«Εάν αποσυνθέσεις το κολαστήριο του Επταπυργίου, στο τέλος θα δεις να σου απομένουν τα μάτια των μελλοθανάτων, τα τρύπια άρβυλα των εκτελεσμένων κομμουνιστών, τα πουλιά που πετούνε πάνωθε. Που σημαίνει: με άλλα τόσα σώζεις στο διηνεκές τη μνήμη των αξιών για τις οποίες πέθαναν». Η παράφραση του στίχου του Οδυσσέα Ελύτη αποδίδει πλήρως την ανασύνθεση του ανυποχώρητου αγώνα που έδωσαν οι 400 εκτελεσμένοι κομμουνιστές στο Επταπύργιο την περίοδο του εμφύλιου πολέμου. Ανασύνθεση στην οποία προχώρησε ο Αγάπιος Σαχίνης, συνονόματος ανιψιός ενός από τους εκτελεσμένους, δημιουργώντας δεκαεννιά γκραβούρες υπό τον γενικό τίτλο «Φως στο φως στο σκοτάδι» (εκδ. Σύγχρονη Εποχή).
Ο Αγάπιος Σαχίνης έχει γράψει την πολιτική του ιστορία στη Θεσσαλονίκη ως υποψήφιος δήμαρχος υποστηριζόμενος από το ΚΚΕ και ως το πρόσωπο που σε μια άλλη εποχή άνοιξε συνεργατικούς δρόμους βάζοντας στο ψηφοδέλτιό του ακόμη και έναν ονομαστό «ταξικό εχθρό», τον μετέπειτα δήμαρχο Γιάννη Μπουτάρη. Ηταν κομμουνιστής πάντα ο Αγάπιος, αλλά είχε επιπλέον τη δημιουργική «λόξα» -που σπανίζει πλέον- των Θεσσαλονικιών που δεν βολεύονταν στην ευκολία και τη συνήθεια.
Υπομονετικός υπηρέτης μια τέχνης που κινδυνεύει από την εκβιομηχάνιση, δημιουργούσε μαρκετερί (μια σπάνια παραδοσιακή δεξιοτεχνία) μαζί με τη γυναίκα της ζωής του (Τούλα) και τους δύο γιους του (Δημήτρη και Γιώργο). Ασκημένος για δεκαετίες στη σύνθεση, το μέτρο, την υπομονή και τη δημιουργία, πέρσι εξέπληξε όσους δεν τον γνώριζαν αποτυπώνοντας σε μια συγκλονιστική έκδοση σε 14 γκραβούρες με τον τίτλο «Σφαγείο» (εκδ. ΙΑΝΟΣ) τα βασανιστήρια που είχε υποστεί ο ίδιος και εκατοντάδες άλλων αγωνιστών κατά τη διάρκεια της χούντας στην οδό Μπουμπουλίνας («Εφ.Συν.» 10.10.2025, «Μετρώ τους χτύπους, τον πόνο μετρώ…». Αφού «ξόρκισε» τα βασανιστήρια, έναν χρόνο μετά επανέρχεται με όπλο το κάρβουνο, μολύβι και σινική μελάνι σε χαρτί ακουαρέλας (30×40 εκ.) να «ζωντανέψει» τις τελευταίες στιγμές των 400 εκτελεσμένων κομμουνιστών στο Επταπύργιο την περίοδο του εμφυλίου πολέμου.
Ο ομαδικός τάφος
Αφορμή πήρε από την αποκάλυψη των ομαδικών τάφων (15.3.2025 «Οι εκτελεσμένοι κομμουνιστές επιστρέφουν… για τον τελευταίο ασπασμό»), σε έναν από τους οποίους ήταν ο συνονόματος θείος του με τον οποίο τον συνδέει ακόμη και η «συνωμοσία» των αριθμών, αφού ο θείος του εκτελέστηκε στις 31 Αυγούστου 1949, σε ηλικία 19 ετών, ενώ ο Αγάπιος στις 31 Αυγούστου 1967, σε ηλικία 19 ετών, είχε καταδικαστεί από τη δικτατορία σε φυλάκιση 20 χρόνων.
«Οι άνθρωποι αυτοί ήταν αλύγιστοι -είχαν δύο φορές την ευκαιρία να γλιτώσουν, να υπογράψουν δήλωση στο δικαστήριο, αλλά και λίγο πριν από το εκτελεστικό απόσπασμα- και δύο φορές αρνήθηκαν τη ζωή, προτίμησαν κάτι μεγαλύτερο»
«Οταν είδα την ανασκαφή, είπα “κάτι πρέπει να κάνω”, έχω χρέος, αλλά δεν μου βγαίναν αρχικά οι εικόνες» λέει στην «Εφ.Συν.», εξηγώντας τον δρόμο που ακολούθησε για τις 19 δημιουργίες. «Εγραψα αρχικά περίπου 26 μικρά κείμενα, σπουδές τις λέω, και αυτά με οδήγησαν στις εικόνες του λευκώματος».
Βέβαια τον βασάνιζαν και ζητήματα καλλιτεχνικού ύφους, καθώς «δεν ήθελα να κάνω μια απομίμηση των συνταρακτικών έργων του Γιώργου Φαρσακίδη, της Βάσως Κατράκη ή του Α. Τάσσου. Ηθελα όμως να αγγίξω το μεγαλείο αυτών των ανθρώπων μπαίνοντας μαζί τους “κάτω από την κουβέρτα”. Γνώριζα πως κάτω από την κουβέρτα κάθε κρατούμενος, κάθε μελλοθάνατος στην περίπτωσή μας, έκανε όνειρα, είχε επιθυμίες, αγκάλιαζε τους αγαπημένους, γυναίκες, παιδιά, φίλους, συγγενείς, γονείς, κάτω από την κουβέρτα στο κελί, οι εκτελεσμένοι αναμετρήθηκαν και με τον εαυτό τους και έβλεπαν… την τελεία, φεύγανε για εκτέλεση».
Ο κ. Σαχίνης κατήλθε στον χρόνο για να βρει την καλλιτεχνική οδό. «Σκεφτόμουνα όσα έγραψε αιώνες πριν ο Αριστοτέλης για τη σχέση σώματος, ψυχής και συναισθημάτων και τότε το αποφάσισα: έκανα έργα χωρίς το σώμα των εκτελεσμένων, μόνο με κάγκελα και “τ’ αρβύλια τους”, όπως έλεγε ο Χρόνης Μίσσιος, κατέληξα δηλαδή ότι μπορεί να σκότωσαν το σώμα των συντρόφων, αλλά δεν τους εξαΰλωσαν. Σκεφτόμουν ακόμη ότι οι άνθρωποι αυτοί ήταν αλύγιστοι, είχαν δύο φορές την ευκαιρία να γλιτώσουν, να υπογράψουν δήλωση στο δικαστήριο, αλλά και λίγο πριν από το εκτελεστικό απόσπασμα, και δύο φορές αρνήθηκαν τη ζωή, ήταν κουφοί στις προτροπές, προτίμησαν κάτι μεγαλύτερο, κι εγώ ήθελα να φτάσω στον πυρήνα τους, το πιστεύω τους, την απόλυτη ταύτιση με το πιστεύω τους, τις αξίες τους οι οποίες υπάρχουν και σήμερα».
Tο τελευταίο σημείωμα του (θείου) Αγάπιου Σαχίνη πριν εκτελεστεί με τον σύντροφό του Χαράλαμπο Βουγιουκλίδη. «Από τη Θεσσαλονίκη 24 Αυγούστου 1948. Αγαπημένο μου αδερφάκι γεια σου. Μάθε ότι δικάστηκα δις εις θάνατον και τώρα σου γράφω τις τελευταίες μου λέξεις. Δεν θέλω να στενοχωρεθείς γι’ αυτό καθόλου, ήταν της τύχης μου γραφτό να πεθάνω… Μίμη δεν θέλω να με ξεχάσεις…».
Μέσα σε τούτη τη διαδικασία ο κ. Σαχίνης άνοιξε και διάβασε για πρώτη φορά, 77 χρόνια αργότερα, το τελευταίο σημείωμα που είχε αφήσει ο θείος του στον Χρόνη Μίσσιο. «Οι γονείς μου το είχαν διαβάσει, εγώ δεν μπορούσα. Ηταν λες και ήξερα ότι θα έφτανε η ώρα η σωστή, ότι υπάρχει περίπτωση να βρω και να θάψω τα οστά του». (σ.σ. Επειδή είναι σε εξέλιξη η προσπάθεια ταυτοποίησης των οστών με ζώντες συγγενείς με τη μέθοδο του DNA, τον ρωτάμε τι σκοπεύει να κάνει αν αναγνωριστεί και ο θείος του και απαντά πως «θα πάρω από το χέρι τα αγόρια μου και την εγγονή μου Αγάπη και θα πάμε να του πούμε “δεν σε ξεχάσαμε”…».)
Χωρίς πρόσωπα
Η επιλογή αφαίρεσης των προσώπων από τα έργα είναι καίρια, στρέφει κατευθείαν το ενδιαφέρον στην ουσία των εκτελεσμένων: ο θεατής περνά τα τείχη της φυλακής του Γεντί Κουλέ, τα κάγκελα, ακούει τους τηλεβόες να ηχοβολούν, βλέπει τα δάκρυα που φυτρώνουν και γίνονται αιχμές δοράτων, τα μάτια σε εκφράσεις όλης της συναισθηματικής κλίμακας, τη σήτα του επισκεπτηρίου, τα πουλιά-οδοδείχτες της λευτεριάς και το στρώμα που μελλοθάνατου που γίνεται καράβι, «το καράβι του θανάτου», που είναι ταυτόχρονα ότι ο αγώνας συνεχίζεται, διότι, όπως λέει ο Αγάπιος, «οι όμορφες ιδέες, ο αγώνας για έναν καινούργιο κόσμο συνεχίζεται με ένταση και πάθος κι ας αποτυπώνεται η σημερινή κοινωνία να κρυφοκοιτάζει πίσω από τις γρίλιες φοβισμένη…».
Η εξαιρετικά επιμελημένη έκδοση παρουσιάζεται (Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, 7 µ.µ., στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης, πλ. Ιπποδροµίου) από τη Θεανώ Καπέτη, µέλος του Π.Γ. της Κ.Ε. του ΚΚΕ, τον Ξενή Σαχίνη, χαράκτη, ομότιμο καθηγητή Σχολής Καλών Τεχνών Θεσσαλονίκης, τον Θεοδόση Κωνσταντινίδη, συγγενή εκτελεσμένων του Γεντί Κουλέ, και τη Λουίζα Αυγήτα, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών ΑΠΘ.
Η έμπνευση
Παρακάτω μία από τις σπουδές σε κείμενα που οδήγησαν τον Αγάπιο Σαχίνη στα έργα του:
Πόσο θα ήθελα να σας πω μία ιστορία/ Σαν και αυτές που μου έλεγε η γιαγιά/ Η σόμπα όμως έσβησε δεν καίει/ Η ιστορία περιμένει, έξω πέφτουν κεραυνοί/ Το σκοτάδι καλοδέχεται τη σιωπή/ Η ψυχή ταξιδεύει ψάχνοντας το τέλος του δρόμου/ Δεν γνωρίζω το χάρισμα του τέλους/ Η ελπίδα γνωρίζει το τέλος της
Διαβάστε περισσότερα