Τον «Πειρασμό» του Γρηγόριου Ξενόπουλου τον γνωρίζουμε καλά. Είναι έργο του 1910 με μια αξιοσημείωτη θεατρική ιστορία, καθώς έχει ανέβει από το Εθνικό Θέατρο και το ΚΘΒΕ μέχρι τον θίασο της Αλίκης Βουγιουκλάκη (με μουσική Ξαρχάκου!). Το έχουν δε σκηνοθετήσει από τον Ροντήρη, τον Σολομό και τον Θεοδοσιάδη έως τον Τσιάνο. Ποτέ, ωστόσο, δεν είχε σκηνοθετηθεί από γυναίκα αυτό το τόσο βαθιά γυναικείο και πολιτικό έργο, που αναφέρεται στην πατριαρχία, την κακοποίηση, την ανάγκη χειραφέτησης, καθώς και το πόσο τελικά τα κοινωνικά στερεότυπα αλλά και η ταξικότητα μπορούν να καθορίσουν τη ζωή μας. Ποτέ, έως τώρα. Που ανεβαίνει σε σκηνοθεσία και διασκευή Μαριάννας Κάλμπαρη.
Η Κάλμπαρη έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερη συνθήκη: καταρχάς, μεταφέρει το έργο στη δεκαετία του ’50, «τη δεκαετία των εγχειριδίων για την καλή οικοδέσποινα και την τέλεια νοικοκυρά, των κοριτσιών που έρχονταν από τα χωριά και τα νησιά για να υπηρετήσουν στα αθηναϊκά σπίτια, χωρίς ωράριο, χωρίς δικαιώματα, τις περισσότερες φορές ανήλικα. Μια εποχή που τη θυμόμαστε σαν ξεθωριασμένη καρτ ποστάλ, αλλά φαντάζει τρομακτικά οικεία», όπως εξηγεί η ίδια. Ταυτόχρονα, δεν ξέρουμε ποιος ακριβώς είναι ο «πειρασμός» στη διασκευή της, ποια δηλαδή είναι η ενσαρκωμένη αιτία που κάνει τους άνδρες να φερθούν ελεεινά και τις γυναίκες να κρυφτούν πίσω από τις κοινωνικές επιταγές της τάξης τους.
Αυτό που γνωρίζουμε είναι πως τη μάνα, την Κλειώ, την υποδύεται η Δήμητρα Χατούπη, με την οποία και συνομιλήσαμε. Αλλά και ο δικός της ρόλος έχει αλλάξει στα χέρια της Κάλμπαρη. Ενώ θέλει να ξεφύγει, κάτι την κρατάει στα στεγανά μιας πατριαρχικής αντίληψης: «Η ηρωίδα μου μπορεί αρχικά να ερωτεύτηκε τον άντρα της, αλλά χωρίς κανένα περαιτέρω δικαίωμα οποιασδήποτε επιλογής, όλο αυτό εξαφανίστηκε. Μπορεί σε όλο το έργο να αναμασά την ίδια φράση (“Ολοι οι άνδρες πάντα άνδρες είναι”), μα ο δικός της “πειρασμός” είναι η πόρτα προς την ελευθερία. Μια πόρτα που δεν την άνοιξε ποτέ, γιατί αν την άνοιγε, δεν θα μπορούσε να υπάρξει μέσα στην κοινωνία της εποχής. Αλλά… είναι της εποχής;» μας λέει η Δ. Χατούπη.
Και συνεχίζει: «Σήμερα η γυναίκα φυσικά μπορεί να εκφράζεται ελεύθερα, να καταλαμβάνει θέσεις εργασίας και μάλιστα ισχυρές, όπως και ενεργή θέση στην πολιτική σκηνή. Ωστόσο ο “βασικός” της ρόλος παραμένει και δεν είναι άλλος από αυτόν του στυλοβάτη της οικογένειας και της υπεύθυνης, καλής μητέρας. Στη συνείδηση, λοιπόν, μιας κοινωνίας που παραμένει ανδροκρατούμενη στην ουσία της, η γυναίκα έχει το δικαίωμα της επιλογής; Πώς να εξηγήσει κανείς το παράλογο των φράσεων-κλισέ “τη σκότωσα γιατί την αγαπούσα” ή “θόλωσε το μυαλό μου και τη σκότωσα”, αν δεν το δει κάτω από το πρίσμα μιας πατριαρχικής κοινωνίας και μιας ακόμα βαθιά ριζωμένης αντίληψης ότι η γυναίκα είναι αντικείμενο και ιδιοκτησία;
»Το θέμα είναι πώς αλλάζει ολόκληρη η κουλτούρα, η παιδεία μιας ολόκληρης κοινωνίας, πώς καταλύεται ο φόβος της απώλειας της κυριαρχίας. Και το ακόμα μεγαλύτερο ζήτημα κατ’ εμέ είναι αν θέλουμε να αντιληφθούμε το θέμα σαν πρόβλημα. Αν το δούμε ως τέτοιο, θα προχωρήσουμε σε λύση. Το ερώτημα λοιπόν είναι: Θέλουμε να το αντιληφθούμε ή απλώς μας βολεύει η κατάσταση ως έχει; Και αν βολεύει, τότε ποιους; Και τι πραγματικά έχει αλλάξει; Αν το σκεφτούμε, ο “πειρασμός” πάντα είναι γυναίκα, από τη Βίβλο και τα βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα. Αυτό βέβαια είναι καθαρά δημιούργημα της ερμηνείας των γραφών και των κανόνων από μια πατριαρχική κοινωνία που φοβάται τον ίδιο της τον εαυτό. Και σαν φοβάσαι κάτι από τον εαυτό σου, μεταθέτεις εύκολα την ευθύνη στον άλλον: “Δεν φταίω εγώ, ο πειρασμός φταίει”. Λέμε πως η Εύα παρασύρθηκε από τον όφιν. Αλλά γιατί αυτό δεν μπορεί να σημαίνει γυναικεία πρωτοβουλία, περιέργεια, σκέψη από τη γυναίκα και μετατρέπεται σε αδυναμία που μπορεί να παρασύρει έναν “άβουλο Αδαμ”; Ο πειρασμός εξακολουθεί να είναι γυναίκα μέχρι σήμερα, γιατί εξακολουθεί να υπάρχει φόβος, άρα και μετακύλιση ευθύνης, από μια κοινωνία που πάντα φοβόταν…
Η γυναικεία ταυτότητα είναι μια ολότητα και σίγουρα όχι ακόμα ένας ρόλος
»Αλλά ακόμα και η ίδια η γυναίκα, πόσο ακόμα θα δέχεται να της λένε πως “ολοκληρώνεται” σαν γίνεται μάνα; Δεν πιστεύω καθόλου σε αυτόν τον μύθο! Η μητρότητα είναι ρόλος, όχι ταυτότητα της γυναίκας. Η γυναικεία ταυτότητα είναι μια ολότητα και σίγουρα όχι ακόμη ένας ρόλος. Πιστεύω στην ελεύθερη επιλογή του ανθρώπου, ανεξαρτήτως φύλου. Οπότε κανείς δεν μπορεί να ορίσει ότι ο βασικός ρόλος της γυναίκας είναι η μητρότητα. Ακόμα και επιστημονικά έχει αποδειχθεί πως αυτό δεν ισχύει ούτε ως βιολογικός παράγοντας. Επίσης, ποιος ορίζει ότι ο μοναδικός της ρόλος είναι αυτός της συζύγου; Πώς αντιμετωπίζεται από την κοινωνία ακόμα και σήμερα το θέμα του διαζυγίου -αυτό το στίγμα της χωρισμένης- ότι η γυναίκα (και όχι ο άνδρας!) είναι που δεν κατάφερε να κρατήσει τον γάμο της, άρα τον άντρα της; Λες και ο γάμος είναι κάποιο “έπαθλο” που θα πρέπει να έχει διάρκεια ετών και πρέπει η γυναίκα να το κρατήσει εφ’ όρου ζωής ως τρόπαιο απόδειξης ότι είναι ικανή!
»Τίποτε από τα παραπάνω δεν ισχύει. Και το δείχνει η παράσταση της Κάλμπαρη αυτό. Μια παράσταση που χορεύει, κινείται, ακροβατεί καταγγέλλοντας, δίχως καθόλου να είναι διδακτική, που δεν υπονοεί τις αλήθειες – τις λέει. Και μάλιστα μέσα από κανόνες κωμωδίας, ενίοτε και φάρσας. Αυτή η παράσταση/διασκευή της Μαριάννας είναι παλλόμενη – και μαζί της παλλόμαστε κι εμείς επί σκηνής, αναζητώντας διαρκώς τη στιγμή! Αυτό θέλουμε και για τους θεατές» καταλήγει.
info: Κάθε Πέμπ., Παρ. 21.00, Σάββ. 18.00, 21.00, Κυρ. 18.30. Στο Θέατρο Τζένη Καρέζη (Ακαδημίας 3, τηλ.: 2103636144). Προπώληση: more.com. Παίζουν: Κατερίνα Λυπηρίδου, Χρήστος Μαλάκης, Αγγελος Μπούρας, Αννα-Μαρία Παπαχαραλάμπους, Σπύρος Τσεκούρας, Δήμητρα Χατούπη.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr