Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση της παραβατικότητας ανήλικων κοριτσιών αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο με όρους ποινικής καταστολής ή ηθικού πανικού.
Η δημόσια συζήτηση γύρω από τα περιστατικά ανήλικης βίας τείνει να εγκλωβίζεται σε μια διχοτομία μεταξύ ατομικής ευθύνης και ψυχοπαθολογικής ερμηνείας, μεταξύ παιδιών-θυτών και παιδιών-θυμάτων ενώ η αμιγώς ποινική διαχείριση των εφήβων κοριτσιών ανακυκλώνει το τραύμα. Όταν δε ανήλικα κορίτσια καταλήγουν να διαμένουν στα κελιά στα κρατητήρια του 4ου ορόφου της ΓΑΔΑ, τότε ερχόμαστε επιπροσθέτως αντιμέτωποι με τα κενά των προνοιακών δομών.
Πώς φτάσαμε στο σημείο η ΓΑΔΑ να λειτουργεί ως «ξενώνας ανηλίκων» αναλαμβάνοντας την προστατευτική φύλαξη ανήλικων κοριτσιών;
Μια ανήλικη δράστρια δεν συνιστά όμως απλώς υποκείμενο παραβατικής συμπεριφοράς, αλλά κόμβο όπου συμπυκνώνονται κενά και αποτυχίες του κοινωνικού δεσμού. Αντιδρά δηλαδή σε μια διαρκή αποστέρηση φωνής, νοήματος και δυνατότητας συμμετοχής. Γνωρίζουμε πως η εφηβική ηλικία εμπεριέχει μια ερωτοτροπία με τον θάνατο και τον κίνδυνο. Στα κορίτσια, η ήβη επιφέρει μια απότομη μεταμόρφωση του σώματος. Το σώμα παύει να είναι «παιδικό σώμα» γίνεται πεδίο σεξουαλικότητας και βλέμματος των άλλων. Όταν ένα κορίτσι οδηγείται στην εκδραμάτιση, δηλαδή κάνει «πέρασμα» σε επιθετικές πράξεις, το κάνει για να καλύψει τη βαθύτερη οδύνη που αισθάνεται. Συνήθως πρόκειται για είναι ένα παιδί που δεν έχει αγαπηθεί με σταθερό τρόπο, που έχει βιώσει σημαντικές αποστερήσεις ή ένα παιδί μπερδεμένο από την κοινωνική, σχολική ή οικογενειακή διγλωσσία. Βιώνει, συνήθως ασυνείδητα, ένα αίσθημα προσωπικής απαξίας που το ωθεί στη διάρρηξη κάθε καλής σχέσης.
Μια έφηβη στη ΓΑΔΑ βρίσκεται σε μια ενδιάμεση ζώνη. Δεν είναι πλέον παιδί, δεν είναι ακόμη ενήλικας, δεν είναι πλήρως εντός της κοινωνίας, ούτε εντελώς εκτός. Η θηλυκή παραβατικότητα δείχνει να αντιμετωπίζεται με διπλή αυστηρότητα. Ένα αγόρι στο κρατητήριο συχνά εγγράφεται στη κοινή συνείδηση ως «ατίθασος νέος» ενώ ένα κορίτσι εγγράφεται ως «παρά φύσιν βίαιο», καθώς παραβιάζει τις κοινωνικές προσδοκίες περί ηπιότητας της θηλυκότητας.
Και στις δυο περιπτώσεις το κρατητήριο λειτουργεί ως κορύφωση μιας ήδη υπάρχουσας αλυσίδας ελέγχου. Το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα, αντί να αναρωτηθεί τους λόγους για τους οποίους οι έφηβοι και έφηβες αντιδρούν με βία, τους τιμωρεί και τους περιθωριοποιεί. Ο ανήλικος περνά από θεσμό σε θεσμό, χωρίς ποτέ να εξέρχεται πραγματικά από το πλέγμα επιτήρησης και όταν γίνεται παραβατικός πρέπει να απομονωθεί ώστε να μη διαταράξει τη ροή του κοινωνικού σώματος. Η φυλάκιση δεν αποσκοπεί στη μεταμόρφωση, αλλά στην ακινητοποίησή του.
Το έφηβο κορίτσι στο κρατητήριο της ΓΑΔΑ συμπυκνώνει στην πραγματικότητα τις παθογένειες μιας κοινωνίας που δυσκολεύεται να εμπεριέξει την πολυπλοκότητα της σύγχρονης εφηβείας. Κι όσο η πολιτεία αντιμετωπίζει την έφηβη αποκλειστικά ως «συμβάν» στον αστυνομικό φάκελο, επιβεβαιώνει την εσωτερικευμένη της πεποίθηση ότι είναι ένα «απόρριμμα», ένα «αντικείμενο προς απόρριψη.
Είναι επείγουσα η ανάδειξη της σημασίας της πρόληψης και της έγκαιρης παρέμβασης στη νεανική παραβατικότητα ως βασικό παράγοντα για την αντιμετώπιση της βίας των ανηλίκων καθώς και τη σχέση της εφηβικής επίθεσης στον κοινωνικό δεσμό με το έλλειμμα εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Στο επίκεντρο δηλαδή του ενδιαφέροντος μας θα πρέπει να τεθεί η εφηβική οδύνη που τροφοδοτεί την αυτοεπιθετικότητα και την ετεροεπιθετικότητα και η ενίσχυση των δομών προστασίας.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr