, έπιπλα, μεταξύ των οποίων και το γραφείο του. Τα αντικείμενα αυτά θα εκτεθούν σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στην Κεντρική Υπηρεσία των ΓΑΚ. Ο Μιχάλης Γελασάκης, ο οποίος συμμετείχε στην προσπάθεια διάσωσης και ανάδειξης του αρχείου, σε προχθεσινό ποστ του εξομολογήθηκε τη συγκίνησή του για την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Οπως σημείωσε, μεταξύ άλλων «από σήμερα, ύστερα από δωρεά του τελευταίου του κληρονόμου κ. Φίλιππου Χατζόπουλου, το εξαιρετικά σημαντικό, μεγάλο και εν πολλοίς ανεξερεύνητο αρχείο του ποιητή περνάει κι αυτό στην αιωνιότητα.
»Θα καταλογογραφηθεί, θα τεκμηριωθεί, θα ψηφιοποιηθεί, θα παραμείνει αδιαίρετο και ανοιχτό σε νέες προσκτήσεις. Μόλις ολοκληρωθούν οι απαραίτητες εργασίες θα είναι για πάντα ελεύθερο και προσβάσιμο σε όλους! Στον μεγαλύτερο δημόσιο αρχειακό φορέα, που κατανόησε αμέσως την αξία του αρχείου που προστίθεται στις ήδη συγκλονιστικές αρχειοθήκες του (…)».
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr