Πάνε σαράντα χρόνια. Το πρώτο πρωί που ξύπνησα στο νέο σπίτι, Καλλιδρομίου 41, η κουζίνα βρισκόταν ακόμη σε κούτες, ούτε μπρίκι. Ηπια καφέ στη «Μουριά».
Ο δρόμος μού ήταν οικείος, εκεί ήταν το τυπογραφείο του Νίκου Μπαλή που έφτιαχνα βιβλία, το καφέ «Παρασκήνιο», το εστιατόριο στη γωνία Ζωοδόχου Πηγής που έτρωγα φοιτητής με κουπόνια. Παντού τριγύρω ήταν τα τυπογραφεία, οι εκδοτικοί οίκοι, τα καφενεία, τα μπαρ, τα συναυλιάδικα, οι ταβέρνες, τα αμφιθέατρα στα οποία είχα ενηλικιωθεί. Ηταν η Αθήνα μου, η πόλη μου από το δεύτερο μισό του ‘70, μια μεγάλη επαρχιούπολη (πόσο μεγάλη μού φαινόταν τότε…), ανοιχτή, ταπεινή, σχεδόν μη ταξική, καμία σχέση με την πολυγλωσσική, πολυεθνική μα και σκληρά ταξική μητρόπολη μετά το ‘90.
Ψηφίδες στο μωσαϊκό
Πάνε σαράντα χρόνια. Εκτοτε ήπια πολλούς καφέδες στη «Μουριά», έκανα πολλές θερμές ή ιλαρές συζητήσεις, αντάμωσα ανθρώπους, έγινα κι εγώ μια ψηφίδα στο μωσαϊκό αυτής της πόλης, καθώς τριβόταν από τα πατήματα, καθώς έλιωνε το αρμολόγημα και ξεκολλούσαν ψηφίδες είτε γι’ αλλού είτε για επέκεινα.
Πριν από λίγες μέρες, ήπια το τελευταίο ουίσκι και την τελευταία μπίρα. Ακουγα τις τερπνές μελωδίες του Τσιτσάνη, του Χιώτη, του Χατζηχρήστου, του Τζουανάκου, τις γλυκόπικρες μπαλάντες του Θεοδωράκη και του Λοΐζου, από εποχές μακρινές, πιο μακρινές κι από το ’80, το ’70, έρχονταν από τη χαμένη άνοιξη του ‘60 κι από τον ερειπιώνα του ’40 και του ’50. [Πώς ήταν η Καλλιδρομίου το 1946, το 1956, το 1966; Το 1976 ξέρω. Για τα προηγούμενα την ανασυστήνω από το φινάλε της «Στέλλας», από προφορικές διηγήσεις παλαιών για την Αντίσταση, το ΕΑΜ, τον Δεκέμβρη, τη χούντα.
Ιστορικός στεναγμός
Γιατί μαζεύτηκε τόσος κόσμος στον δρόμο με τις μουριές, στο σταυροδρόμι της «Μουριάς»; Για μένα ήταν ένας σταθμός αυτοβιογραφίας. Και για πολλούς σαν εμένα, περίοικους και θαμώνες, ηλικιωμένοι οι περισσότεροι. Αλλά ποια αυτοβιογραφία οδήγησε εκατοντάδες νεότερους στο ξόδι ενός παραδοσιακού καφενέ, καταμεσής στο τζεντριφικέισο, στον φασαιισμό, στη ζούγκλα του real estate, στην πόλη που μεταμορφώνεται;
Θα το πω ελλειπτικά με όλα τα ρίσκα. Στη γωνία Καλλιδρομίου και Χ. Τρικούπη μαζί με τα τραγούδια αναδύθηκε ένας ιστορικός στεναγμός. Από όσους έχουν βιώσει επί μακρόν την εμπειρία του συλλογικού βίου σε καφενέδες, πλατείες και καπηλειά, αλλά και από όσους αισθάνονται στο πετσί τους την έλλειψη τέτοιου βίου, όλοι μαζί, γέροι και νέοι, διδάκτορες και συνταξιούχοι, εγκλωβισμένοι σε μια πόλη μαγαρισμένη πια, μαραγκιασμένη, συρρικνωμένη σε ένα άξενο κέλυφος, σε μια απρόσωπη αλυσίδα φραντσάιζ, με καφέδες σε πλαστικά κύπελλα, με ηλεκτρονικές κλειδαριές σε ερμητικά κτίρια, σε μια πόλη τράνζιτο που απαγορεύει να ξαποστάσεις, να σεργιανίσεις, να χασομερήσεις, να ξεστρατίσεις.
Ναι, ελλοχεύει το ρίσκο της εξωραϊσμένης νοσταλγίας – το είπα εξαρχής. Επιμένω: ακόμη κι αυτή η νοσταλγία, ας πούμε για την περίπου αθώα επαρχιούπολη του ’70-’80, μπορεί να είναι παραγωγική, να πυροδοτεί μια αντίσταση στον κανιβαλικό καπιταλισμό που καταβροχθίζει πρώτες κατοικίες, μαγαζιά, επαγγέλματα, κουλτούρες. Που καταπίνει τις ζωές μας.
Η ανάκληση της γενεαλογίας μας -αφεύκτως επιλεκτική, ακόμη κι έτσι-, η ανάκληση του genius loci, δεν είναι προσωπική υπόθεση, δεν είναι μόνο παραμύθιασμα γύρω από τσίπουρα, είναι ανακατασκευή του παρόντος κόσμου, είναι εναντίωση στον παρόντα ζόφο, εναντίωση στη λήθη, είναι απάντηση στην υπαρξιακή πενία όπως αυτή επιβάλλεται από τον κυρίαρχο κανίβαλο. Από αυτή την άποψη, ο ιστορικός στεναγμός εν χορδαίς και ζύθω της 31ης Οκτωβρίου 2026, εμπεριέχει ένα σπέρμα για ανακατασκευή του παρόντος.
Στέλλα
Εγώ είδα το σπέρμα στα μάτια του βρέφους Στέλλα (Στέλλα, πάλι!), όπως μπήκε λευκή και αστραποβολούσα στον καφενέ (ακουγόταν Τσιτσάνης ή Χιώτης;)· σε αυτό το πρόσωπο του παρόντος, ένα καθαρό Αστέρι, είδα όλα τα σβησμένα παρελθόντα και τα άδηλα μέλλοντα.
Παραμερίζω για λίγο τη marcia funebre των μπουζουκιών, ακούω τη Στέλλα να λέει με το βλέμμα: «…οι ζωές θα εξακολουθούν να κυλούν, τα ρεύματα θα ανοίγουν νέα ρυάκια και ποτάμια, οι μελαγχολικές διαπιστώσεις μας θα μείνουν πολαρόιντ μιας ιστορικής στιγμής, αυτής που ζούμε τώρα…».
Θα φτιαχτούν άλλα καφενεία, άλλα στέκια, άλλες παραδόσεις.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr