Η τουρκική NAVTEX που εκδόθηκε μετά τον απόπλου του ερευνητικού, η άμεση ελληνική αντι-NAVTEX και, κυρίως, η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο μιας διπλής αντιπαράθεσης: διπλωματικής με την Τουρκία και πολιτικής μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Η γαλλική διακοίνωση, το περιεχόμενό της και οι επόμενες κινήσεις της Άγκυρας αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς το πραμματικό ερώτημα είναι αν το Great Sea Interconnector θα μπορέσει να προχωρήσει σύμφωνα με τις άδειες Ελλάδας και Κύπρου, χωρίς να δημιουργηθεί στην πράξη ένα καθεστώς τουρκικής συναίνεσης για δραστηριότητες στην Ανατολική Μεσόγειο. .
Το Abeille Marengo απέπλευσε από το Ηράκλειο με άδειες των ελληνικών και κυπριακών αρχών, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση της εταιρείας του έργου.
Ωστόσο, η Άγκυρα επιχειρεί να εμφανίσει την έναρξη των ερευνών ως αποτέλεσμα δικής της συγκατάθεσης, ενώ η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά αυτόν τον ισχυρισμό.
Παράλληλα, η διαχείριση της γαλλικής ενημέρωσης προς την Τουρκία έχει προκαλέσει ερωτήματα για το ακριβές περιεχόμενό της και για το κατά πόσο η ελληνική κυβέρνηση έχει πλήρη εικόνα των διπλωματικών χειρισμών του Παρισιού.
Η πορεία του ερευνητικού και το κρίσιμο πέρασμα νοτιοανατολικά της Καρπάθου
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΣΤΟΝ ΧΑΡΤΗ ΓΙΑ ΝΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΤΕ LIVE ΤΗΝ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟΥ Abeille Marengo
Το ερευνητικό απέπλευσε από το Ηράκλειο περίπου στις 18:30 την Τρίτη 10 Νοεμβρίου. Η πρώτη φάση των εργασιών αφορά τη βαθμονόμηση και τη διακρίβωση του ερευνητικού εξοπλισμού, καθώς και τις απαραίτητες τεχνικές δοκιμές, προκειμένου να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία των μετρήσεων. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται αρχικά σε ελληνικά χωρικά ύδατα και εκτιμάται ότι θα διαρκέσει περίπου 48 ώρες.
Στη συνέχεια, το Abeille Marengo αναμένεται να ακολουθήσει την προβλεπόμενη ερευνητική διαδρομή προς ανατολάς, με βάση τις συντεταγμένες που περιλαμβάνονται στις ελληνικές και κυπριακές NAVTEX. Το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου και της Κάσου, όπου το πλοίο αναμένεται να προσεγγίσει προς το τέλος της εβδομάδας, εφόσον το επιτρέψουν οι καιρικές συνθήκες και η εξέλιξη των τεχνικών εργασιών.
Πρόκειται για το σημείο ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να συνδέσει την περιοχή με τις διεκδικήσεις που απορρέουν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 και την επιστολή που κατέθεσε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020. Η ελληνική πλευρά, αντίθετα, επικαλείται το διεθνές δίκαιο και τις ελληνικές αποφάσεις αδειοδότησης.
Η εξάμηνη ισχύς της ελληνικής NAVTEX, έως τον Μάρτιο του 2027, παρέχει το χρονικό πλαίσιο για τις έρευνες, χωρίς να αποκλείεται η ανάγκη παράτασης εφόσον υπάρξουν καθυστερήσεις. Το κρίσιμο, επομένως, δεν είναι μόνο εάν το πλοίο θα φτάσει στο προγραμματισμένο σημείο, αλλά εάν θα μπορέσει να ολοκληρώσει τις εργασίες του χωρίς να υπάρξει τουρκική παρέμβαση στο πεδίο.
Η νέα τουρκική NAVTEX και η απάντηση της Αθήνας
Η Άγκυρα πέρασε από την αρχική αμφισβήτηση της ελληνικής NAVTEX σε μια διαφορετική διατύπωση. Το βράδυ της 10ης Νοεμβρίου εξέδωσε τη νέα NAVTEX 1127/26, στην οποία υποστηρίζει ότι οι θαλάσσιες έρευνες του Abeille Marengo πραγματοποιούνται σε περιοχή τουρκικής υφαλοκρηπίδας και ότι έχουν προηγουμένως συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές, από τις οποίες έχει εξασφαλιστεί συγκατάθεση.
Η διατύπωση έχει ιδιαίτερη σημασία. Στην προηγούμενη αναγγελία 1105/26, η Τουρκία υποστήριζε ότι δεν είχε δώσει συγκατάθεση για τις έρευνες. Τώρα επιχειρεί να παρουσιάσει την ίδια δραστηριότητα ως πραγματοποιούμενη με τη δική της έγκριση, χωρίς ωστόσο να εξηγεί ποιος υπέβαλε σχετικό αίτημα ή πότε και με ποιον τρόπο δόθηκε αυτή η υποτιθέμενη συγκατάθεση. Η τουρκική αναγγελία επικαλείται εκ νέου την επιστολή A/74/757 προς τον ΟΗΕ, με την οποία η Άγκυρα είχε γνωστοποιήσει τις δικές της διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα απάντησε τις πρώτες ώρες της 11ης Νοεμβρίου με την αντι-NAVTEX 1441/26, χαρακτηρίζοντας την τουρκική αναγγελία άκυρη και χωρίς ισχύ. Στο κείμενό της, η ελληνική Υδρογραφική Υπηρεσία υπογραμμίζει ότι σημαντικό τμήμα των γραμμών των ερευνών εμπίπτει στην ελληνική ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα, όπως αυτές καθορίζονται από το διεθνές δίκαιο και τον νόμο 4001/2011.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η Αθήνα δεν περιορίζεται σε μια γενική αμφισβήτηση της τουρκικής αναγγελίας. Παραθέτει συγκεκριμένα τις τρεις ελληνικές αποφάσεις αδειοδότησης: 31373/07.06.2024, 9020/11.02.2026 και 65808/06.11.2026. Παράλληλα, επιβεβαιώνει ότι η αρχική ελληνική NAVTEX HA15-1411/26 παραμένει σε ισχύ και ότι ο σταθμός Ηρακλείου έχει την αρμοδιότητα έκδοσης ναυτικών αναγγελιών στην περιοχή ευθύνης του. Η νέα αντι-NAVTEX προβλέπεται να ισχύει έως τις 20 Μαρτίου 2027.
Η κυβερνητική γραμμή είναι ότι η τουρκική NAVTEX εκδόθηκε εκ των υστέρων, αφού το πλοίο είχε ήδη αποπλεύσει βάσει των ελληνικών και κυπριακών αδειών, και επομένως δεν μπορεί να δημιουργήσει δικαιώματα αδειοδότησης στην Άγκυρα.
Στην έκδοση της αντι-NAVTEX 352/26 προχώρησε η Κύπρος, απαντώντας στην τουρκική αναγγελία για τις έρευνες του γαλλικού πλοίου «VB Abeille Marengo» στο πλαίσιο του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Great Sea Interconnector. Σε συντονισμό με την ελληνική αντι-NAVTEX 1441/26, η Λευκωσία ξεκαθαρίζει ότι οι εργασίες εντός της κυπριακής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας έχουν αδειοδοτηθεί νόμιμα από τις αρμόδιες κυπριακές Αρχές. Με την κίνηση αυτή, Αθήνα και Λευκωσία απορρίπτουν από κοινού τις τουρκικές αξιώσεις και επιβεβαιώνουν τη δικαιοδοσία τους στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Η γαλλική ρηματική διακοίνωση και το διπλωματικό παρασκήνιο
Το πιο σύνθετο ζήτημα, ωστόσο, παραμένει η ρηματική διακοίνωση της Γαλλίας προς την Τουρκία. Η γαλλική πλευρά επέλεξε να ενημερώσει επισήμως την Άγκυρα για τις προγραμματισμένες έρευνες, κίνηση την οποία η ελληνική κυβέρνηση επιβεβαιώνει, αλλά διαχωρίζει από τη διαδικασία αδειοδότησης.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι η ενημέρωση δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας, δεν αναγνωρίζει τουρκική δικαιοδοσία και δεν δημιουργεί νομικό προηγούμενο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μάλιστα, δήλωσε ότι η γαλλική ενημέρωση δεν δημιουργεί κανένα πρόβλημα στην ελληνική κυβέρνηση και δεν μπορεί να εκληφθεί ως αίτημα αδειοδότησης.
Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο είναι το ακριβές περιεχόμενο της διακοίνωσης. Δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα το πλήρες κείμενο, με αποτέλεσμα να μην είναι δυνατό να αξιολογηθούν αυτοτελώς οι διατυπώσεις που χρησιμοποιήθηκαν από τη γαλλική διπλωματία. Η Άγκυρα, πάντως, επιχειρεί να αξιοποιήσει την επικοινωνία με το Παρίσι, συνδέοντάς την με τον ισχυρισμό περί δικής της συγκατάθεσης.
Εδώ βρίσκεται και η ουσία του διπλωματικού προβλήματος. Άλλο είναι η ενημέρωση μιας τρίτης χώρας για την πραγματοποίηση μιας δραστηριότητας σε μια ευαίσθητη θαλάσσια περιοχή και άλλο η αναγνώριση δικαιώματος συναίνεσης ή αδειοδότησης. Η διάκριση αυτή είναι καθοριστική για την ελληνική θέση. Ωστόσο, χωρίς γνώση του ακριβούς κειμένου, δεν μπορεί να εξαχθεί οριστικό συμπέρασμα για το πώς θα επιχειρήσει να το αξιοποιήσει η τουρκική πλευρά.
Η εσωτερική πολιτική σύγκρουση και το αίτημα της αντιπολίτευσης
Η υπόθεση έχει προκαλέσει και έντονη αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης, με το ΠΑΣΟΚ να ζητά επίσημες εξηγήσεις για τους χειρισμούς του Παρισιού και τον ρόλο της Αθήνας.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης έθεσε το ζήτημα στη Βουλή, ζητώντας να διευκρινιστεί εάν η ελληνική κυβέρνηση γνώριζε εκ των προτέρων τη γαλλική πρωτοβουλία, εάν είχε εγκρίνει το περιεχόμενο της διακοίνωσης και εάν υπάρχει κίνδυνος να αξιοποιηθεί μελλοντικά από την Τουρκία ως στοιχείο που θα ενισχύει τις διεκδικήσεις της.
Η αντιπαράθεση κορυφώθηκε κατά τη συζήτηση με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου, ο οποίος κατηγόρησε τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ ότι διαστρεβλώνει τα δεδομένα και ότι η στάση του εξυπηρετεί πολιτικές σκοπιμότητες. Ο Ανδρουλάκης απάντησε ότι η Τουρκία γνωρίζει το περιεχόμενο της γαλλικής διακοίνωσης, ενώ η ελληνική αντιπολίτευση δεν έχει ενημερωθεί.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος της ΝΔ Δημήτρης Καιρίδης υποστήριξε ότι, εάν το γαλλικό έγγραφο περιείχε κάτι επιβαρυντικό για τα ελληνικά συμφέροντα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα το είχε ήδη δημοσιοποιήσει. Η τοποθέτηση προκάλεσε νέα αντίδραση του Ανδρουλάκη, ο οποίος επανέφερε το ερώτημα πώς μπορεί να αξιολογείται ως ακίνδυνο ένα έγγραφο του οποίου το περιεχόμενο δεν έχει γνωστοποιηθεί στην αντιπολίτευση.
Από την πλευρά του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι η κυβέρνηση θα ενημερώσει θεσμικά τα κόμματα στον κατάλληλο χρόνο, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για έργο εν εξελίξει. Παράλληλα, χαρακτήρισε αδικαιολόγητη την υιοθέτηση φημών από την αντιπολίτευση και επανέλαβε ότι η επίσημη ανακοίνωση της εταιρείας επιβεβαιώνει πως το πλοίο κινείται με άδειες της Ελλάδας και της Κύπρου.
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΟΙ ΣΗΜΕΡΙΝΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΜΑΡΙΝΑΚΗ:
“Η ενημέρωση θα γίνει όπως γίνεται πάντοτε και νομίζω ότι αυτή η βιασύνη που δείχνουν τα κόμματα, ενώ επισήμως και σε συζήτηση η οποία προβλήθηκε σε πανελλήνια μετάδοση, έχει δώσει ήδη απαντήσεις ο Πρωθυπουργός, είναι υπερβολική και εγώ θα έλεγα και αδικαιολόγητη. Γιατί εγώ δεν πιστεύω, ούτε η Κυβέρνηση πιστεύει, ούτε ο Πρωθυπουργός πιστεύει ότι υπάρχουν λιγότερο και περισσότερο πατριώτες στο πολιτικό σύστημα. Δηλαδή δεν διεκδικούμε εμείς το μονοπώλιο στο πατριωτικό αίσθημα, όπως κάνουν κάποιοι άλλοι από κάποια κόμματα. Αλλά πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας ότι όταν μιλάμε για ζητήματα που άπτονται της εξωτερικής πολιτικής πρέπει να μην βάζουμε ως πρώτο μας μέλημα την κομματική αντιπαράθεση και ειδικά για ζητήματα τα οποία έχουν απαντηθεί και προφανώς θα εξηγηθούν θεσμικά στο σωστό χρόνο από το Υπουργείο Εξωτερικών. Και γιατί λέω στο σωστό χρόνο; Γιατί αυτή τη στιγμή μιλάμε για ένα έργο εν εξελίξει. Παρόλα αυτά, επειδή με ρωτήσατε κάτι αλλά θέλω να πω και τι συμβαίνει στην πραγματικότητα, χθες ο Πρωθυπουργός, σε συνέχεια δηλώσεων άλλων κυβερνητικών στελεχών, εμού συμπεριλαμβανομένου, απάντησε ξεκάθαρα γι’ αυτή την ενημέρωση. Και είπε δημόσια ο ίδιος, με την ευθύνη του λόγου του, ότι η ενημέρωση αυτή δεν δημιουργεί κανένα πρόβλημα στην Ελλάδα, ούτε έχει κάτι το οποίο θα έπρεπε να μας προβληματίσει. Όταν βγαίνει ο Πρωθυπουργός της χώρας, μπορεί να μην τους αρέσει, αλλά αυτή είναι η επιλογή των Ελλήνων πολιτών από μια δημοκρατική διαδικασία, σε μια δημόσια συζήτηση που έχει και δίνει μια τόσο καθαρή απάντηση για κάτι το οποίο, προφανώς για να το λέει κάτι γνωρίζει, δεν το λέει στον αέρα, δεν είναι ότι δίνει μια διαρροή, το να πιστεύουν κάποιοι δημοσιεύματα ή φήμες, και μάλιστα όχι κάποιοι, κόμματα της Αντιπολίτευσης της χώρας, δεν θεωρώ ότι είναι και πολύ λογικό. Το να πούνε όταν τελειώσει όλο αυτό, σε σωστό χρόνο, «θέλουμε και εμείς ενημέρωση για να ξέρουμε τι μας γίνεται», είναι- εννοείται- δεδομένο και δεν θα μπορούσαμε να πούμε και όχι. Από αυτά τα οποία προφανώς γίνονται, στη σωστή ώρα. Αλλά το να βγαίνεις προληπτικά και να υιοθετείς φήμες, ανυπόστατες, που δεν βασίζονται πουθενά, εκτίθεσαι. Και θα σας πω γιατί εκτίθενται. Γιατί τα δεδομένα φαίνεται ότι ανατρέπουν αυτή τη λογική η οποία προέρχεται από βιασύνη. Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι οι δύο χώρες στις οποίες ζητήθηκε άδεια για την κίνηση του πλοίου και για την ολοκλήρωση του έργου. Και είναι και οι δύο χώρες οι οποίες εξέδωσαν άδειες. Είναι και η χθεσινή ενημέρωση του Υπουργείου Εξωτερικών αλλά είναι και αυτά τα οποία προκύπτουν. Από πού προκύπτει αυτό; Δεν προκύπτει αυτό επειδή το είπε ο Γιώργος Γεραπετρίτης ή γράφτηκε μια ανακοίνωση στην Πειραιώς, στα γραφεία της Ν.Δ. Αυτό προκύπτει από την ανακοίνωση της ίδιας της εταιρείας του έργου. Αξίζει τον κόπο να τη βγάλετε, να τη δείξετε στον κόσμο, αυτή είναι η διαφάνεια που θέλει ο κόσμος. Επίσημη ανακοίνωση, είναι δελτίο τύπου, πού τι λέει; Ότι το πλοίο ξεκίνησε και κινείται με βάση την άδεια που έχει εκδοθεί από τις ελληνικές και τις κυπριακές αρχές. Αυτό λοιπόν δεν το λέει ούτε η Ν.Δ., ούτε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ούτε ο Γιώργος Γεραπετρίτης, ούτε ο Παύλος Μαρινάκης, ούτε εσείς. Το λέει η ανακοίνωση η επίσημη. Αυτό λοιπόν είναι δεδομένο αδιαμφισβήτητο. Και δεν είναι προς διαπραγμάτευση.
Δεύτερον, λένε για την τουρκική NAVTEX, τη χθεσινή, η οποία δεν έχει καμία σημασία για δύο λόγους. Πρώτον, γιατί εξεδόθη μετά τη δημοσιοποίηση των δεδομένων και την κίνηση του πλοίου επί τη βάσει της ελληνικής και κυπριακής αδείας, εκ των υστέρων δηλαδή, η δε τουρκική NAVTEX δεν αναφέρεται πουθενά σε έκδοση αδείας. Παράλληλα, λίγη ώρα μετά, εκδώσαμε και εμείς την αντίστοιχη αντι-NAVTEX, που την ακυρώνει για να μην υπάρχει και κανένα έστω και 0,5‰ θέμα. Ποιο είναι το μείζον όμως; Και εδώ θέλω να το κρατήσετε αυτό και ο κόσμος που μας βλέπει, στον οποίο απευθυνόμαστε με πολύ μεγάλο σεβασμό. Είχαν προεξοφλήσει κάποιοι ότι δεν πρόκειται να ποντιστεί το καλώδιο. «Έλα μωρέ, μας κοροϊδεύουν, μας πάνε από βδομάδα σε βδομάδα», τελικά ποντίζεται το καλώδιο. Μετά βγήκαν και είπαν «ναι, αλλά θα ζητηθεί άδεια από την Τουρκία». Καμία άδεια δεν ζητήθηκε από την Τουρκία, όπως προκύπτει από την επίσημη ανακοίνωση και τα επίσημα δεδομένα από τη γαλλική εταιρεία και από όλους όσοι συμμετέχουν στο έργο.
(Δημοσιογράφος: Πάντως η Τουρκία αυτό λέει) Ο καθένας μπορεί να λέει ότι θέλει, τα επίσημα έγγραφα, τα κείμενα, ακόμα και η δική τους NAVTEX και το κυριότερο η ανακοίνωση της εταιρείας του έργου, της γαλλικής εταιρείας και όλων όσοι συνδράμουν στο έργο, μιλάει για ελληνική και κυπριακή άδεια. Και το κυριότερο, το μείζον ποιο είναι; Ότι σε αυτό το οποίο αναφέρεται το παράνομο και τουρκολιβυκό μνημόνιο, σε αυτή την περιοχή, το ανυπόστατο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, κινείται πλοίο με ελληνική και κυπριακή άδεια. Άρα αυτή είναι και η καλύτερη απάντηση σε όλες εκείνες τις φωνές ενάντια στο διεθνές δίκαιο”.
Η αντιπαράθεση, πάντως, δεν περιορίζεται στο ΠΑΣΟΚ. Το ΚΚΕ έκανε λόγο για παζάρια σε βάρος κυριαρχικών δικαιωμάτων, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ έθεσε ερωτήματα για το ενδεχόμενο δημιουργίας προηγουμένου που θα μπορούσε να αξιοποιήσει η Άγκυρα. Η Ελληνική Αριστερά, από την πλευρά της, συνέδεσε την τουρκική NAVTEX με τους διπλωματικούς χειρισμούς της κυβέρνησης και άσκησε κριτική για τη διαχείριση της γαλλικής διακοίνωσης.
Τα επόμενα βήματα και τα σενάρια για την Άγκυρα
Το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό σε τρία επίπεδα.
Στο επιχειρησιακό επίπεδο, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην ολοκλήρωση των τεχνικών δοκιμών και στην πορεία του Abeille Marengo προς την περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου και της Κάσου (Πέμπτη ή Παρασκευή). Η συνέχιση των ερευνών βάσει του ελληνικού και κυπριακού σχεδιασμού θα αποτελέσει το επόμενο ουσιαστικό δεδομένο.
Στο διπλωματικό επίπεδο, η Άγκυρα ενδέχεται να επιμείνει στην έκδοση νέων NAVTEX και στην προβολή των θέσεών της μέσω ανακοινώσεων. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν θα περιοριστεί σε αυτήν την τακτική ή εάν θα επιχειρήσει να δημιουργήσει τετελεσμένα με παρέμβαση στο πεδίο.
Στο πολιτικό επίπεδο, η πίεση για γνωστοποίηση της γαλλικής διακοίνωσης αναμένεται να συνεχιστεί. Η κυβέρνηση καλείται να εξηγήσει τους χειρισμούς της, χωρίς να δημιουργήσει την εικόνα ότι η διπλωματική ενημέρωση προς την Άγκυρα συνδέεται με οποιαδήποτε παραχώρηση δικαιωμάτων.
Η Αθήνα επιμένει ότι δεν ζητήθηκε και δεν δόθηκε τουρκική άδεια, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης εκτίμησε ότι το ταξίδι του ερευνητικού θα ολοκληρωθεί χωρίς αναταράξεις. Η εξέλιξη των ερευνών θα δείξει εάν αυτή η εκτίμηση θα επιβεβαιωθεί.